نسیم وصل شجریان، لنز ایرانسل و مروری مارکتینگی بر تجربه ای که می توانست خوشایندتر از این ها پیش برود …
پیش نوشت:
کج سلیقه باشم یا نه، اعتراف می کنم که اساسا چندان اهل موسیقی سنتی آن هم از نوع سبک آقایان شجریان نیستم. ولی دیروز اتفاقی در صنعت بازاریابی افتاد که علیرغم حجم کارهای کنار گذاشته برای این روزهای تعطیل، به صرافت نوشتنش افتادم و در ادامه می خوانید.
اصل ماجرا
طی چند روز گذشته تبلیغات گسترده ای از سوی ایرانسل برای اکران کنسرت آنلاین نسیم وصل همایون شجریان به اجرا درآمد؛ گسترده از این جهت که اخبار اکرانش در رسانه های تبلیغاتی متعددی از رسانه های محیطی و استرابوردهای سطح شهر تا مطبوعات و شبکه های اجتماعی پوشش داده شد و می شود حدس زد هزینه ای میلیاردی بابت اطلاع رسانی اش صورت گرفته. تا اینجای کار خیلی عجیب نیست. بگذارید کمی عمیق تر شویم.
روند استقبال مردم از سرویس های پخش محتوای ویدئویی در طی ایام کرونا و خانه نشینی و تعیطیلی سینماها و کنسرت ها و تئاترها، میزان مخاطبان سرویس های پخش ویدئویی مثل فیلیمو، نماوا، آیو، تلوبیون و آپارات رو افزایش داد. در این بین، مجموعه هایی مثل فیلیمو هم سرعت عمل به خرج دادند و موضوع اکران آنلاین فیلم های سینمایی رو دنبال کردند و امکان پخش آنلاین فیلم های سینمایی روز از طریق بلیت فروشی رو برای کاربران فراهم کردند.
در این بین، اطمینان از استقبال کاربران و همزمانی اش با آمادگی همایون شجریان برای برگزاری کنسرت آنلاین (که البته اقدام ارزشمندی بود و احترام به مخاطبان محسوب می شد)، احتمالا ایرانسل رو به صرافت انداخت تا روی این موج سوار شده و از این فرصت برای معرفی بیشتر سرویس لنز و جذب کاربر سرویسش (برای بهره برداری های بعدی و کسب انتفاع از ارزش دوره عمر این مشتریان در استفاده های بعدی) استفاده کند.
همین موضوع سبب شد تا ایرانسل ضمن انعقاد قراردادی با آقای شجریان، فرصت مشاهده آنلاین این کنسرت رو برای مخاطبان فراهم کند؛ به این ترتیب که مشترکان ایرانسل بصورت رایگان قادر به استفاده از این سرویس باشند و سایر مشترکین با پرداخت ۱۰ هزار تومان بتوانند از مشاهده این کنسرت لذت ببرند.
گذشت و رسید تا زمان اکران کنسرت (۴ خردادماه همزمان با عید فطر) و سیل نارضایتی های منعکس در فضای توئیتر از سوی شجریان دوستانی که به دلیل اختلال فنی قادر به مشاهده کنسرت بصورت آنلاین نبودند و یا با قطعی و وصلی های مکرر اون رو تجربه می کردند. پیرو این موضوع، ایرانسل در نیز در حساب توئیتری خود متنی با این مضمون منتشر کرد:
“کنسرت نسیم وصل همایون شجریان با استقبال گسترده شما در لنز ایرانسل مواجه شد و بیش از ۷۱۰ هزار نفر، این کنسرت رو بصورت زنده و آنلاین تماشا کردن. علاقمندانی که به دلیل استقبال گسترده، موفق به مشاهده نشدن، می تونن طی دو سانس امشب و ۹ روز آینده، پخش مجدد کنسرت رو ببینن”
تحلیل مارکتینگی موضوع:
مشاهده همزمان کنسرت بصورت آنلاین و توسط ۷۱۰ هزار نفر (در صورت صحت آمار ایرانسل و تلقی مشاهده کامل و بدون نقص کنسرت از سوی۹ حداقل ۷۱۰ هزار نفر) آمار ارزشمندی است و احتمالا در تاریخ پخش آنلاین محتوای ویدئویی در کشور سابقه ندارد (آمار اکران آنلاین فیلم خروج در فیلیمو و نماوا با این نرخ فاصله زیادی داشت، بطوری که در ۲۴ ساعت اول ۳۴ هزار بلیت فروخته شده بود) که این به خودی خود اتفاق ارزشمندی است. هرچند ایرانسل ذکر نکرده است که این تعداد کاربران متصل همزمان (کانکارنت یوزر) بوده و یا با احتساب تعداد متوسط افرادی است که همزمان از یک اکانت، نسبت به دیدن کنسرت اقدام کرده بودند؟ (مثلا این ضریب برای مشاهده فیلم خروج در فیلیمو و نماوا ۲.۵ نفر بود).
در صورتی که ایرانسل در تبلیغ هایش به اکران آنلاین و زنده کنسرت اشاره کرده باشد و مخاطبان را با وعده تجربه استفاده از این مزیت به پای این سرویس کشیده باشد (که ظاهرا همینطور است)، خلف وعده ایرانسل در این زمینه محرز بوده و آزردگی و شکایت و نارضایتی کاربران در این زمینه منطقی و قابل درک است.
تجربه ثابت کرده برای سرویس هایی با تعداد کاربر همزمان به مراتب کمتر از این، خاصه این که برای نخستین بار چنین سرویسی ارائه شده و تست عملیاتی نشده باشد، طراحی چنین کمپین گسترده ای که با توجه به محبوبیت آقای شجریان، استقبال از آن چندان هم دور از ذهن نبود، کار سنجیده ای نباشد. در واقع این اتفاق، از آن موقعیت هایی است که یک مارکتینگ خوب می تواند به اصل محصول و برند لطمه بزند.
اولویت ارائه چنین خدماتی (البته در صورتی که هدف اصلی از آن جذب کاربر کم هزینه برای اپلیکیشن لنز ایرانسل نبوده باشد)، کیفیت سرویس است. خاصه آن که موضوع موسیقی و کنسرت موسیقی و آن هم کنسرت موسیقی همایون شجریان بین افرادی است که به سبب سبک زندگی شان ذائقه و انتظار کیفیت ویژه تری دارند و هرگونه خلف وعده و یا افت وعده را در چنین شرایطی بر نمی تابند. تحت این شرایط، شاید برگزاری کمپین با اطلاعات بیشتر و وعده های دقیق تر و یا مثلا مدیریت تقاضا از طریق فروش بلیت برای توزیع مخاطبان در طی دوره های زمانی ۱۰ روزه کار هوشمندانه تری محسوب می شد که هم کمپین و بودجه های مصروفه برای آن را شهید نمی کرد و هم باعث این حجم از نارضایتی نمی شد.
توسعه چنین ظرفیتی به زیرساخت سخت افزاری و نرم افزاری و پشتیبانی گسترده ای نیاز دارد، در حالی که موارد استفاده آن شاید در طول سال از تعداد انگشتان دو دست فراتر نرود. با این منطق و بررسی موضوع از نگاه کسب و کاری هم شاید فراهم کردن چنین امکانی بدون محدودیت و برای تعداد کاربران زیاد، ممکن است ارزش کسب و کاری چندانی نداشته و این موضوع هم دلیل دیگری برای مدیریت تقاضای مخاطبان و فروش بلیت با ظرفیت محدودتر برای سانس های مختلف طی بازه ده روزه و مدیریت مناسب تر تقاضا می بود
خدماتی از این دست که طیف مخاطبان گسترده ای دارند، ناگزیر نارضایتی های ناخواسته ای را هم به همراه می آورند و از بین این تعداد از مخاطبان و مشتریان بالقوه، بدیهی است تعدادی هم دچار نارضایتی شده باشند و سرریز این نارضایتی ها در شبکه های اجتماعی، به مراتب بیش از اعلام رضایت آن دسته از افرادی است که از کنسرت بدون هرگونه مشکل فنی لذت بردند. بدیهی است در این شرایط، برد اطلاعاتی این اخبار منفی به مراتب گسترده تر از اخبار رضایت کاربران راضی است و آن چه در معرض دید سایرین قرار می گیرد، حجم انبوهی از نارضایتی است و لطمه به برند ایرانسل و شاید لکه ای همیشگی بر چهره اپلیکیشن لنز. تحت این شرایط، شاید پاسخ همدلانه تری از سوی ایرانسل می توانست و می تواند (هنوز هم دیر نشده) واکنش مناسبی برای نه بی اثر کردن که کم اثر کردن این نارضایتی ها باشد.
هیجان ارائه سرویس ها و خدمات جدید بدون اطمینان از کارکرد صحیح سرویس بویژه آن که سطح زیادی از مخاطبان و مشتریان بالقوه و بالفعل را تحت تاثیر قرار می دهد، از اون دست اشتباهاتیه که شرکت ها را به عرضه تست نشده و یا کم تست شده خدمات و محصولاتشون ترغیب می کنه. چنین اشتباهات و رفتارهای هیجانی رو شاید بشه از استارتاپ ها و شرکت های کوچک و (با کمی اغماض) شرکت های متوسط پذیرفت. ولی دیدن چنین اتفاقاتی از ایرانسلی که قبل از این ها، هویت برندش با روحیه چابکی و در عین حال به روز بودن با اتفاقات فناوری گره خورده، چندان مطابق انتظار نیست.
پیش از این گفتم و باز هم تاکید می کنم که در فضای دعوای رسانه، برنده کسی است که چک اول را نثار طرف دیگر می کند. در این اتفاق، چک اول از سوی کاربران ناراضی (به حق یا نا به حق) نثار ایرانسل شده و هرچند در پیام هایش و وعده هایش، نسبت به پخش ده روزه کنسرت اطلاع رسانی کرده باشد و هر چند از مشترکین خودش هزینه ای از این بابت دریافت نکرده باشد و هر چند ۷۱۰ هزار نفر تجربه خوبی از این کنسرت داشته باشند، باز هم همیشه عده ای ناراضی وجود خواهند داشت که خواه ناخواه نظر و تجربه منفی آنها (باز هم به حق و یا نا به حق) اثر منفی اش را بر این برند و لنزش خواهد داشت. کاش در این موارد حساس، روی انتقال درست پیام و انتقال وعده دقیق و درست بیشتر از بکارگیری پیام های مبهم بازاریابی و تاکید صرف بر جذابیت خدمات تمرکز شود.
پس نوشت:
تکرار موکد که چنین اقدام و حتی استقبالی در تاریخ پخش ویدئویی کشور بی سابقه بوده و شاید به سختی بتوان سرویس دیگری را مثال زد که به این تعداد کاربر بطور همزمان سرویس دهی کند. حتی بعید می دونم خدمات بانکی در ایام خرید شب های عید که پیک کاری این نوع سرویس ها محسوب می شود هم چنین استفاده همزمانی را تجربه کنند. با این حال، این اتفاق می توانست با تدابیر و برنامه ریزی بهتری انجام شود تا هم تلخی کمتری را نصیب کاربران ناراضی کند و هم لطمات وارده به برند ایرانسل و لنز را کمتر کرده و شیرینی بیشتری را به جانشان بنشاند.
به هر حال، نتیجه این اتفاق هر چه که هست، شاید بد نباشد تجربه اش را دقیق تر از این بررسی کرد و از آن درسی گرفت برای پیشگیری از اتفاقات ناخوشایند بعدی و اقدامات حساب شده تر همه کسب و کارهای فعال کشورمان.
گاه نوشت های یک بازایاب
خردهنوشتهها، تحلیلها و دیدگاهها، خاطرات، اخبار و اتفاقات و درسهای غیرحضوریِ یک شیفتهی بازاریابی
حمیدرضا قاضی مقدم | دکتری بازاریابی | دانشگاه علامه