یکی باید از دفتر بیرون برود و پنجره را باز کند...

به جمله جورج هامان خیره شده بودم:

نه تنها تمامی ظرفیت تفکر بر زبان متکی است، بلکه منشا سوتفاهم خرد با خود نیز زبان است...

خیره‌شدن، گاهی قایم شدن پشت گرفتارشدن است. چشم از جمله برنمی‌داشتم؛ نه چون احساس می‌کرد حضور داشتم، چون احساس می‌کردم چیزی در آن، پیش از آنکه من بخوانمش، مرا خوانده است... چراغ روی میز، حاشیه‌ کاغذ را روشن می‌کرد و باقی اتاق در تاریکی‌ای فرو رفته بود که دیگر نمی‌شد با اطمینان گفت بیرون جمله است... کنار دستم فنجانی مانده بود با حلقه‌ قهوه‌ای باریکی بر درونش؛ نشانی از چیزی که زمانی گرم بوده، مصرف شده و اکنون فقط حدِ عقب‌نشینی‌اش پیدا بود. به آن حلقه نگاه کردم. بعضی کلمات همین‌اند... رسوبِ تجربه‌ای که مدت‌هاست از آن‌ها بیرون رفته است. می‌گوییم عشق، و حلقه را نشان می‌دهیم. می‌گوییم زندگی و لیوان را بالا می‌گیریم...

شاید سوءتفاهم خرد با خود از همین‌جا آغاز می‌شود: از لحظه‌ای که نام، گواه حضور چیزی می‌شود که غایب است...

روی جلد دفتر نوشته بودم یادداشت‌های روزانه، اما روزها به آن ترتیب که تقویم ادعا می‌کرد واردش نمی‌شدند. کودکی‌ام گاهی در میان شرح خرید نان ظاهر می‌شد... مرده‌ای، کنار شماره‌ تلفن کسی که باید فردا به او زنگ می‌زدم، می‌نشست. یک بو تاریخِ صفحه را باطل می‌کرد. زمان در دفترم پیش نمی‌رفت؛ عمق می‌گرفت. زیر هر روز، روز دیگری نفس می‌کشید، مثل اتاقی که هنگام تعمیر خانه، پشت دیواری پیدا شود؛ با کاغذدیواریِ رنگ‌باخته، میخی که هنوز در جای خود مانده و جای مستطیل روشنی بر دیوار، از تابلویی که هیچ‌کس به یاد نمی‌آورد چه تصویری داشته است...

یادداشت‌هایم از هستی پرسش می‌کردند، اما نه با آن صدای بزرگی که می‌خواهد جهان را وادار به پاسخ کند. می‌پرسیدند چرا دستگیره‌ی این قلب از یک سمت بیشتر ساییده شده است. چرا کسی که سال‌هاست مرده، هنوز در شیوه‌ بستن پنجره‌ من دخالت دارد... چرا پیش از گفتن بعضی جمله‌ها نفسم را نگه می‌دارم؛ گویی کسی در اتاق دیگری خوابیده که نباید بیدارش کرد...

به جمله خیره بودم و آهسته دریافتم زبان فقط چیزی نیست که با آن سخن می‌گوییم. گاهی همان اتاق دیگری است که تمام عمر، به ملاحظه‌ی خوابِ ساکنش، آهسته زندگی کرده‌ایم.

صبح، در بازتاب شیشه مترو، تصویری از یک بدن بود؛ چنان روشن، صاف و بی‌مانع که می‌شد فراموش کرد بدن، چیزی را تحمل می‌کند...

نور مهتابی از روی شانه‌اش سر می‌خورد و در هیچ‌جا گیر نمی‌کرد. نه چین کوچکی که از تکرار حرکتی خبر بدهد، نه نشانی از شب بدخوابی، نه آن تیرگیِ کم‌رنگی که کنار چشم می‌نشیند و هرگز نمی‌گوید دقیقاً از خستگی است یا اندوه. بدن از جهان جدا شده بود، مثل واژه‌ای که از جمله بیرون کشیده باشند تا هر معنایی را بتوان به آن تحمیل کرد.

با خود گفتم چه صنعت دقیقی است... ساختنِ بدن‌هایی که چیزی بر آن‌ها نگذشته باشد، از بدن‌هایی که همه‌چیز بر آن‌ها گذشته است...

طعنه‌ تلخی در این دوبعدی‌ دیدن هست. عکس، سطح را پیشکش می‌کند؛ آینه، سطح را پس می‌دهد؛ و میل، اگر حوصله‌ شناخت پیدا نکند، میان این دو رفت‌ و برگشت، خود را برخورد با انسانی دیگر می‌نامد. عمق حذف می‌شود، اما نامِ انسان باقی می‌ماند. زخم از تصویر بیرون می‌رود، اما ادعا می‌کنیم صاحب زخم را دیده‌ایم...

بدن عمق دارد؛ نه فقط آن عمقی که دیده‌ایم...

بدن عمق دارد؛ نه فقط آن که سال‌ها پیش شنیده شده است. فک، سابقه‌ سکوت دارد. شکم گاهی پیش از ذهن به یاد می‌آورد. دستی که ناگهان از لمس عقب می‌رود، ممکن است فاصله‌ای چندساله را در کسری از ثانیه پیموده باشد...

چطور تنش را نمی‌بینی؟

نه فقط انحنای تنش را؛ آن تنشی را که تن را به این شکل نگه داشته است...

چطور لبخندش را می‌بینی و کارِ پنهانیِ عضلاتی را نمی‌بینی که برای حفظ آن بسیج شده‌اند؟ چطور به چشم‌هایش نزدیک می‌شوی، بی‌آنکه بخواهی بدانی از چه منظره‌هایی برگشته‌اند؟

از تصویر نباید خواست تمام حقیقت را حمل کند. عکس تقصیری ندارد که پشت ندارد. خطا آن‌جاست که ما نیز پشتِ آن را از یاد می‌بریم؛ آن‌جا که قاب را پایانِ موجود می‌پنداریم و به کسی که بیرونش مانده است می‌گوییم: تو را می‌شناسم...

گاهی آدم در تصویرش چنان کامل حاضر است که دیگر جایی برای حضور خودش باقی نمی‌ماند...

زنی در مترو، لاکِ لب‌پریده‌ انگشتش را با ناخن دیگر می‌تراشید. ذره‌های کوچک رنگ روی کیفش می‌ریختند. نمی‌دانستم چرا این حرکت بیش از چهره‌اش در خاطرم می‌ماند. شاید چون دست، برخلاف چهره، کمتر فرصت دارد برای دیده‌شدن آماده شود...

به تمام دست‌هایی فکر کردم که زیبایی‌شان نه در پنهان‌کردنِ گذشته، که در ناتوانی از پنهان‌کردن آن بود. بریدگیِ باریک کنار انگشت. پوستِ زبرشده از آهن. لرزشی که هنگام برداشتن لیوان آشکار می‌شود. جای حلقه‌ای که دیگر نیست.

لاک می‌زند که دست‌هایش را فراموش کند...

این جمله را نوشتم و بعد از خودم ترسیدم. چه آسان می‌شد دیگری را به شاهدی برای فکر خود تقلیل داد. از کجا می‌دانستم؟ شاید لاک می‌زد تا پس از سال‌ها مراقبت از همه، دست‌های خودش را دوباره ببیند. شاید رنگ، برای او نه پوششِ فراموشی، که علامتِ بازگشت بود...

خطی زیر جمله کشیدم، نه برای تأکید؛ برای آنکه زیر پایش خالی نماند...

دیدنِ جزئیات هنوز به معنای فهمیدنِ آن‌ها نیست. گاهی تیزبینی فقط شکل پرزرق‌وبرق‌تری از بی‌انصافی است (که بهره‌ای از آن دارم). می‌توان چین‌های صورت کسی را شمرد و حتی یک روز از زندگی‌اش را نپرسید...

با این همه، فراموشی وجود داشت. نه در شیشه‌ لاک، که در نسبتی که می‌شد با آن برقرار کرد. همانگونه که آینه مقصر نبود، اما می‌توانست به آخرین مقصدِ ورزیدن تبدیل شود؛ جایی که بدن، به‌جای آنکه توانِ انجام کاری را بیابد، تنها توانِ اثباتِ دیده‌شدنش را پیدا می‌کرد...

می‌دیدم چگونه نفسِ تندِ بعد از تمرین باید پیش از آرام‌شدن به تصویر بدل شود. چگونه عرق، گواهی‌ای می‌شود که لازم است به تماشا گذاشته شود. چگونه ممکن است کسی هر هفته قوی‌تر شود و هر هفته کمتر بتواند بدون نگاه دیگران وزنِ خودش را تحمل کند...

خودِ من چند بار جمله‌ای را نه برای کشف چیزی، که برای انعکاسِ صورتم در آن نوشته بودم؟

آینه فقط بر دیوار باشگاه نصب نمی‌شود...

سفر، گاهی از همان‌جا که آغاز می‌شود که تمام شده است، از تصویری که پیشاپیش می‌دانیم باید برگردانیم...

پیش از رفتن، زاویه‌ ایستادن را دیده‌ایم؛ پیش از رسیدن، رنگ غروب را انتخاب کرده‌ایم. شهری که هنوز در آن گم نشده‌ایم، مکانش را انتخاب کرده‌ایم؛ تجربه را برای رسیدن به مدرکش مصرف می‌کنیم...

اما سفر شاید همان ده دقیقه‌ای باشد که برایش عکسی نداریم... وقتی نشانی را اشتباه فهمیده‌ایم، باتری تلفن تمام شده و پیرمردی با دست جهتی را نشان می‌دهد که از حرکتش نمی‌فهمیم راست است یا ادامه‌ مستقیم. وقتی بوی نانواییِ کوچه‌ای ناشناس ناگهان ما را به خانه ای برمی‌گرداند که دیگر وجود ندارد. وقتی در اتاقی غریب از خواب بیدار می‌شویم و برای چند ثانیه نامِ شهر، شغل و اندوهمان را به یاد نمی‌آوریم...

برای آن چند ثانیه عکسی نیست. شاید به همین دلیل، به‌راستی مالِ ماست...

جهان از ما می‌خواهد مدام نشان بدهیم کجا بوده‌ایم. کمتر کسی می‌پرسد آنجا چه چیزی در ما جابه‌جا شد...

در بعضی آلبوم‌ها، آدم همه‌جا رفته است، جز جایی بیرون از خودش...

روایت‌ها خود را ازلی و ابدی می‌شمارند.

همینم که هستم را چنان می‌گوییم که گویی صورت‌ جلسه‌ خلقت را خوانده‌ایم. همیشه این‌طوری بوده‌... و ناگهان همه‌ی روزهایی که چیزی در آن‌ها تغییر کرده، از اعتبار می‌افتند. روایت، آغازِ خود را پنهان می‌کند تا نتوان پایانش را تصور کرد...

اما هر همیشه ای روزی شروع شده است...

کسی نخستین بار به ما خندیده. کسی نخستین بار در را بسته. برای اولین بار، پیش از آنکه نیازمان را به زبان بیاوریم، از داشتنش شرمنده شده‌ایم. بعد، آن واقعه از حافظه‌ی روشن کنار رفته و به عادتِ تن مهاجرت کرده است. سال‌ها بعد می‌گوییم که من آدمِ درخواست‌ کردن نیستم...

من آدمِ پیشنهاد دادن نیستم...

چه شرح‌حال مختصری برای زخمی چنین طولانی...

گنجشک به یاد آر!!!

این فریاد را نه به سوی گذشته، که به سوی همین لحظه پرتاب می‌کنم؛ به سوی دستی که پیش از کوبیدنِ در، پایین می‌افتد. به سوی دهانی که جمله‌ چیزی نیست را آن‌قدر تمرین کرده که دیگر درد را هم به همان زبان احساس می‌کند...

به یاد آر، نه برای آنکه در آنچه بر تو رفته مقیم شوی... برای آنکه تشخیص بدهی کدام بخشِ اکنون، هنوز گذشته‌ای است که لباسش را عوض کرده...

حافظه اگر فقط زخم را دوباره باز کند، هنوز کاری ناتمام انجام داده است. باید بتواند میان آنچه رخ داده و آنچه ناگزیر می‌پنداریم فاصله بیندازد. باید جایی باز کند که دست، این بار، تا لمس قلبت بیاید...

کسانی را می‌شناسم که در تن‌های خود قبر شده‌اند. صبح بیدار می‌شوند، کار می‌کنند، پیام‌ها را پاسخ می‌دهند، در عکس‌های جمعی جایشان را پیدا می‌کنند؛ اما کسی در آن‌ها سال‌هاست منتظر مانده تا نامش را صدا بزنند...

خودم نیز همیشه بیرون این گورستان نیستم.

گاهی تمام تلاشم این است که با کلمات شلیک کنم؛ نه به آدم‌ها، به آن لایه‌ی ضخیمی که میان آدم و صدای خودش بسته‌اند. به جمله‌هایی که پیش از شنیدن درد، آن را تسلیت می‌گویند. به آن جمله ای که از عمق پوچی میگوید: طبیعی است... شتاب‌زده‌ای که معنایش این است که فرصت ندارم بفهمم بر تو چه گذشته. به آن مثبت باشی که از رنج‌کشیده می‌خواهد نظافتِ صحنه را هم خودش بر عهده بگیرد...

ولی کلمه‌ای که می‌خواهد بیدار کند، به آسانی می‌تواند فقط بترساند.

(این را باید کنار هر جمله‌ تندم بنویسم...)

هیچ فضیلتی در محروم‌کردنِ کسی از درمان نیست. دارویی که امکانِ خوابیدن، برخاستن یا ادامه‌دادن می‌دهد، دشمنِ آگاهی نیست. سخن از بی‌حسیِ دیگری است... از آن اطمینانِ آماده‌ای که می‌فروشیم تا کسی دیگر نپرسد؛ از تسلایی که نه نیروی تحملِ حقیقت، که مجوزِ حذفِ آن می‌شود...

من از خوابی می‌ترسم که آدم در آن حتی رویای بیداری را هم به دیگران واگذار کرده است...

با خود خیال کرده‌ام شاید استیصال بتواند کسی را از اعتیاد به فراموشی نکشاند... بعد دیده‌ام استیصال، اگر بی‌دست و بی‌پناه بماند، فقط حلقه را تنگ‌تر می‌کند. هیچ‌کس را نباید برای نجاتش تا لبه‌ پرتگاه هل داد. گاهی نخست باید کنارش نشست تا بتواند به پایین نگاه کند...

برای بیدارکردنِ انسان، تنها صدای بلند کافی نیست... شاید باید پس از بیداری نیز کسی در اتاق باشد...

می‌گویند ساده بنویس.

گاهی حق دارند... جمله‌ای که راهِ ورود ندارد، ممکن است فقط بنایی برای نمایشِ ارتفاعِ نویسنده باشد. خودم نیز بارها پشت دشواریِ عبارت پنهان شده‌ام؛ چنان‌ که بعضی پشت جمله‌ های آماده پنهان می‌شوند. ابهام، همیشه عمق نیست. گاهی فقط چراغ را خاموش کرده‌ایم تا معلوم نشود اتاق چقدر کوچک است...

اما سادگیِ دیگری هم از ما می‌خواهند... سادگی‌ ای که هیچ‌چیز را جابه‌جا نکند...

حقیقت را چنان می‌خواهند که بتوان آن را میان دو توقف خواند، پسندید و سالم از کنارش گذشت. جمله باید اثر بگذارد، به شرط آنکه اثری باقی نگذارد. تکان‌دهنده باشد، به شرط آنکه کسی از جایش تکان نخورد...

یک قرص بده، سریع تمام شود...

کاش دردهایی بود که چنین تمام می‌شد. بعضی مسئله‌ها اما تمام نمی‌شوند؛ تازه باید بتوانیم به شکلِ مسئله ببینیم آنها را... سال‌ها با آنها زندگی کرده‌ایم، چون نامشان را اخلاق، سرنوشت، شخصیت یا بلوغ گذاشته‌ایم...

نوشتن قرار نیست بی‌جهت دشوار باشد. قرار است دشواریِ موجود را با آسودگیِ ساختگی معاوضه نکند...

گاهی ساده‌ترین جمله همان است که بیش از همه از گفتنش پرهیز کرده‌ایم... من هم در ادامه‌ی این وضع سهم داشته‌ام...

آن شب برق رفت. برای پیدا کردن شمع، کشویی را باز کردم که سال‌ها بود اشیای بی‌مصرف را در آن جمع می‌کردم. کلیدی بی‌قفل، شارژری برای تلفنی که دیگر نداشتم، کش موی دختری، پاکت نامه ای با بلیطی منقضی از سفر به کیش، عکسِ فوری‌ای که لبه‌هایش زرد شده بود...

فقدانِ نور، چیزهایی را پیش چشمم آورد که روشناییِ هر روزه از دیدنشان بی‌نیازم کرده بود...

بعد به آن روشناییِ هولناک فکر کردم که از فاجعه می‌آید... به نوری که دیوارها را تنها هنگام فروریختن قابل‌دیدن می‌کند. تا چیزی کار می‌کند، اجزایش در خدمتِ کارکرد ناپدید می‌شوند. شکست که رخ می‌دهد، اتصالات آشکار می‌شوند و ما با شگفتی می‌پرسیم چگونه این‌همه وقت ندیده بودیم...

روشنگری، گاهی از تابشِ فاجعه روشن است...

اما چه تأخیر شرم‌آوری، اگر برای شناختِ خانه منتظر سوختنش بمانیم...

می‌خواهم پیش از سقوط، صدای لولای شل‌شده را بشنوم. پیش از فروپاشیِ آدم، آن تغییرِ کوچک در شیوه‌ی پاسخ‌دادنش را جدی بگیرم. پیش از آنکه بدن از ادامه امتناع کند، بفهمم خستگی همیشه نقصِ اراده نیست...

فهم اگر فقط بر ویرانه حاضر شود، هرقدر دقیق باشد، چیزی از دیررسیدن را با خود حمل می‌کند.

کتابخانه‌ای گم‌شده دارم که مدام مثل قارچ رشد می‌کند و پیوسته در حرکت است...

همه‌ی کتاب‌هایش کتاب نیستند. بعضی در لحنِ فروشنده‌ای جا مانده‌اند. بعضی لای قبض‌ها، در پاکتی با دست‌خطِ کسی که دیگر نمی‌نویسد. نوشته ای از آن، صدای برخورد قاشق با استکان در خانه‌ی کودکی من است. جلد دیگری، سکوتِ آدمی است که سال‌ها پس از آخرین دیدار، تازه می‌فهمم چه می‌خواست بگوید...

این کتابخانه فهرست ندارد. هر بار برای یافتن چیزی می‌روم، چیزی دیگر پیدایم می‌کند.

شاید نوشتن، ساختنِ قفسه‌ای موقت در این جابه‌جاییِ دائمی باشد؛ نه برای آنکه اشیا را سرانجام رام کنیم، برای آنکه پیش از گم‌شدنِ دوباره، همسایگیِ عجیبی میانشان برقرار شود. یک دکمه کنار یک فقدان. بوی باران کنار شرمی قدیمی. واژه‌ خدا کنار صدای کشیده‌شدنِ صندلی‌ای که کسی برای مهمان جلو می‌آورد...

اگر چشم باز کنیم، خانه، خیابان، انسان، شب، روز، زندگی، خدا، طبیعت و عقل بیرون یکدیگر نایستاده‌اند. جهان برای سهولتِ قفسه‌بندیِ ما ساخته نشده است...

خیابان تا زیر ناخنِ کسی که به خانه برمی‌گردد ادامه دارد. خانه از راهِ اضطرابِ ساکنش به خیابان می‌رود. شب در خلق‌وخوی صبح باقی می‌ماند. عقل در بدنی فکر می‌کند که خوابیده یا نخوابیده، خورده یا گرسنه مانده، دوست داشته شده یا از لمس ترسیده است...

حتی انتزاعی‌ترین فکر نیز جایی نفسی کشیده است...

می‌گویند دریافت متفاوتی از جهان داری؛ چنان می‌گویند که انگار چیزی برای تبریک‌گفتن یافته‌اند...

چطور بگویم، نمی‌دانم با این تبریک چه کنم...

دیدنِ تَرَک، امتیازِ نشستن بر سرِ میز را بیشتر نمی‌کند. اگر چیزی بیشتر می‌بینی، شاید فقط کمتر حق داشته باشی بگویی خبر نداشتم...

حتی در جهانی که با یک ژویی سانس گفتن میتوان ادعای روشنفکری کرد و جهان را اروتیک ساخت... از کدام نخبگی حرف میزنیم؟

نخبگی، اگر این واژه هنوز چیزی جز آرایشِ خودپسندی باشد و زحمات عمر را به یک کلمه فرونکاهد، حقِ متفاوت ایجاد نمی‌کند؛ دریافتِ متفاوت ایجاد می‌کند... از آن دریافت، مسئولیت برمی‌آید، نه حقِ تحقیر. کسی که نتِ نادرست را می‌شنود، صاحبِ گوشِ دیگران نیست. کسی که رنج را در مکثی کوتاه تشخیص می‌دهد، اجازه ندارد به جای صاحبِ رنج حرف بزند...

چه بسیار آدم‌های عمیقی که دیگران در کنارشان مجالِ نفس‌کشیدن ندارند.

نمی‌خواهم یکی از آن‌ها باشم، هرچند خواستن، تضمینِ کافی نیست...

بسیار به پل کله فکر می‌کنم؛ به جهانی که در آن خطوط نه برای محصور کردن اشیاء، که برای پیاده‌ روی در مرزِ نادیده‌ها راه می‌افتند. فرم‌ها پیش از آن‌که به نامی بدل شوند، مکث می‌کنند؛ مربع‌ها و فلش‌ها مثل الفبایی ازلی زمزمه می‌کنند و رنگ‌ها نه تصویرِ جهان، که طنینِ سازوکار آفرینش‌اند. نگاهش چیزها را بازتولید نمی‌کند، بلکه آن‌ها را از دلِ خاموشی به سخن درمی‌آورد...

به ون‌گوگ فکر می‌کنم؛ به جهانی که در نقاشی‌هایش گویی از قرارگرفتن در اشکالِ ثابت سر باز می‌زند. آسمان موج برمی‌دارد، سرو آرام نمی‌ایستد، زمین با خط‌هایی کوتاه و پی‌درپی نیرویش را پس می‌زند. نگاهش سطحِ چیزها را به استراحت نمی‌گذارد...

اما از این تصاویر نمی‌توان نسخه‌ای شاعرانه برای رنجِ او ساخت. نمی‌توان گفت باید چنین می‌سوخت تا چنین ببیند. این معامله را معمولاً کسانی پیشنهاد می‌کنند که قرار نیست هزینه‌اش را بپردازند...

آدم آرزو می‌کند کسی بتواند آن التهاب را در آغوش بگیرد؛ نه به این معنا که بیماری را تقدیس کند، بلکه انسانی را که در میانه‌ آن زندگی می‌کند تنها نگذارد. هیچ آغوشی تضمینِ درمان نیست؛ نبودنش نیز نباید به افسانه‌ای زیبا برای افزایشِ قیمتِ تابلو تبدیل شود...

امروز می‌توان آن آسمانِ بی‌قرار را روی جلد دفتر و برچسب و تابلو های دست فروش تئاترشهر خرید، بی‌آنکه حتی لحظه‌ای بی‌قراریِ انسانی دیگر را تحمل کرد...

همین مرا می‌ترساند...

رنج را کیوت می‌کنیم. از بی‌خوابی، نورِ آبی و موسیقیِ مناسب می‌سازیم. اندوه را طوری قاب می‌گیریم که با رنگِ صفحه جور دربیاید. آدمِ حساس، تا وقتی دوست‌داشتنی است که حساسیتش خدمتکارِ تصویر باشد؛ نه وقتی پاسخ‌دادن به یک پیام ساده برایش دشوار می‌شود، نه وقتی حضورش برنامه‌ی ما را به هم می‌زند...

می‌گوییم چقدر متفاوت است، و منظورمان این است که امیدوارم تفاوتش زحمتی برای من نداشته باشد...

دریافتِ متفاوتِ جهان، برای من پیش از آنکه مایه‌ ارزش باشد، منشأِ دردسر است. جمله‌ای معمولی را می‌شنوم و نمی‌توانم به‌آسانی از آن بگذرم؛ لحنش مرا به جایی می‌برد که شاید گوینده هرگز قصدش را نداشته است. در اتاقی همه از موضوعی گذشته‌اند و من هنوز کنار واژه‌ای مانده‌ام که کسی بی‌اعتنا به زبان آورده. گاهی درست می‌بینم، گاهی نیز خستگی و ترس، خود را به شکلِ بصیرت جا می‌زنند.

مسئولیت از همین تشخیصِ دشوار آغاز می‌شود... هرچه بیشتر احساس می‌کنم، لزوماً بیشتر نمی‌دانم.

باید دریافت را آزمود. باید پرسید. باید اجازه داد دیگری تعبیرِ ما از خودش را نپذیرد...

اگر جهان در نگاه کسی موج برمی‌دارد، وظیفه‌، این نیست که همه را به دریازدگی متهم کنی...

آدمِ دیروز و باستان، آن‌گونه که در روایت‌های به‌ جا مانده می‌شناسیمش، گاهی برای بخشایش، از میلی امتناع می‌کرد. چیزی را بر خود حرام می‌کرد تا شاید آنچه کرده بود سبک شود. چه‌بسا به‌جای جبرانِ رنجِ دیگری، بدنِ خودش را مجازات می‌کرد؛ چه‌بسا بدهی را به حسابی می‌پرداخت که طلبکارش هرگز از آن سهمی نمی‌برد...

امروز می‌توان همان حساب را از راهی وارونه بست... نه با محروم‌کردنِ خود، که با بخشیدنِ فوریِ خود...

باید خودم را دوست داشته باشم و این جمله‌ گاهی به جایی برده می‌شود که هیچ پرسشی نتواند واردش شود. من به کسی توضیحی بدهکار نیستم، حتی وقتی دیگری هنوز هزینه‌ی رفتارِ ما را می‌پردازد. این انتخابِ من است، چنانکه گویی انتخاب، با شخصی‌بودنش از پیامد معاف می‌شود...

نمی‌خواهم ریاضتِ دیروز را در برابر خودشیفتگیِ امروز تبرئه کنم. در هر دو، ممکن است دیگری ناپدید شود. آن‌جا محوِ تماشای عذابِ خویش بوده‌ایم؛ این‌جا محوِ تماشای استحقاقِ خویش. (به فمنیسم نگاه کنید...)

مسئله این نیست که چقدر خودمان را تنبیه یا تحسین می‌کنیم. مسئله این است که آیا دستمان را برای اصلاحِ چیزی که خراب کرده‌ایم دراز می‌کنیم؟

بعضی عذرخواهی‌ ها ادامه‌ خودشیفتگی‌ اند، فقط با صدایی شکسته‌تر. آدم چنان از بد بودنِ خودش می‌گوید که آسیب‌دیده ناچار می‌شود دلداری‌اش بدهد...

چه آسوده می‌توان حتی اعتراف را به راهی برای گریز از مسئولیت تبدیل کرد...

جهان بر تیزی‌های روانی و فکریِ آدم سمباده می‌کشد...

همیشه با خشونتِ آشکار نیست. گاهی با پاداش. یاد می‌گیری کدام حرف تشویق می‌شود، کدام سکوت حرفه‌ای به نظر می‌رسد، کدام بخشِ خودت را اگر کمی کوتاه کنی آسان‌تر از در عبور می‌کنی. بعد از مدتی، خودت پیش از رسیدن به در خم می‌شوی...

نامش را سازگاری می‌گذاریم و اغلب نیز به سازگاری نیاز داریم. نمی‌شود هر تماس را به جنگ تبدیل کرد. اما باید دید در این تراشیده‌شدن، چه چیزی انعطاف یافته و چه چیزی از بین رفته است...

از همه‌ تیزی‌ها نباید دفاع کرد. بعضی فقط دیگران را زخمی می‌کنند. من هم عادت‌های آزاردهنده‌ام را گاهی استقلال نامیده‌ام، ناشکیبایی‌ام را دقت و ناتوانی‌ام از نزدیک‌شدن را عمق...

بااین‌حال، تیزی‌هایی است که ابزارِ بریدنِ گره‌اند. اگر همه را صاف کنیم، موجودی دلپذیر باقی می‌ماند که از کنار هر بندی عبور می‌کند، بی‌آنکه چیزی را باز کند.

خاکی که بر سرم شده را با اشک و خون گل می‌کنم و از گل، در دفترم آدم می‌سازم...

این تصویر هم باید بازخواست شود. مبادا از رنج، کارگاهِ تولیدِ شکوه برای خودم بسازم. مبادا آدم‌های دفترم فقط مجسمه‌هایی باشند که قرار است در برابرِ نویسنده زانو بزنند.

آدمی که می‌سازم باید بتواند با من مخالفت کند. باید حق داشته باشد بگوید این زخم مالِ من نیست، تو آن را برای زیباییِ جمله بر تنم گذاشته‌ای. باید از صفحه بیرون برود و کاری کند که پیش‌بینی نکرده‌ام...

او می‌خواهد به یاد بیاورد. جهان بر تیزی‌هایش سمباده کشیده و در بهترین حالت، او نیز خاکِ روی سرش را با اشک و خون گل می‌کند... از آن آدمِ دیگری می‌سازد، شاید با امیدِ اینکه این یکی بتواند کاری جز ساختنِ آدمی اندوهگین انجام دهد...

بالاخره یکی باید از دفتر بیرون برود و پنجره را باز کند...

چه عزمِ راسخ و جسارتی می‌طلبد پذیرشِ مسئولیتِ جراحیِ خود، بدون هرگونه داروی مسکن و بیهوشی...

این را که بازنوشتم، مدتی به واژه‌ خود نگاه کردم. چه کسی جراح است و چه کسی زیر دستِ او؟ همان منی که سال‌ها در پنهان‌کردنِ زخم مهارت یافته، چگونه ناگهان امینِ تیغ می‌شود؟

شاید جسارت، فقط بریدن نباشد. شناختنِ حدِ دست هم باشد. پذیرفتنِ اینکه آینه همه‌جای بدن را نشان نمی‌دهد، و هیچ‌کس از نقطه‌ی کورِ خودش به‌تنهایی بیرون نمی‌آید.

منظورم از بی‌مسکن‌ بودن، ستایشِ درد نیست. از آن تسکین‌های فکری حرف می‌زنم که پیش از بررسی، حکمِ برائت می‌دهند... تقصیرِ گذشته بود؛ من همیشه همین بوده‌ام؛ دیگران هم چنین می‌کنند؛ کسی مرا نفهمید... فرا فرا فرا فکن...

همه‌ی این‌ها ممکن است بخشی از حقیقت باشند. خطر از جایی آغاز می‌شود که بخشی را حذف می‌کنیم. اتاق روانکاوی که با این حذفیات بازتاب ها را بر آینه وجود کشف می‌کند.

گذشته توضیح می‌دهد چرا تیغ را این‌گونه در دست گرفته‌ام؛ مسئولیت می‌پرسد اکنون با آن چه می‌کنم؟

جراحیِ خود، اگر قرار باشد به کاری بیاید، باید چیزی به امکانِ زندگی اضافه کند. قرار نیست تا ابد بالای تنِ گشوده‌ خویش بایستیم و از شجاعتِ نگاه‌کردن به آن بنویسیم. باید روزی بخیه زد، برخاست، از اتاق بیرون رفت و آموخت با آنچه فهمیده‌ایم چگونه شفقت بورزیم...

گاهی دشوارترین مرحله‌ی خودشناسی، بازگشتن به زندگیِ معمولی است؛ بی‌آنکه کشف‌های خود را هر لحظه به رخِ دیگران بکشیم...

چراغ هنوز روشن بود. به جمله‌ نخست برگشتم. حالا از اطمینانم به کلمات کاسته شده بود، اما میلِ نوشتن کمتر نشده بود...

شاید باید زبان را نه خانه‌ ای امن، که خانه‌ ای قابلِ تعمیر دانست. جایی که سقفش چکه می‌کند، بعضی درهایش به اتاق‌های متروک باز می‌شوند، و از پشتِ دیوارهایش صداهایی می‌آید که نمی‌توان همه را توهم نامید...

روی صفحه نوشته بودم به یاد آر!!

مدتی نگاهش کردم. بعد در سطرِ پایین افزودم...

نه فقط آنچه را با تو کرده‌اند؛ و نیز آنچه را تو با دیگری کرده‌ای...

نه فقط دستی را که رهایت کرد؛ دستی را هم که مدتی نگهت داشت و در روایتِ تنهایی‌ات جایی برایش نگذاشتی...

حافظه، اگر قرار است بیدارمان کند، نباید خدمتکارِ بی‌گناهیِ ما باشد.

فنجان را برداشتم. چای سرد شده بود. کنار حلقه‌ قدیمی، حلقه‌ دیگری مانده بود، پایین‌تر و کم‌رنگ‌تر. از پنجره صدای جابه‌جاشدنِ چیزی می‌آمد؛ کسی در کوچه صندلی‌ای را روی زمین می‌کشید. جهان، بی‌اعتنا به آخرین جمله‌ من، ادامه داشت.

خواستم چیزی درباره‌ رستگاری بنویسم. دست نگه داشتم.

به یاد کسی افتادم که پاسخِ پیامش را عقب انداخته بودم؛ چون نمی‌دانستم چگونه باید هم صادق بود و هم پنهان نشد. موبایل را برداشتم. چند جمله‌ی زیبا نوشتم و پاک کردم.

بعد نوشتم: «حرفت را نشنیدم. مشغولِ آماده‌کردنِ جوابِ خودم بودم.»

این یکی را فرستادم.

دفتر باز ماند. آدمِ گلیِ درونش هنوز تمام نشده بود...