بسیاری از پدیدههایی که مورد بحث علم نوین هستن، در گذشته هم شناخته شده بودهن. برای مثال، احتمالاً تا به حال این ابیات از ابن یمین رو شنیده باشید:
آن کس که بداند و بداند که بداند/ اسب خرد از گنبد گردون بجهاند
آن کس که بداند و نداند که بداند/ آگاه نمایید که بس خفته نماند
آن کس که نداند و بداند که نداند/ لنگان خرک خویش به منزل برساند
آن کس که نداند و نداند که نداند/ در جهل مرکب ابدالدهر بماند
جهل مرکب یکی از این پدیدههاست که در ادبیات علمی امروز، به افتخار دیوید دانینگ و جاستین کروگر بهش اثر دانینگ-کروگر گفته میشه.
به بیان ویکیپدیا، میتوان جهل را به دو گونهی مطلق (بسیط=ساده) و مرکّب تقسیم نمود:
جهل بسیط آن است که انسان چیزی را نمیداند و خودش هم میداند که نمیداند؛ در این حالت ممکن است در مقام کسب دانایی برآید.
جهل مرکب آن است که انسان نمیداند، و نمیداند که نمیداند و فکر میکند که میداند. به بیان دیگر، جهل مرکب یا نادانی به نادانی (نمیدانم که نمیدانم) گونهای از نادانی است که شخص به نادانی خود آگاه نیست و خود را آگاه میپندارد؛ و به همین خاطر به دنبال برطرف کردن نادانی خود نیز نخواهد رفت، زیرا که علم به نادانی است که انسان را به سوی برطرف کردن نادانی خود میکشاند. اینگونه جهل به راحتی علاجپذیر نیست.
و اما اثر دانینگ-کروگر، نوعی سوگیری شناختی در افراد غیرحرفهای است که از توهم برتری رنج میبرند و به اشتباه، تواناییشان را بسیار بیش از اندازهٔ واقعی ارزیابی میکنند. این جانبداری به ناتوانی فراشناختی افراد غیرحرفهای در شناسایی ناتوانیهاشان نسبت داده میشود. برخلاف آن، افراد حرفهای گرایش بیشتری به دستکمگرفتن شایستگی خود دارند و به اشتباه تصور میکنند کاری که برای خود ایشان آسان است، برای دیگران نیز آسان خواهد بود.
پس به عنوان قدم اول دستیابی به دانستن، لازمه که ندانستن خودمون رو بپذیریم؛ به قول سقراط
دانم که ندانم!