ویرگول
ورودثبت نام
گنجشک
گنجشکبازمانده‌ای حساس و بی‌قرارم که زیر آوارِ تاریخ و زخمِ حافظه، در پیِ نجاتِ معنا از دلِ ویرانی و ابتذالِ زمانه سرگردان مانده ...
گنجشک
گنجشک
خواندن ۱۲ دقیقه·۱ ماه پیش

بازنویسی درونم عمیقا درد میکند...

این متن بازنویسی متنی کهنه است که هنوز بوی جنونش را به دوش میکشم و شاید باید متن را دوباره زنده میکردم(به یاد می‌اوردم)... متنی که شاید در گذشته نوشته شده باشد اما هنوز با ما معاصر است و شاید فردا روز هم معاصر اکنون ما باشد...

درون، دیگر آن اتاقِ آشنای سابق نیست؛ انباریست تاریک از اشیای شکسته، از صداهای نیمه‌ جان، از تصویرهایی که از شدت تکرار، دیگر تصویر نیستند... و من، هر بار که دست می‌برم تا از خودم چیزی بردارم، انگار دستم به پیکرِ سردِ نشعی می‌خورد که سالها پیش، دیگران از روی بی‌ حوصلگی و شتاب، نامِ انسان بر آن گذاشته‌ اند.
چه نامِ بی‌رحمانه‌ ای...
گویی کافیست چیزی راه برود، پاسخ بدهد، لبخندِ تمرین‌ شده بزند، و در لحظه‌ مناسب سر تکان دهد تا شایسته‌ این نام باشد. حال آنکه بسیاری از این پیکرها نه انسان‌اند، نه حتی اثر؛ باقی‌مانده‌ فاجعه‌ ها اند، رسوبِ انفعال‌ هستند، توده‌ای از عادتهای بیصدا که بر اثرِ مصرفِ مداومِ روزمرگی، قلبشان به قطعه‌ای یخ بدل شده و ذهنشان، نه از ژرفا، که از ازدحامِ بی معنایی آشفته است... آنچه از آنان بیرون میتراود، نه زندگی، که نوعی جنونِ بی‌حادثه است؛ جنونی که حتی شهامتِ انفجار ندارد و تنها در شکلِ تکرار، در شکلِ دسترس‌پذیریِ مضحک، در شکلِ حاضر بودنِ دائمی و غایب بودنِ مطلق، ادامه پیدا می‌کند…

چیزی در این جهانِ بیش از حد در دسترس، روح را فاسد می‌کند... هرچه بیشتر بتوان به چیزی دست زد، کمتر می‌توان آن را لمس کرد. هرچه نزدیکتر شود، دورتر می‌شود... هرچه بیشتر گفته شود، کمتر شنیده میشود. جهان پر شده از چیزهایی که در اختیارند اما در تصرفِ جان درنمی‌آیند؛ پر شده از چهره‌ هایی که دیده می‌شوند اما هرگز مکشوف نمی‌شوند؛ از صداهایی که میرسند اما هرگز نفوذ نمی‌کنند و این دسترس‌ پذیریِ بی‌ حریم، این ابتذالِ آماده، این عرصه‌ بی‌مقاومتِ تن و زبان و حضور، چیزی از رازِ هستی را می‌کُشد... انسان، برای آنکه انسان بماند، باید بخشی از خود را از بازار نجات دهد... باید در او ناحیه‌ ای بکر، زخمی، خاموش، دست‌ نخورده باقی بماند. اما اکنون هرکس خود را چون کالایی روی پیشخوانِ نگاه‌ ها گذاشته است؛ و بدتر از آن، خود نیز دیگر نمیداند که فروشنده است یا جنسِ فروخته‌شده…

من از این سطحی بودن، نه چون یک فضیلت‌ فروشِ عبوس، که چون کسی که عمق را کمی در استخوانش تجربه کرده، به درد می‌آیم. رنج من از این نیست که مردم سبک بارند؛ از این است که سنگینیِ خود را فراموش کرده‌اند... فراموش کرده‌اند که هر جانی، چاهی‌ است با صدایی مخصوص به خود؛ که هر نگاه، اگر واقعاً نگاه باشد، باید چیزی را در انسان فروریزد؛ که هر لمس، اگر واقعاً لمس باشد، باید نظمی را برهم بزند... من دیگر به واژه‌ هایی که به آسانی از دهان بیرون میریزند، اطمینان ندارم... از لبخندهایی که پیش از شکل‌گرفتن، مصرف شده‌اند، بیزارم. از این‌ همه جمله که چون سکه‌ های تقلبی دست‌ به‌ دست می‌شوند، خسته‌ام. آدم‌ها هر روز برای یکدیگر کلمه می‌فرستند، بی‌ آنکه بدانند هر کلمه، اگر از رنجِ راستین عبور نکرده باشد، فقط صدای افتادنِ چیزی پوک بر سطحی سخت است... من به جایی رسیده‌ام که برای عمیق‌ ترین احساساتم، زبان ندارم… نه از فقر، بلکه از شدت… بعضی حس‌ها آن‌قدر فشرده‌اند که کلمه از حملشان عاجز می‌شود. آن‌جا دیگر باید با لرزشِ دست سخن گفت، با مکثِ میان دو نفس، با خیره‌ماندن، با آغوش، با آن بوسه‌ای که نه نشانه‌ی تملک، که اعتراف به ناتوانیِ زبان است. من به ناحیه‌ای رسیده‌ام که در آن، تن از زبان صادق‌تر است، و سکوت از خطابه افشاگرتر.

آنچه در من می‌گذرد، شباهتی به اندوه‌های ساده و قابل‌ شرح ندارد. ذهنم همچون اتاقی نیست که وسایلش کمی به‌ هم ریخته باشد؛ میدانِ انفجاریست که پس از آن، هر تکه‌ آگاهی در گوشه‌ای افتاده است. گویی کسی نارنجکی را نه در دست، که در مرکزِ ادراک من منفجر کرده و من حالا به‌ جای آنکه انفجار را به یاد بیاورم، خودِ تداومِ انفجار را زندگی می‌کنم… این‌همه پخش‌شدگی، این‌همه عدمِ تمرکز، این‌ همه شکستِ ارتباط میان اجزای چهره و اجزای جان، فقط یک اختلال نیست؛ سندیست از ناسازگاریِ من با نظمی که می‌خواهد هر چیز را مرتب، معنادار، خوش‌فرم و قابل‌ مصرف نگه دارد. من وقتی لبخند می‌زنم، ابروهایم خیانت می‌کنند؛ وقتی سعی می‌کنم صورتم را با جهان سازگار کنم، چشم‌هایم پرده را کنار می‌زنند و سیاهی از پشتِ مردمک‌ها بالا می‌آید. تن، دیگر همدستِ نقاب نیست. چهره، دیگر دستگاهِ فرمان‌بردارِ معاشرت نیست. هر عضله، زبانِ جداگانه‌ای پیدا کرده و این ازهم‌گسیختگی، شاید آخرین صداقتِ باقی‌مانده در من باشد…

من می‌بازم؛ اما نه به این معنا که شکست خورده‌ام، بلکه به این معنا که جهان، بازی را از اساس طوری چیده که هرکس بخواهد صادق بماند، در ظاهر بازنده به نظر برسد... زمان می‌تازد؛ آری، اما زمان همیشه فقط ساعت نیست. گاهی زمان همان فشارِ نامرئی‌ای‌ است که رنگ‌ها را از اشیا بیرون می‌کشد، که روزها را از درون تهی می‌کند، که خاطره را به کالا بدل می‌کند و عاطفه را به عادت. رنگ‌ها کوچ می‌کنند، چون دیگر جایی برای سکونت ندارند. جهانِ امروز، اقلیمِ تبعیدِ رنگ‌هاست... هرچیز پیش از آنکه رنگ بگیرد، برچسب می‌گیرد. هرچیز پیش از آنکه تجربه شود، نام‌گذاری می‌شود. هرچیز پیش از آنکه در جان بنشیند، منتشر می‌شود و در چنین وضعی، چگونه می‌توان از عمق سخن گفت، وقتی سطح، پیشاپیش همه چیز را ضبط و تصرف کرده است؟

با این همه، مصیبتِ اصلی شاید نه در بیرون، که در فراموشیِ مکث درون باشد... فاجعه از آن‌جا آغاز شد که انسان، به‌ تدریج، از اتاقِ داخلیِ خود بیرون رانده شد و به راهروهای عمومیِ زبان و نمایش تبعید گردید. زمانی، آدمی درون داشت؛ نه به‌ عنوان استعاره‌ای شاعرانه، بلکه به‌ مثابه اقلیمی واقعی که می‌شد در آن گم شد، زمین خورد، زخم برداشت، ساکت ماند، از نو برخاست. کودکی، فقط دوره‌ای از کم‌ سالگی نبود؛ نوعی نسبت با جهان بود که در آن هر سقوطی هنوز سقوطِ واقعی بود و هر برخاستنی، رخدادی اصیل... آن روزها که در خیابان بازی می‌کردیم و زمین می‌خوردیم و دوباره بلند می‌شدیم، ما تنها با آسفالت و زانو و گرد و غبار سروکار نداشتیم؛ داشتیم بدن را به جهان معرفی می‌کردیم و جهان را به بدن… قلب‌هایمان موسیقیِ روزهایمان بود، چون هنوز صدای درون، زیر لایه‌ های تفسیر و تظاهر دفن نشده بود. خنده‌ها کج نبودند، چون هنوز از زیر نگاهِ ناظرِ درونیِ سختگیر عبور نمی‌کردند... اشتیاق‌ها به تعویق نمی‌افتادند، چون هنوز میل، از خود شرم نداشت. حتی ایستادن در صفِ باجه‌های تلفن، آن وقفه‌ به‌ ظاهر پیش‌ پا افتاده، صورتی از انتظارِ زنده بود؛ انتظار برای صدایی که چون نانِ گرم به نظر می‌رسید، نه چون اعلانِ بیروحی که از صفحه‌ای روشن عبور کند و پیش از آنکه حس شود، فراموش شود. آن روزها، درون هنوز محلِّ سکونت بود، نه واژه‌ای تزئینی برای متن‌های افسرده...

اکنون اما انسان از درونِ خود دور افتاده است. نه فقط دور، بلکه بیگانه. بسیاری دیگر طاقتِ تنها ماندن با خویش را ندارند، چون درون، برایشان به منطقه‌ای ممنوعه تبدیل شده است؛ جایی پر از زخم‌های بسته‌ نشده، تصاویرِ سرکوب‌ شده، هراس‌ هایی که نام نگرفته‌اند و میل‌ هایی که در لباس‌ های مبدل بازمی‌گردند(اگر بتوان نام میل بر آن ها گذاشت). آدمی، هرچه کمتر خود را می‌شناسد، بیشتر به مُسَکِّن نیاز پیدا می‌کند؛ و مُسَکِّن فقط دارو نیست. سرگرمی هم مُسَکِّن است، پرحرفی هم مُسَکِّن است، تولیدِ بی‌وقفه‌ محتوا هم مُسَکِّن است، معاشرتِ بی‌وقفه هم مُسَکِّن است، حتی خوشبینیِ اجباری نیز شکلی از بیحسی‌ است. بعضی‌ها سال‌هاست درد نمی‌کشند، نه چون سالم‌ هستند، بلکه چون دستگاهِ حسّاسیتشان را خاموش کرده‌اند. از خود می‌پرسم که آخرین بار کی کسی واقعاً روبه‌روی آینه ایستاد و نه به مو و پوست و تقارنِ صورت، که به فرورفتگیِ جانش نگاه کرد؟؟ آخرین بار چه زمانی کسی زخم درونش را، نه با انکار، نه با شوخی، نه با هیاهو، که با حضورِ صبورانه بست؟ آخرین بار کی کسی توانست چند ساعت بی‌ هیچ پناهگاهی، تنها با خودش بماند و از هم نپاشد؟ این پرسشها اخلاقی نیستند، وجودی‌اند و چه بسا تنه آنها به هستی‌شناسی خورده… پاسخِ هرکس به آن‌ها، نشان می‌دهد که هنوز زنده است یا فقط به طریقی پیچیده، مرگ را مدیریت می‌کند...

من به دنیایی که از کلمات انباشته شده و از معنا تهی است، بدگمانم... از این وفورِ جمله، بوی گرسنگی می‌آید. هرچه زبان بیشتر می‌شود، تجربه کمتر می‌شود. هرچه تعبیرها افزونتر می‌شوند، تماس‌ها فقیرتر می‌شوند. آدم‌ها به‌ جای آنکه بسوزند، گزارشِ سوختن می‌فرستند. به‌جای آنکه عاشق شوند، نشانه‌ های عاشقی را بازتولید می‌کنند. به‌ جای آنکه فرو بریزند، درباره‌ فروریختن آراسته حرف می‌زنند... و من در برابر این نظمِ پرحرف، نوعی خشمِ مقدس احساس می‌کنم؛ خشمِ کسی که میداند بعضی چیزها، اگر به‌ راستی رخ بدهند، زبان را از کار می‌اندازند... من به آن مرز علاقه‌مندم… جایی که کلمه کم می‌آورد و تن، نگاه، سکوت و رعشه مجبور می‌شوند باقیِ معنا را به دوش بکشند. شاید حقیقت، همیشه کمی ضدّ زبان باشد. شاید اصیل‌ترین بخشِ هر تجربه، همان بخشیست که قابل‌گفتن نیست و درست به همین دلیل، ارزشِ نجات‌دادن دارد...

با این‌ همه، این رنج فقط سوگواری برای گذشته نیست. من از گذشته بت نمی‌سازم. کودکی معصوم نبود، اما هنوز مستعمره نشده بود. زخم داشت، اما زخمش بلافاصله به تصویر بدل نمی‌شد. درد داشت، اما دردش هنوز به کالای ارتباطی فروکاسته نشده بود. آنچه از آن سال‌ها به یاد می‌آید، نه پاکی، که امکان بود؛ امکانِ آنکه چیزی مستقیماً بر جان بنشیند. امروز این امکان در حال ناپدید شدن است، زیرا میان ما و هر چیز، لایه‌ای از مصرف، لایه‌ای از تفسیرِ آماده، لایه‌ای از حضورِ عمومی حائل شده است. دیگر حتی اندوه نیز خصوصی نمی‌ماند؛ پیش از آنکه رسوب کند، نمایش داده می‌شود. پیش از آن‌که به بصیرت بدل شود، به متن بدل می‌شود و اینجاست که باید از خود پرسید که آیا ما هنوز قادر به تجربه‌ای هستیم که از صافیِ بازارِ معنا عبور نکرده باشد؟؟! آیا هنوز می‌توان به نحوی رنج کشید که رنج، به‌جای آنکه صرفاً ما را خُرد کند، چیزی را بر ما آشکار سازد؟؟!

دردِ من، اگر چه سوزان و بی‌امان است، فقط شکایت نیست؛ نوعی داوری یا شاید تجویز نیز هست. دردی که عمیق می‌شود، فقط زخمی نیست که خون بریزد؛ نوریست که از سمتِ تاریکی می‌تابد و صورتِ جهان را رسوا می‌کند... من وقتی می‌گویم درونم عمیقاً درد می‌کند، از یک ناراحتیِ مبهم سخن نمی‌گویم؛ از لحظه‌ای حرف میزنم که در آن، همه‌ی دروغ‌های نرمِ جهان ناگهان زمخت می‌شوند و پوست را می‌خراشند. از لحظه‌ای که میفهمی بسیاری از مناسبات، نه صمیمیت‌اند و نه حتی خصومت؛ صرفاً گردشِ بی‌وقفه‌ اشیای انسانی‌اند در بازاری که عاطفه را با دسترس‌پذیری اشتباه گرفته است… از لحظه‌ای که درمی‌یابی فقدانِ کلمه برای احساساتِ عظیم، ضعف نیست؛ شاید آخرین نشانه‌ی سلامت باشد…(شاید هم فقر تجربه، امیدوارم نوعی تسلی برداشت نشود) چون روانی که برای هر چیز فوراً واژه دارد، گاه دیگر چیزی را واقعاً زندگی نمی‌کند. واژه، وقتی بیش از حد آماده باشد، گورستانِ تجربه می‌شود…

آنچه مرا می‌کُشد، فقط رنج نیست، ابتذالِ رنج است؛ فقط تنهایی نیست، نمایشِ اجتماعیِ تنهایی است؛ فقط فاصله نیست، نزدیکیِ آلوده به فقدان است؛ فقط شر نیست، خدایانی هستند که خودشان هم نمیدانند... مرا این می‌آزارد که آدم‌ها با یکدیگر حرف می‌زنند، اما کمتر کسی به درونِ دیگری گوش می‌دهد. اینکه بدن‌ها به هم نزدیک می‌شوند، اما جان‌ها از فرطِ عادت، از تماس عقب می‌کشند. اینکه همه چیز هست و هیچ‌ چیز واقعاً حاضر نیست. اینکه جهان، بدل به انبوهی از نشانه‌ها و نمادهای جانشین شده و اصل، آرام‌آرام از صحنه بیرون رفته است چون کسی دیگر او را نخواسته و نهایت هم کسی که آگاه بوده فریاد زده خدا مرده است… و در چنین جهانی، کسی که هنوز بخواهد حقیقتاً حس کند، ناچار است درد بکشد؛ زیرا حس‌کردن، امروز شکلی از مقاومت است… اقتداری از ابرانسان شدن…

شاید تنها امید، نه در درمانِ فوریِ این درد، بلکه در وفاداری به آن باشد. نه هر دردی، البته؛ فقط آن دردی که ما را از خودمان دور نمی‌کند، بلکه با بی‌رحمیِ لازم، به سوی خودمان پس می‌فرستد. دردی که ماسک را برمی‌دارد، نه آنکه ماسکی تازه بر چهره بچسباند... دردی که وادارمان می‌کند دوباره به آینه نگاه کنیم، اما این بار نه برای اصلاحِ صورت، بلکه برای دیدنِ شکاف. دردی که یادمان می‌آورد هنوز درون داریم؛ هرچند ویران، هرچند متروک، هرچند پر از آوار… زیرا تا وقتی درون، حتی در هیئتِ خرابه، باقیست، هنوز چیزی برای نجات دادن وجود دارد. خرابه، پایانِ بنا نیست؛ گواهِ آن است که روزی چیزی آنجا ایستاده بوده، چیزی که ارزشِ سوگواری، ارزشِ جست‌وجو و شاید حتی ارزشِ بازساختن را دارد...

همچنان درونم عمیقاً درد می‌کند و شاید این، آخرین خبرِ خوب باشد… 

زیرا آنکه دیگر دردی حس نمی‌کند، چه‌ بسا خیلی پیش‌تر، بی‌ آنکه متوجه شود، از درونِ خود اخراج شده است... اما من هنوز از این تبعید، رنج می‌برم؛ پس هنوز به خانه‌ام تعلقی دارم، حتی اگر درِ آن شکسته باشد و پنجره‌ هایش رو به هیچ‌ جا باز شوند. من هنوز می‌خواهم صدایی را نه بشنوم، که لمس کنم؛ لبخندی را نه ببینم، که در انحنای لرزانِ اعصابم تجربه کنم؛ حضوری را نه ثبت کنم، که در تاریکیِ بدن، چون ضربه‌ای از معنا تحمل کنم. من هنوز به آن نوع از زندگی ایمان دارم که با واژه‌های آماده اداره نمی‌شود. به آن نوع از دیدار که چیزی را در آدم برای همیشه جابه‌جا می‌کند. به آن نوع از نگاه که از صورت عبور می‌کند و به ناحیه‌ای می‌رسد که انسان، آنجا دیگر نه نقش است، نه نام، نه کارکرد؛ فقط زخمی روشن است در دلِ تاریکی...

و اگر روزی از من بپرسند چرا اینقدر از کلمه‌ها ترسان و گریزان شدی، خواهم گفت چون کلمه را دوست داشتم… چون نمی‌خواستم بگذارم ابزارِ پنهان‌کاری شود. چون می‌دانستم هر جمله‌ای که از رنجِ راستین سرچشمه گرفته(اگر بتوان رنجی را به عنوان راستین بودن پذیرفت) ، به خیانت نزدیک‌تر است تا به بیان... چون دیده بودم جهان چگونه از فرطِ حرف‌زدن، کر شده است و چون هنوز در اعماقِ خود، کودکِ زمین‌خورده‌ای را به یاد می‌آوردم که بی‌ آنکه نظریه‌ای برای دردش داشته باشد، واقعاً درد می‌کشید، گریه می‌کرد، بلند می‌شد و همین سادگیِ بی‌تفسیر، از هزاران عبارتِ صیقل‌خورده حقیقی‌تر بود. شاید همه‌ کوششِ ما باید این باشد که راهی به سوی همان حقیقتِ ازدست‌رفته باز کنیم؛ نه با بازگشتِ ساده‌لوحانه، بلکه با عبور از این همه آوار، با گذر از این همه کلمه، با تحملِ این همه تاریکی، تا دوباره بتوانیم جایی در خود پیدا کنیم که هنوز یخ نزده، هنوز فروخته نشده، هنوز از شدتِ حضور می‌لرزد.

درونم عمیقاً درد می‌کند؛ و من دیگر این جمله را شکایت نمی‌دانم. این، شهادتِ واپسینِ چیزیست که هنوز نمرده است…


دردفلسفهدرونهستی شناسی
۰
۰
گنجشک
گنجشک
بازمانده‌ای حساس و بی‌قرارم که زیر آوارِ تاریخ و زخمِ حافظه، در پیِ نجاتِ معنا از دلِ ویرانی و ابتذالِ زمانه سرگردان مانده ...
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید