
پیش نوشت
مثل ایام عید این چند سال اخیر، امسال هم یکی از مجموعه قسمت های سریال پایتخت در حال پخش است. جدا از این که خودم هم به عنوان یکی از مخاطبان این سریال، به نیت سرگرمی و کمی دور شدن از دنیای پرمشغله این روزها از دیدنش لذت می برم، واکنش هایی در فضای مجازی در حال انتشار است مبنی بر این که «چرا سایرین اینقدر از این سریال لذت می برند و ما نمی بریم و چرا این سریال تا این حد بی محتواست و چراهای دیگری از این قبیل که بعضا شخصیت مخاطبان این سریال ها را هم زیر سوال می برد». در این یادداشت تلاش می کنم از نگاه بازاریابی به این موضوع بپردازم که چرا اساسا قرار نیست همه از این سریال لذت ببرند؟
کمی مقدمه
موضوع بازاریابی انبوه و تولید محصولی برای همه افراد با همه سلایق و ویژگی های رفتاری و شخصیتی و درآمدی و ویژگی های دموگرافیکی و … مدتهاست که از دور سیاست های تولیدکنندگان کنار رفته و بازاریابی هدفمند جایش را گرفته (هنوز البته سراغ بازاریابی سفارشی نرفته ایم و شاید تا مدتها نیازی به این قیاس نباشد). بر این اساس، دیگر تولیدکنندگان نه به دنبال برآورده سازی نیاز همه انواع مشتریان در همه گروه های مختلف که در پی بخش بندی بازار، شناسایی بخش یا بخش هایی از بازار و تلاش برای جایگاهی یابی مناسب برای محصولشان برای طبقات منتخب بازارند. این بخش بندی بازار و انتخاب بخش یا بخش هایی از بازار هدف است که کمک می کند تا محصولی متناسب با ویژگی های هر مخاطب، با شیوه های مناسب و متناسبی اطلاع رسانی و در مجاری مناسب عرضه شود.
اصل ماجرا
صدا و سیما هم تولیدکننده ای است با محصولات مختلف برای مخاطبان مختلف. اسمش ملی است و بر همین اساس هم حداکثر تلاشش جلب آرا و توجه عموم افراد در همه سطوح و ارائه خدمات به کل بازار مخاطبین کشور است (این که چقدر موفق بوده و چقدر خواسته موفق باشد، موضوع این یادداشت نیست؛ عرضم چیز دیگری است). بر همین اساس، کل انواع مخاطبان را بخش بندی کرده و بر اساس موقعیت های مختلف، نسبت به تولید برنامه های مختلف برای بخش یا بخش های مختلفی از بازار اقدام می کند. برنامه های ورزشی برای مخاطبان این نوع برنامه ها، برنامه های مذهبی برای مخاطبان مذهبی، برنامه های سرگرمی برای مخاطبان و علاقمندان این نوع برنامه ها و … و به این ترتیب، تهیه سبدی از محصولات برای سبدی از مخاطبان.
در این بین هم، سریالی با اسم پایتخت و با محتوای طنز تولید شده و با درونمایه ای که ممکن است برای برخی آموزنده، برای برخی مایه سرگرمی و ابزار وقت گذرانی، برای برخی فرهنگساز و … باشد. این که ممکن است به هر دلیل جزو مخاطبین این برنامه نباشیم، دلیل موجهی برای کوبیدن برنامه و محصول نیست؛ همانطور که در قیاسی مشابه دیگران همی نمی توانند و نباید نقدی به پخش برنامه های مذهبی (مثل زلال احکام)، سرگرمی (کودک شو)، ورزشی (نود)، سینمایی (هفت)، آموزشی و … داشته باشند و در قیاسی کلان تر، همانطور که یک مشتری نمی تواند نسبت به عرضه محصول و یا برندی که اساسا مخاطب آن نیست، نقد و یا دل آزردگی داشته باشد.
پس نوشت:
عرض من نه انتقاد نسبت به منتقدین پایتخت است و نه ناحق دانستن حق اظهار نظر و انتقاد که اصولا چنین جایگاهی برای خودم قائل نیستم. صرفا بواسطه امانت گیری استعاره محصول و بازاریابی در تحلیل این مساله، تلاش کوچکی کردم برای بازتر کردن موضوع. شاید، هم پاسخی باشد برای منتقدین عزیز و هم انتقال دیدگاهی باشد برای شما علاقمندان و فعالان حوزه بازاریابی.