
انتخاب دانشگاه فقط به اسم دانشگاه یا قبولی در یک رشته خلاصه نمیشود. برای خیلی از داوطلبان، بعد از مشخص شدن رشته قبولی، یک سؤال مهمتر شروع میشود: دانشگاه غیرانتفاعی یا پیام نور؟
هر دو نوع دانشگاه برای تحصیل در مقاطع مختلف دانشجو میپذیرند، اما شیوه برگزاری کلاسها، میزان حضور در دانشگاه، نحوه ارزیابی و شرایط تحصیل در آنها میتواند متفاوت باشد. به همین دلیل بهتر است قبل از تصمیمگیری، تفاوتهای اصلی آنها را بشناسیم.
دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی غیرانتفاعی، مؤسسات آموزش عالی شهریهپردازی هستند که تحت نظارت وزارت علوم فعالیت میکنند.
در این دانشگاهها معمولا کلاسها ساختاری شبیه دانشگاههای حضوری دارند و دانشجو در طول ترم در کلاسهای آموزشی شرکت میکند. البته میزان کلاسهای حضوری و نحوه ارائه دروس میتواند با توجه به دانشگاه و رشته متفاوت باشد.
دانشجویان این مؤسسات در صورت رعایت مقررات آموزشی و کسب شرایط لازم، مانند سایر دانشجویان آموزش عالی میتوانند تحصیلات خود را تا مقاطع بالاتر ادامه دهند.
دانشگاه پیام نور ساختار آموزشی متفاوتی دارد و بخش قابل توجهی از شیوه آموزشی آن بر پایه مطالعه منابع درسی و برگزاری آزمونهای پایان ترم است.
این دانشگاه نیز دولتی است اما تحصیل در بسیاری از دورههای آن با پرداخت شهریه انجام میشود.
یکی از ویژگیهایی که معمولا در مورد پیام نور مطرح میشود، انعطاف بیشتر در شیوه مطالعه و حضور در کلاس نسبت به بسیاری از دانشگاههای حضوری است. با این حال، میزان حضور مورد نیاز میتواند با توجه به نوع درس و مقررات آموزشی متفاوت باشد.
اگر بخواهیم تفاوت این دو را سادهتر بررسی کنیم، چند موضوع اهمیت بیشتری دارند.
در بسیاری از مؤسسات غیرانتفاعی، ساختار کلاسها به دانشگاههای حضوری نزدیکتر است. دانشجو معمولا برنامه کلاسی مشخصی دارد و در جلسات آموزشی شرکت میکند.
در پیام نور، مطالعه شخصی نقش پررنگتری در روند تحصیل دارد و دانشجو باید بتواند بخش قابل توجهی از مطالب را با استفاده از منابع درسی دنبال کند.
البته این تفاوت به معنی غیرحضوری بودن کامل پیام نور یا حضور اجباری در تمام کلاسهای غیرانتفاعی نیست و مقررات هر دانشگاه و رشته باید جداگانه بررسی شود.
یکی از تفاوتهای مهم این دو مسیر، مقدار مسئولیتی است که دانشجو برای مطالعه خارج از کلاس بر عهده دارد.
در دانشگاه پیام نور، آشنایی با منابع درسی و مطالعه مستقل اهمیت زیادی دارد. ممکن است دانشجویی که برنامه مطالعاتی منظمی دارد با این شیوه راحتتر کنار بیاید.
در دانشگاه غیرانتفاعی، کلاس و توضیحات استاد میتواند سهم بیشتری در فرآیند یادگیری داشته باشد، هرچند مطالعه شخصی همچنان بخش جداییناپذیر تحصیلات دانشگاهی است.
هر دو مسیر شهریهپرداز هستند، اما میزان شهریه یکسان نیست.
شهریه دانشگاههای غیرانتفاعی میتواند بر اساس مؤسسه، رشته، مقطع و تعداد واحدهای انتخابی متفاوت باشد. در پیام نور نیز میزان شهریه به مقطع، رشته و تعداد واحدها بستگی دارد.
بنابراین نمیتوان یک عدد ثابت را برای تمام دانشگاههای غیرانتفاعی یا پیام نور در نظر گرفت.
امتحانات در دانشگاه پیام نور نقش مهمی در ارزیابی دانشجو دارند و بسیاری از دانشجویان بخش قابل توجهی از نمره خود را از طریق آزمونهای پایان ترم کسب میکنند.
در دانشگاههای غیرانتفاعی نیز امتحانات پایان ترم برگزار میشود، اما نحوه ارزیابی میتواند شامل فعالیتهای کلاسی، میانترم، پروژه و امتحان پایان ترم باشد و به مقررات دانشگاه و استاد بستگی دارد.
برای افرادی که همزمان با تحصیل مشغول کار هستند، نحوه برگزاری کلاسها میتواند اهمیت زیادی داشته باشد.
ساختار آموزشی پیام نور در بسیاری از موارد برای افرادی که نیاز به مطالعه مستقل دارند، انعطاف بیشتری ایجاد میکند. در مقابل، برنامه منظمتر کلاسهای حضوری در برخی مؤسسات غیرانتفاعی ممکن است برای دانشجویی که ارتباط مستقیم با استاد و محیط دانشگاه را ترجیح میدهد، اهمیت داشته باشد.
البته این موضوع به شرایط هر رشته و دانشگاه بستگی دارد.
فضای دانشگاه فقط به کلاس درس محدود نمیشود.
فعالیتهای دانشجویی، انجمنهای علمی، برنامههای فرهنگی، ارتباط با سایر دانشجویان و حضور در محیط دانشگاه میتواند بخشی از تجربه دوران دانشجویی باشد.
در دانشگاههای غیرانتفاعی که فعالیت آموزشی آنها عمدتا بر پایه حضور در محیط دانشگاه انجام میشود، دانشجو معمولا ارتباط بیشتری با فضای فیزیکی دانشگاه دارد.
در پیام نور نیز فعالیتهای دانشگاهی وجود دارد، اما تجربه دانشجویی ممکن است برای افرادی که بیشتر به مطالعه مستقل و حضور محدودتر در دانشگاه عادت دارند، متفاوت باشد.
یکی از نگرانیهای رایج داوطلبان این است که آیا مدرک پیام نور یا غیرانتفاعی اعتبار دارد یا نه.
دانشگاه پیام نور یک دانشگاه دولتی زیر نظر وزارت علوم است و مؤسسات آموزش عالی غیرانتفاعی نیز در چارچوب مقررات وزارت علوم فعالیت میکنند.
بنابراین صرفا عنوان «پیام نور» یا «غیرانتفاعی» نمیتواند به تنهایی معیار مناسبی برای قضاوت درباره ارزش یک مدرک باشد.
رشته، مقطع، دانشگاه یا مؤسسه محل تحصیل و شرایط ادامه تحصیل یا ورود به بازار کار، همگی میتوانند اهمیت داشته باشند.
نمیتوان برای همه داوطلبان یک انتخاب مشخص را تعیین کرد، اما ویژگیهای آموزشی میتوانند به تصمیمگیری کمک کنند.
دانشجویی که:
ارتباط مستقیم با استاد را ترجیح میدهد
با کلاسهای حضوری راحتتر یاد میگیرد
به محیط دانشگاهی علاقه دارد
ترجیح میدهد برنامه کلاسی مشخصی داشته باشد
ممکن است با ساختار برخی دانشگاههای غیرانتفاعی راحتتر باشد.
البته کیفیت آموزشی بین مؤسسات مختلف یکسان نیست و بهتر است هر مؤسسه به صورت جداگانه بررسی شود.
از طرف دیگر، دانشجویی که:
توانایی مطالعه مستقل دارد
برنامه کاری یا شخصی فشردهای دارد
با مطالعه منابع درسی راحت است
به انعطاف بیشتر در شیوه تحصیل اهمیت میدهد
ممکن است با ساختار پیام نور ارتباط بیشتری برقرار کند.
این موضوع به معنی بهتر بودن این شیوه برای همه افراد نیست؛ سبک یادگیری هر دانشجو تفاوت دارد.
قبل از انتخاب، بهتر است فقط به نام دانشگاه توجه نشود. چند عامل میتواند تصویر دقیقتری از شرایط تحصیل ایجاد کند:
رشته تحصیلی: شرایط یک رشته ممکن است با رشته دیگر کاملا متفاوت باشد.
مقطع تحصیلی: شرایط کارشناسی، کارشناسی ارشد و سایر مقاطع یکسان نیست.
محل دانشگاه: رفتوآمد روزانه میتواند روی هزینه و زمان دانشجو تأثیر بگذارد.
شهریه: بهتر است شهریه را با توجه به تعداد واحد و مقررات همان سال بررسی کرد.
شیوه آموزش: میزان کلاس حضوری، نحوه ارزیابی و امتحانات اهمیت زیادی دارد.
هدف بعد از فارغالتحصیلی: ادامه تحصیل، ورود به بازار کار یا شرکت در آزمونهای مختلف میتواند در تصمیمگیری مؤثر باشد.
پاسخ این سؤال برای همه داوطلبان یکسان نیست.
اگر دو دانشگاه در یک رشته مشابه مدنظر باشند، مقایسه باید بر اساس شرایط واقعی آنها انجام شود؛ نه صرفا نام دانشگاه.
ممکن است یک مؤسسه غیرانتفاعی از نظر موقعیت مکانی یا امکانات برای یک دانشجو مناسبتر باشد و در شرایطی دیگر، ساختار پیام نور انتخاب منطقیتری به نظر برسد.
در نهایت، رشته تحصیلی، شیوه یادگیری، میزان حضور مورد انتظار، شهریه، فاصله تا دانشگاه و برنامه آینده عواملی هستند که باید در کنار هم بررسی شوند.
گاهی انتخاب دانشگاه نه با یک جواب قطعی، بلکه با شناخت بهتر شرایط خود فرد مشخص میشود.