اگر بخوام محلهایی که در طول زندگی زمان زیادی توشون سپری کردهم رو به ترتیب بچینم، کلاس درس احتمالاً تو سه جایگاه بالای جدول جا میگیره؛ اما چیزهایی که معلمها و اساتید رو باهاشون به یاد میارم، به ندرت محتوای درسیه. آدمها برای من بیشتر با رفتارشون یا اتفاقهای خاص مثل توصیه حاصل از یک جهانبینی و برخورد در یک موقعیت شناخته میشن، چیزهایی که مثل اثر انگشت خاص اونهاست یا مثل رد پا نشانهٔ بودشونه.
بعد از حدود دو سال دانشگاه غیرحضوری، اولین ترم حضوری و مواجههٔ دوباره با کلاس درس در ابعاد و شرایط جدید تجربههای جالبی رو رقم زد. یکی از اونها، دیدن استادها بود که مثل معلمها یک کتاب تالیفی مخصوص آموزش نداشتن و لکچر ارائه میدادن که خود ظاهر اسلایدها، شیوهٔ توضیح هر استاد، برگزاری کلاسهای عملی و ... ذهن رو در شرایط مقایسه قرار میداد و در نتیجه یکی از موضوعهای گفتوگو بین دانشجوها، شرح اتفاقهای کلاسها و بیان برداشت افراد میشد.
اُستادی بود که در طول ترم تسلطش روی مطلبها و جدیتش دربارهٔ رعایت پروتکلها مشخص شدهبود و صحبتهای حسن ختام جلسهٔ پایانیش، محرّک نگارش این متن شد. استاد بعد از چند تلنگر به سواد و مطالعهٔ دانشجوها، از توجه به ابعاد مختلف زندگی و استفادهٔ بهینه از زمان گفت. در بین توصیهها به بزرگ فکر کردن، تلاش کردن، توجه به سلامتی و ...، یک جمله برای من بیش از بقیه برجسته شد؛
دنیای امروز ما دنیای حقوقه؛ پس اخلاق چی؟!
با نگاهی به جریانهای فراگیر امروز دنیا یا حتی برخوردهای روزانهٔ بین آدمها، میشه غلبهٔ حقطلبی بر انجام وظیفه و پایبندی به اخلاق رو دید. افراد به مطالبهگری -که خوب و لازمه- تشویق میشن اما از توازن حق و وظیفه، از درک حقوق متقابل و انجام مسئولیت، کمتر گفته میشه. فردها و نهادها، از پذیرش اشتباههای خودشون سر باز میزنن و از محدودیتها و فشارها میگن؛ اجتماع هم به دادگاهی بدل میشه که عدهای به سان وکیل از حقوق اونها دفاع میکنن و عدهای همچون بازجو و قاضی اونها رو تخطئه و محاکمه میکنن.
تعیین میزان مطلوب سهلگیری و سختگیری در کارها ممکن نیست اما من معتقدم نمیشه همواره طرف یکی رو گرفت. خیلی از پیشرفتها در طول تاریخ، در نتیجهٔ سهلگیری و فراهم کردن شرایط تفاوت و تکثّر و عصیان به دست اومده و بسیاری از سختگیری و دیسیپلین و نظم حاصل شده. از نظر من، نه باید چنان سختگیر بود که فرصت انعطافهای سازنده رو از بین ببریم و نه باید چنان آسانگیر بود که استانداردهای پایین و حداقلی داشته باشیم. برای یک معلم در آموزش و سنجش، این مرز بسیار باریک و حساس اما سرنوشتسازه. شاید یک دانشآموز/دانشجو از دیدن نمرهٔ بالا در کارنامهش ذوق کنه اما آیا ذوق از سواد و مهارت بالا ارجح نیست؟ شاید نمرهٔ پایین باعث تلاش بیشتر دانشآموز/دانشجو بشه اما آیا ارزش آسیب دیدن مسیر زندگی یا تحصیلش رو داره؟
بهتره هر کدوم از ما هم، در هر حوزهای که مشغول به فعالیت هستیم، فرصتی برای تنهایی و تامل در نظر بگیریم و سراغ اخلاقمون بریم و ببینیم دربارهٔ میزان سختگیری و سهلگیری به خودمون و دیگران چه حکم میکنه!