ویرگولِ عزیز و شما، ای خانوادهی نامحتملی که در شکافِ این صفحهها، در فاصلهی میانِ کلمات و شبها، در بخشهای خاکخوردهی نظرها و در لرزشِ دکمهی انتشار برای من بهتدریج پدیدار شدید...
باید از همان ابتدا سوءتفاهمی را کنار بگذارم، من هرگز به پلتفرم ها ایمان نداشتهام. به این معماریهای سردِ دیجیتال که وانمود میکنند فقط میزباناند، فقط ظرفاند، فقط امکاناند. نه. هر ظرفی اخلاقِ خودش را دارد، هر فرمِ ظاهراً خنثی، نوعی تربیت بر تن و ذهن تحمیل میکند. صفحهی سفید هم بیطرف نیست؛ همانطور که خیابان بیطرف نیست، همانطور که اتاق، مدرسه، آینه و ترمینال بیطرف نیستند. هرجا که انسان در آن ظاهر میشود، همانجا قدرت نیز بیصدا صحنه را چیده است. ویرگول، تو هم از این قاعده مستثنا نیستی. تو هم یک دستگاهی، دستگاهِ دعوت به نوشتن، دعوت به دیده شدن، دعوت به حضور و در همان حال، دستگاهِ وسوسهی خودنمایی، اندازهگیری، مقایسه، تأییدخواهی و فرسودگی. من این را میدانم و با همین آگاهی به تو نامه مینویسم، نه با معصومیتِ کسی که میخواهد برای تکنولوژی شعر بگوید..
اما حقیقت همیشه از دلِ تناقض بیرون میآید، نه از پاکیِ مفروض. حقیقتِ تو برای من همین است، تو در دلِ این جهانِ شتابزده، در میانهی این بازارِ هولناکِ توجه، جایی شدی که در آن هنوز میشود اندکی مکث کرد. اندکی درنگ کرد. اندکی از فرمانِ تصویر سرپیچی کرد و دوباره به جمله برگشت. این دوباره به جمله برگشتن چیز کمی نیست. در زمانی که همهچیز علیهِ تمرکز کار میکند، علیهِ پیچیدگی، علیهِ متنِ بلند، علیهِ زحمتِ فهمیدن، علیهِ آن سکوتی که هر خواندنِ واقعی لازم دارد، هر فضایی که اجازه بدهد کسی چند پاراگراف بیشتر دوام بیاورد، فقط یک سایت نیست؛ نوعی مقاومتِ نحیف است. مقاومتِ نحیف، نه باشکوه، نه انقلابی، نه مصون از ابتذال. اما همین نحیف بودن، همین بیادعایی، گاهی صادقانهتر از تمامِ صحنههای پرنورِ جهان است...
من در تو فقط صفحه پیدا نکردم. چیزی کمنامتر پیدا کردم شایدنسبت.
نسبت با کسانی که شاید هرگز از کنارشان در خیابان رد نمیشدم و نمیفهمیدم چه نیرویی درونشان کار میکند. نسبت با ذهنهایی که در سکوتِ روزمره پنهان میمانند اما در متن ناگهان دهان باز میکنند و جهانی را لو میدهند که در گفتوگوی عادی هرگز خودش را نشان نمیدهد. نسبت با آدمهایی که نه لزوماً شبیهِ مناند، نه موظف به من، نه حتی همیشه موافق با من؛ اما در یک چیز شریکاند، اینکه هنوز به کلمه مثل ابزاری مصرفی نگاه نمیکنند، هنوز در جمله خانه میسازند، هنوز میدانند زبان فقط برای خبر دادن نیست؛ برای تاب آوردن است، برای شکافتنِ جهان است، برای بازپسگیریِ تجربه از دستِ کلیشههاست...
و این همانجاست که خانواده برای من معنایی غریب و تازه پیدا میکند. نه خانواده به معنای آرامشِ تضمینشده، نه خانواده به معنای خون، شباهت، اطاعت، همصداییِ اجباری یا مهرِ بیهزینه. من به چنین خانوادهای بدبینام. هرجا که خانواده بیش از حد بیمسئله باشد، بوی خفگی میآید. خانواده، اگر حقیقتی داشته باشد، باید ظرفِ اختلاف هم باشد. باید جایی باشد که تو در آن نه در اثرِ یکدست بودن، بلکه در اثرِ دوام آوردن در کنارِ ناهمگونیها رشد کنی. خانوادهای که من در تو پیدا کردم، ویرگول، خانوادهی اطمینان نبود؛ خانوادهی بهتدریج شناخته شدن بود. خانوادهی دیدنِ امضاهای تکرارشونده، لحنهای آشنا، اضطرابهای مشترک، وسواسهای فکریِ خاص، شوخیهای پنهان، اندوههای بیتبلیغ و آن نوع رفاقتی که از خواندنِ مداوم بهوجود میآید، نه از معاشرتِ نمایشی...
چه چیز آدمها را خانواده میکند؟ نه صرفاً نزدیکی. نزدیکی فراوان است و اغلب بیحاصل. نه صرفاً تحسین. تحسین هم میتواند نوعی فاصله باشد. بهگمان من، آنچه آدمها را به خانواده نزدیک میکند، شهادت دادن به کارِ درونیِ یکدیگر است. اینکه تو شاهدِ جدی شدنِ ذهنِ دیگری باشی. شاهدِ این باشی که کسی چگونه از متنهای خامتر به متنهای دقیقتر میرسد، چگونه از ادا فاصله میگیرد و به صدا نزدیک میشود، چگونه جملهاش از خودنمایی تهی میشود و به ضرورت آلوده میگردد. ما در جهانِ بیرون، کمتر شاهدِ این زایشهای آرامایم. اغلب فقط نتیجهها را میبینیم، نه روندها را. اما در نوشتن، بهویژه وقتی در فضایی مشترک و در طولِ زمان اتفاق میافتد، تو شاهدِ شدنِ آدمها میشوی. و هیچ چیز به اندازهی این شهادتِ بیسروصدا، خویشاوندی نمیآفریند...
ویرگول، تو برای من فقط محلِ انتشار نبودی؛ نوعی کارگاهِ مشاهده بودی. جایی که فهمیدم هر نویسندهای پیش از آنکه صاحبِ سبک باشد، صاحبِ نوعی زخم است. بعضیها زخمشان را پشتِ طنز پنهان میکنند، بعضی پشتِ تحلیل، بعضی پشتِ روایت، بعضی پشتِ فصاحت، بعضی پشتِ خشونت، بعضی پشتِ وقار. اما اگر کمی دقیق شوی، اگر چند متن از یک نفر بخوانی، اگر به تکرارهایش گوش بدهی، به چیزهایی که ناخواسته بازمیگرداند، به واژههایی که دورشان میچرخد، به صحنههایی که ولشان نمیکند، آنوقت میفهمی هر قلمی از یک نقطهی فشار تغذیه میکند و شاید رفاقتِ واقعی میانِ نویسندهها از همینجا شروع شود، از شناختنِ فشارهای یکدیگر، نه صرفاً از پسندیدنِ ظاهرِ نوشتهها...
من در میانِ آدمهایی که اینجا پیدا کردم، چیزی را دیدم که بیرون از متن کمتر دیده میشود شرافتِ کوشش...
اینکه کسی نشسته، وقت گذاشته، با جهان درگیر شده، با خودش جنگیده، جملهای را پس زده، جملهای را نگه داشته، چیزی را از دلِ روزمرگی بیرون کشیده و به کلمه سپرده. در جهانی که این همه چیز آماده، فوری، قابلبلع و قابلتعویض شده، همین عملِ نوشتنِ جدی، همین تن ندادنِ کامل به مصرفِ سریع، خودش نوعی وقار است. نه وقارِ اشرافی، نه وقارِ تندیسها؛ وقارِ کار. وقارِ کسی که میداند اگر قرار است چیزی بگوید، باید بهایش را با توجه بپردازد. من برای همین آدمها احترام قائلم. نه چون همهشان شاهکار مینویسند، نه چون همیشه درست میفهمند، بلکه چون هنوز از دشواریِ فرم فرار نکردهاند.
البته بگذار روشن بگویم، من این فضا را رمانتیک نمیکنم. هرجا نویسنده هست، حسادت هم هست، مقایسه هم هست، سوءتفاهم هم هست، ژست هم هست، نمایشِ عمق هم هست، سیاستِ بیسیاستی هم هست، خستگی از دیده نشدن هم هست، لذتِ دیده شدن هم هست. جامعهی نویسندگان، از آنجا که جامعهای از منهاست، همیشه در معرضِ خودشیفتگیهای ظریف و رقابتهای نجیبنما قرار دارد. ویرگول هم از این زهرها معاف نیست. گاهی تحسین، بهجای رابطه، بدل میشود به مبادلهای مؤدبانه. گاهی رفاقت، شبیهِ ائتلافِ خاموشِ تأییدهای دوطرفه میشود. گاهی آدمها بیش از آنکه متنِ هم را بخوانند، موقعیتِ هم را میخوانند. من اینها را نمیبینم که نگفته بگذرم. اما مگر خانوادهی واقعی دقیقاً جایی نیست که در آن هم مهر هست، هم زخم، هم رقابت، هم مراقبت، هم فاصله، هم کشش؟ خانواده اگر واقعی باشد، باید بتواند از تو هم نیرو بگیرد، هم فرسودگی؛ هم پناه بدهد، هم آینهی بیرحم باشد.
چیزی که من در این خانواده دوست دارم، همین نامطمئن بودنِ آن است.
اینکه هیچ چیز تضمینشده نیست، اما بعضی چیزها بهتدریج به دست میآید، آشنایی، احترام، انتظارِ خوشخویِ دیدنِ متنِ بعدیِ کسی، غافلگیر شدن از جهشِ یک قلم، آرامشِ دیدنِ نامِ آشنایی در میانِ انبوهِ نامها. اینها سرمایههای کوچکیاند، اما جهان بر شانهی همین سرمایههای کوچک دوام میآورد، نه بر شعارهای عظیم. ما زیادی دربارهی جامعه حرف میزنیم و کمتر به این پیوندهای کمصدا فکر میکنیم؛ به اینکه آدم در کجای جهان میتواند بدونِ نمایشِ کاملِ خود، باز هم توسطِ چند نفر جدی گرفته شود. جدی گرفته شدن، نعمتی نایاب است. نه دیده شدن؛ دیده شدن ارزان شده. جدی گرفته شدن...
و شاید دقیقاً به همین دلیل است که ویرگول برای من فقط سایت نیست، بلکه نوعی آرشیوِ زندهی زیستنهاست. هر متن، فقط نظر یا اطلاعات یا احساس نیست؛ برشیست از نحوهی بودنِ کسی در جهان. یکی با جهان تحلیلیتر روبهرو میشود، یکی مجروحتر، یکی کنایهآمیزتر، یکی شجاعتر، یکی مضطربتر، یکی عاشقانهتر، یکی از سرِ فرسودگی، یکی از سرِ خشم، یکی از سرِ کمبود و این تنوع، اگر واقعاً خوانده شود، آدم را از خودِ خودش هم بیرون میکشد. نه به معنای اخلاقیِ سادهدلانهی دیگری را درک کن، بلکه به معنای سختترش، بفهم که جهان، انحصارِ زاویهی دیدِ تو نیست. بفهم که حقیقت، فقط از زبانِ تو حرف نمیزند. بفهم که هر قلم، یک شکستگیِ خاص را به کلمه میآورد و همین شکستگیها، اگر کنار هم بمانند، نقشهای پارهپاره اما شریف از زمانه میسازند...
من از تو، ویرگول، بابتِ فراهم کردنِ این امکان سپاسگزارم، اما نه سپاسی مطیعانه. سپاسِ من از جنسِ آگاهیست، نه شیفتگی. میدانم تو هم میتوانی مبتذل شوی، میتوانی به بازارِ توجه تن بدهی، میتوانی نویسنده را به عدد تقلیل دهی، میتوانی میلِ اصیلِ گفتن را با وسوسهی دیده شدن آلوده کنی. اما با همهی اینها، تا وقتی هنوز در تو میشود جملهای ساخت که عجله را متوقف کند، تا وقتی هنوز کسی مینویسد نه برای تولیدِ سروصدا بلکه برای لمسِ حقیقتِ خودش، تا وقتی هنوز دو یا چند نفر میتوانند از خلالِ متن به رابطهای کمتر دروغین برسند، تو برای من ارزشی واقعی داری.
و اما شما، ای خانوادهی پیدا شده در میان این همگان...
شما که شاید نامهای کاربریتان را بیشتر از چهرههایتان میشناسم،
شما که شاید از زندگیِ بیرونیِ هم چیز زیادی ندانیم اما از دماهای درونیِ هم بیخبر نیستیم،
شما که گاهی فقط با یک جمله، با یک کامنتِ دقیق، با یک همدلیِ بیابتذال، با یک مخالفتِ شرافتمندانه، توانستهاید سنگینیِ روز را اندکی جابهجا کنید...
بدانید که در این زمانه، همین کم نیست.
کم نیست که آدم بداند جایی هست که اگر بنویسد، چند نفر واقعاً میخوانند.
کم نیست که بداند هنوز میشود از میانِ صفحهها، رفاقتی ساخت که نه بر منفعت، نه بر نمایش، نه بر شباهتِ اجباری، بلکه بر تداومِ خواندن بنا شده باشد.
کم نیست که آدم در جهانِ قطعهقطعهی امروز، چند شاهد برای جدی بودنش پیدا کند.
شاهد، این کلمه را عمداً انتخاب میکنم. چون ما بیش از تشویق، به شاهد نیاز داریم.
کسی که ببیند.
کسی که به یاد بیاورد.
کسی که بفهمد تو از چه تاریکیای این جمله را بیرون کشیدهای.
اگر من در تو خانواده پیدا کردهام، از آن روست که در میانِ شما، این شاهدان را یافتهام.
نه کامل، نه همیشه، نه بیخطا، اما به اندازهای که آدم احساس نکند کاملاً در خلأ مینویسد...
و نوشتن، بیشاهد، گاهی از هر تنهاییای دشوارتر است.
پس این نامه، نه ستایشِ سادهی یک وبسایت است و نه تعارف به جمعی از نویسندهها.
این نامه اعتراف به یک تجربه است...
اینکه در دلِ معماریِ سردِ دیجیتال، هنوز ممکن است گرمایی رخ دهد که ساختگی نباشد.
اینکه در میانِ شتاب و مصرف و سطح، هنوز ممکن است کسانی پیدا شوند که با کلمه زندگی کنند، نه فقط از آن استفاده.
اینکه خانواده، گاهی نه در خانه، نه در خون، نه در گذشته، بلکه در تداومِ خواندن و نوشته شدن بهوجود میآید.
ویرگولِ عزیز،
اگر برای بسیاری فقط سایتی برای انتشار باشد، برای من جایی بوده که در آن فهمیدهام دوستیِ واقعی میتواند از دلِ متن آغاز شود.
و شما، خانوادهی پیدا شده در آن،
به من یاد دادید که هنوز میشود در جهان،
نه از راهِ همشکل شدن،
بلکه از راهِ صادقانه نوشتن و دقیق خواندن،
به هم رسید.
پ.ن ها:
ممنونم از تک تک افرادی که میخونن من رو و این نامه ادای دینی بود به تمام کسانی که نقطه نظری دادن، کمکی کردن، با هم هم صحبت شدیم و خوشحال میشم بیشتر با هم گپ بزنیم و از هم بدونیم
چالش نامه بدون شما خوانندگان عزیز هیچ معنی ای نداشت و امیدوارم این پویش جذاب مادام ادامه دار باشه و تنه متن های زیباتون به تنه ذهن من بخوره و حسابی گشوده باشم به کلماتتون تا شاید حتی آدم باکیفیت تری بشم
در آخر دوست دارم چند کلمه یا چند سطر و چه بهتر که چند پاراگراف بنویسی، پیشنهاد، انتقاد، درخواست، دلنوشت و ... اگر دوست داشتین به سمت من اگر نه به سمت این نامه و این نامه ها پرتاب کنید تا شاید فردا هر چیز مسئولیت پذیر تر و جذاب تر باشه و بتونیم به جهان بهتر نگاه کنیم...
امیدوارم ارتباطمون حفظ و مدام تقویت بشه...و بتونیم این جامعه که از کلمات تشکیل شده رو پر ذهنیت تر کنیم
آرزوی جسارت، جدیت و شجاعت رو دارم براتون، باشد که از هر نقطه هستین یکی نه در میان هزاران که برای برون رفت از نفوس معطله ظدن یکی باشید ورای هزاران و من با افتخار در کنار شما مینویسم
کوچیک ترین عضو این خانواده
گنجشک