وقتی صحبت از بازی‌های ایرانی می‌شود، معمولاً یکی از اولین سوال‌هایی که مطرح می‌شود این است چرا باید برای یک بازی ایرانی پول پرداخت کنم؟ سوالی که شاید در نگاه اول ساده به نظر برسد، اما در واقع پشت آن مجموعه‌ای از مسائل اقتصادی، فرهنگی، فنی و حتی آینده بازیسازی ایران قرار دارد.
واقعیت این است که خرید یک بازی ایرانی فقط به معنای پرداخت پول در ازای دریافت یک محصول سرگرمی نیست. در بسیاری از مواقع، این خرید می‌تواند مستقیماً برروی ادامه فعالیت یک تیم، ساخت بازی بعدی، استخدام نیروی جدید، خرید تجهیزات و نرم‌افزار، تبلیغات، انتشار بین‌المللی و حتی باقی ماندن یک استودیو در بازار تأثیر بگذارد.
اما از طرف دیگر، نباید این موضوع را به شکل ساده‌ای مطرح کنیم که چون یک بازی ایرانی است، پس باید آن را حتما بخریم. چنین نگاهی نه به نفع بازیکن است و نه در بلندمدت به نفع بازی‌ساز ایرانی. یک بازی ایرانی باید بتواند ارزش خرید داشته باشد، کیفیت مناسبی ارائه کند و در مقابل پولی که از بازیکن دریافت می‌کند، تجربه‌ای قابل قبول در اختیار او قرار دهد.
بنابراین سوال اصلی شاید این نباشد که چرا باید برای بازی ایرانی پول بدهیم؟ بلکه بهتر است بیان کنیم اگر یک بازی ایرانی خوب است، چرا نباید برای آن پول پرداخت کنیم؟
قبل از اینکه درباره حمایت از بازی‌سازان ایرانی صحبت کنیم، باید ابتدا اندازه بازار بازی در ایران را ببینیم. بر اساس آخرین پیمایش جامع،در سال ۱۴۰۲ حدود ۲۹ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر در ایران،گیمر بوده‌اند. این پیمایش بر اساس اطلاعات جمع‌آوری‌شده از ۲۰ هزار و ۹۰۱ نفر در حدود ۶ هزار و ۵۰۰ خانوار انجام شده است.
همچنین طبق همین داده‌ها، بازیکنان ایرانی در سال ۱۴۰۲ مجموعاً حدود ۷۰ هزار میلیارد تومان برای بازی‌های ویدیویی و سخت‌افزار مرتبط با آن هزینه کرده‌اند و در گزارش‌های بعدی نیز همین عدد به‌عنوان هزینه‌کرد مستقیم خانواده‌ها برای بازی‌ها مورد اشاره قرار گرفته است و بنابراین بهتر است این رقم را هزینه‌کرد بازیکنان بدانیم و نه الزاماً درآمد خالص بازی‌سازان ایرانی.
این اعداد یک نکته بسیار مهم را نشان می‌دهند بازار بازی در ایران وجود دارد و اتفاقاً بازار کوچکی هم نیست و وقتی نزدیک به ۳۰ میلیون نفر به‌عنوان گیمر در کشور شناخته می‌شوند و ده‌ها هزار میلیارد تومان برای بازی و تجهیزات مرتبط با آن هزینه می‌شود، دیگر نمی‌توان گفت مشکل حوزه بازی ایران صرفاً نبود مخاطب است.
مشکل اصلی این است که چه مقدار از این پول به تولیدکننده ایرانی می‌رسد و بخش بزرگی از این هزینه به بازی‌های خارجی می‌رسد
بازیکن ایرانی برای بازی کردن پول خرج می‌کند؛ برای خرید کنسول، کامپیوتر، تلفن همراه، بازی، درون‌برنامه‌ای، اشتراک و سایر خدمات مرتبط هزینه می‌کند. اما بخش قابل توجهی از این هزینه در نهایت به محصولات و شرکت‌های خارجی اختصاص پیدا می‌کند.
در سال‌های اخیر با وجود حدود ۲۹ میلیون گیمر فعال، بخش قابل توجهی از بازار در اختیار محصولات خارجی قرار دارد و حتی در گزارش‌های رسمی تأکید شده که با وجود استفاده بسیار گسترده از تلفن همراه، تولیدات ایرانی در این حوزه همچنان محدود است.
این موضوع به‌خودی‌خود به معنای بد بودن بازی خارجی نیست. بازیکن حق انتخاب دارد هر بازی‌ای را که دوست دارد انتخاب کند و مسئله این است اگر در این بازار بزرگ، بازی ایرانی نتواند سهم مناسبی به دست بیاورد، توسعه داخلی بسیار دشوار خواهد شد.
در واقع ما با بازاری روبه‌رو هستیم که مشتری دارد، پول در آن جابه‌جا می‌شود و مردم برای سرگرمی خود هزینه می‌کنند؛ اما سهم بازی‌ساز ایرانی از این بازار هنوز آن چیزی نیست که می‌تواند باشد.
ساخت بازی بسیار پرهزینه‌تر از چیزی است که معمولاً از بیرون دیده می‌شود.وقتی یک بازیکن وارد یک بازی می‌شود، ممکن است تنها یک محصول نهایی را ببیند؛ اما پشت همان محصول، ماه‌ها یا حتی سال‌ها کار گروهی وجود داشته است. برنامه‌نویس باید سیستم‌های مختلف بازی را ایجاد کند، طراح باید محیط‌ها و مراحل را بسازد، هنرمند باید مدل‌ها و انیمیشن‌ها را تولید کند، نویسنده باید داستان و دیالوگ‌ها را آماده کند و صداگذار، آهنگساز، تستر، مدیر پروژه و بسیاری افراد دیگر نیز در فرایند تولید نقش دارند.
حتی بعد از انتشار بازی، کار تمام نمی‌شود و بازی نیاز به رفع باگ، پشتیبانی، به‌روزرسانی، پاسخ‌گویی به بازیکنان و گاهی اضافه شدن محتوای جدید دارد و اگر بازی آنلاین باشد، هزینه سرور و زیرساخت نیز به این مجموعه اضافه می‌شود.
در نتیجه، پولی که بازیکن برای خرید قانونی یک بازی پرداخت می‌کند، صرفاً هزینه یک فایل یا یک دیسک نیست؛ بلکه بخشی از هزینه ادامه فعالیت یک تیم تولیدکننده را تأمین می‌کند.
یکی از مهم‌ترین دلایلی که باید برای یک بازی ایرانی خوب پول پرداخت کنیم، آینده آن تیم است.فرض کنید یک استودیوی کوچک بازی‌ای را با سرمایه شخصی و چند سال تلاش تولید کرده است و اگر بازی فروش مناسبی داشته باشد، درآمد حاصل از آن می‌تواند سرمایه اولیه پروژه بعدی باشد.
اما اگر بازی حتی با وجود کیفیت مناسب، فروش بسیار پایینی داشته باشد، سازنده ممکن است دیگر توانایی ساخت پروژه بعدی را نداشته باشد.
این چرخه بسیار ساده است:
بازی خوب → خرید قانونی → درآمد بیشتر → ادامه فعالیت تیم → پروژه بعدی → تجربه و کیفیت بالاتر
اما اگر این چرخه متوقف شود،بازیسازی نیز رشد نمی‌کند و به همین دلیل، حمایت اقتصادی از بازی‌سازان ایرانی صرفاً یک حرکت احساسی نیست و در صورت خرید یک محصول خوب، شما عملاً به ادامه تولید آن محصول و محصولات بعدی کمک می‌کنید.
خیر،این شاید مهم‌ترین نکته کل مقاله باشد.نباید به بازیکن گفت چون یک بازی ایرانی است، بدون توجه به کیفیت آن پول پرداخت کند و چنین کاری حتی می‌تواند در بلندمدت آسیب بزند.اگر یک بازی کیفیت پایینی دارد، مشکلات فنی جدی دارد، قیمت نامتناسبی دارد یا سازنده وعده‌هایی داده که به آن‌ها عمل نکرده است، بازیکن کاملاً حق دارد از خرید آن خودداری کند.
حمایت واقعی یعنی وقتی یک بازی ارزش خرید دارد، آن را قانونی خریداری کنیم؛ اگر مشکل دارد، آن را محترمانه نقد کنیم؛ اگر خوب است، آن را به دیگران معرفی کنیم و اگر سازنده مسیر درستی را طی می‌کند، به ادامه آن مسیر کمک کنیم.در حقیقت، چیزی که بازی‌ساز ایرانی به آن نیاز دارد، مشتری واقعی است؛ نه صرفاً کسی که به دلیل ایرانی بودن محصول، یک بار از روی احساس خرید کند.
یکی از مشکلات مهم بازار ایران، وضعیت اقتصادی بازیکنان است.قدرت خرید بسیاری نسبت به سال‌های گذشته کاهش پیدا کرده و طبیعی است که بازیکن هنگام خرید یک بازی، قیمت را با سایر گزینه‌های موجود مقایسه کند.
بنابراین بازی‌ساز ایرانی نمی‌تواند صرفاً با جمله از ما حمایت کنید انتظار داشته باشد بازیکن هر قیمتی را بپردازد و قیمت باید با کیفیت، مدت زمان تجربه، میزان محتوا و شرایط اقتصادی مخاطب تناسب داشته باشد.
اگر یک بازی دو ساعت محتوا دارد، اما قیمتی نزدیک به محصولی با ده‌ها ساعت محتوای باکیفیت دارد، بازیکن حق دارد درباره ارزش خرید آن سوال کند.از طرف دیگر، اگر یک بازی با بودجه بسیار محدود ساخته شده باشد اما تجربه‌ای خلاقانه و سرگرم‌کننده ارائه می‌دهد، ممکن است قیمت پایین‌تر آن به یکی از نقاط قوتش تبدیل شود که باید در کنار کیفیت بررسی شود، نه جدا از آن.
این موضوع دلایل مختلفی وجود دارد و یکی از آن‌ها بی‌اعتمادی است.برخی بازیکنان در گذشته تجربه خوبی از بعضی محصولات داخلی نداشته‌اند و به همین دلیل تصور می‌کنند هر بازی ایرانی احتمالاً کیفیت پایینی دارد.
دلیل دیگر، تبلیغات و دیده‌شدن است که یک بازی ممکن است کیفیت قابل قبولی داشته باشد، اما اگر مخاطب اصلاً از وجود آن خبر نداشته باشد، طبیعتاً فروش بالایی هم نخواهد داشت.
مشکل بعدی رقابت بسیار شدید با بازی‌های خارجی است و یک بازی ایرانی ممکن است با تیمی کوچک ساخته شده باشد، اما همزمان باید با محصولاتی رقابت کند که بودجه‌های چند میلیون یا چند ده میلیون دلاری دارند.
از طرف دیگر، مسئله دسترسی و تحریم‌ها نیز شرایط را برای بازی‌سازان ایرانی دشوار کرده است،از محدودیت در پرداخت‌های بین‌المللی، دسترسی به برخی سرویس‌ها و موتورهای بازیسازی، انتشار خارجی و ارتباط با بازارهای جهانی از جمله مشکلاتی هستند که بازی‌ساز ایرانی با آن‌ها مواجه است و در چنین شرایطی، فروش داخلی می‌تواند برای بسیاری از تیم‌ها اهمیت بسیار زیادی داشته باشد.
گزارش‌های سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ نشان می‌دهند که صنعت بازی ایران همچنان با مشکلات جدی دست‌وپنجه نرم می‌کند.در سال ۱۴۰۵ گزارش‌هایی در رابطه با خسارت مستقیم حدود ۶۸ میلیارد تومانی به زیرساخت‌های بازیسازی در جریان جنگ منتشر شده است.علاوه بر خسارت مستقیم، قطعی اینترنت و اختلال در ارتباطات بین‌المللی نیز برای استودیوها مشکلات جدی ایجاد کرده؛ مخصوصاً برای بازی‌هایی که به سرورهای خارجی، انتشار بین‌المللی یا همکاری با شرکت‌های خارج از کشور وابسته‌اند.بنابراین وقتی از بازیکن ایرانی می‌خواهیم از بازی ایرانی حمایت کند، باید شرایطی را که تولیدکننده در آن فعالیت می‌کند نیز در نظر بگیریم.
یک بازی زمانی می‌تواند رشد کند که چرخه اقتصادی آن زنده باشد.اگر استودیو یا توسعه دهنده بازی بسازد اما نتواند آن را بفروشد، سرمایه‌اش برنمی‌گردد.اگر سرمایه برنگردد پروژه بعدی با تأخیر مواجه می‌شود و اگر پروژه بعدی ساخته نشود، نیروی متخصص جذب نمی‌شود و در نهایت بخشی از استعدادهای موجود ممکن است به سراغ حوزه‌های دیگر یا شرکت‌های خارجی بروند.
در چنین شرایطی، هر فروش قانونی اهمیت پیدا می‌کند.البته نباید تصور کنیم که خرید یک نسخه از یک بازی به‌تنهایی حوزه بازی ایران را نجات می‌دهد که چنین ادعایی واقع‌بینانه نیست.
اما وقتی هزاران نفر همین کار را انجام دهند، نتیجه می‌تواند کاملاً متفاوت باشد.فرض کنید یک بازی ایرانی با قیمت مناسب منتشر و ۱۰ هزار نفر آن را به‌صورت قانونی خریداری کنند که درآمد حاصل از این فروش می‌تواند برای یک تیم کوچک بسیار مهم باشد و بخشی از هزینه‌های پروژه بعدی را تأمین کند.اگر این عدد به ده‌ها هزار یا صدها هزار نسخه برسد، دیگر با یک حمایت کوچک مواجه نیستیم؛ بلکه با یک بازار واقعی مواجه خواهیم بود.
گاهی تصور می‌شود تنها راه حمایت از یک بازی‌ساز، خرید بازی است. اما واقعیت این است که حمایت می‌تواند شکل‌های مختلفی داشته باشد.
اگر بازی را خریداری کرده‌اید، درباره آن نظر بدهید،تجربه خود را با دیگران به اشتراک بگذارید.اگر بازی را دوست داشتید، آن را معرفی کنید و اگر مشکلی دارد، با ارائه بازخورد سازنده به تیم توسعه کمک کنید.
حتی دیده‌شدن یک بازی می‌تواند ارزش اقتصادی داشته باشد.در شرایطی که بسیاری از بازی‌های مستقل بودجه تبلیغاتی بزرگی ندارند،بازیکنان می‌تواند نقش مهمی در دیده‌شدن آن‌ها داشته باشد.
همان‌طور که از بازیکن انتظار می‌رود از بازی‌ساز حمایت کند، بازی‌ساز نیز وظایفی در مقابل بازیکن دارد.وقتی یک بازیکن پول پرداخت می‌کند، انتظار دارد محصولی که دریافت می‌کند کیفیت مناسبی داشته باشد.
بازی باید تا حد امکان پایدار باشد، مشکلات اساسی آن برطرف شود، اطلاعات مربوط به محصول شفاف باشد و اگر قرار است محتوایی در آینده اضافه شود، سازنده درباره آن اطلاع‌رسانی مناسبی داشته باشد.
بازیکن نباید احساس کند صرفاً به دلیل ایرانی بودن یک محصول، موظف است هر مشکلی را نادیده بگیرد برعکس، نقد منصفانه می‌تواند یکی از بهترین شکل‌های حمایت باشد و اگر بازیکنان مشکلات بازی را مطرح کنند و سازنده نیز آن‌ها را بشنود، محصول بعدی می‌تواند بهتر شود.
بازیکن ممکن است بین چند بازی مختلف انتخاب کند و یا یک بازی خارجی بخرد، یک بازی مستقل ایرانی انتخاب کند یا اصلاً پول خود را برای چیز دیگری خرج کند.
هیچ‌کس نباید بازیکن را مجبور به خرید یک محصول کند،اما اگر یک بازی ایرانی کیفیت مناسبی دارد، قیمت آن منطقی است و می‌تواند تجربه خوبی ارائه کند، دلیلی وجود ندارد که صرفاً به دلیل ایرانی بودن از خرید آن خودداری کنیم و اگر قرار باشد حوزه بازی ایران رشد کند، باید به مرحله‌ای برسیم که بازیکن ایرانی بتواند بازی داخلی را مانند هر محصول دیگری ارزیابی کند که آیا این بازی خوب است؟ - آیا قیمتش مناسب است؟ - آیا ارزش زمانی که قرار است برایش بگذارم دارد؟ - آیا کیفیت آن با پولی که پرداخت می‌کنم تناسب دارد؟
اگر پاسخ این سوال‌ها مثبت باشد، ایرانی بودن بازی می‌تواند یک امتیاز اضافه باشد، نه تنها دلیل خرید.
شاید مهم‌ترین تغییری که باید در فرهنگ حمایت از بازی ایرانی ایجاد شود همین باشد.نباید به جایی برسیم که بیان کنیم این بازی ایرانی است، پس باید بخریم بلکه باید به جایی برسیم که بگوییم این بازی خوب است، ارزش خرید دارد و اتفاقاً خوشحالم که یک تیم ایرانی آن را ساخته است.وقتی بازیکن فقط به دلیل ایرانی بودن بازی خرید کند، ممکن است بعد از مدتی احساس کند فریب خورده یا پول خود را برای محصولی که ارزش کافی نداشته خرج کرده است.
اما وقتی بازی واقعاً کیفیت داشته باشد و بازیکن به دلیل کیفیت آن را خریداری کند، رابطه میان سازنده و مخاطب سالم‌تر خواهد بود و در چنین شرایطی، سازنده می‌فهمد که مخاطب ایرانی حاضر است برای محصول باکیفیت پول پرداخت کند؛ اما در مقابل انتظار دارد کیفیت، قیمت، پشتیبانی و صداقت نیز رعایت شود.
حوزه بازی ایران برای رشد به عوامل مختلفی نیاز دارد؛ سرمایه‌گذاری، نیروی متخصص، آموزش، دسترسی به ابزارهای حرفه‌ای، اینترنت و زیرساخت مناسب، امکان انتشار بین‌المللی، تبلیغات و البته بازار داخلی.
هیچ‌کدام از این عوامل به‌تنهایی کافی نیستند،اما بازار و مشتری نقش بسیار مهمی دارند.اگر یک بازی‌ساز بتواند از فروش بازی خود درآمد کسب کند، احتمال اینکه پروژه بعدی را شروع کند بیشتر می‌شود،اگر پروژه بعدی موفق شود، تیم بزرگ‌تر می‌شود و اگر تیم بزرگ‌تر شود، افراد بیشتری وارد این حوزه می‌شوند و تجربه بیشتری شکل می‌گیرد.
به همین دلیل، خرید قانونی یک بازی خوب در ظاهر یک تراکنش ساده است، اما در مقیاس بزرگ‌تر می‌تواند بخشی از یک چرخه اقتصادی باشد.
چون اگر یک بازی ایرانی واقعاً خوب ساخته شده، همان‌طور که برای یک بازی خارجی هزینه می‌کنیم، می‌توانیم برای آن هم هزینه کنیم و پشت یک بازی ایرانی ممکن است یک تیم کوچک باشد که برای ساخت آن ماه‌ها یا سال‌ها تلاش کرده است که درآمد یک بازی موفق می‌تواند به ساخت بازی بعدی کمک کند و حوزه بازی بدون وجود مشتری و درآمد پایدار نمی‌تواند رشد کند.و مهم‌تر از همه،اگر روزی بازی‌های ایرانی بتوانند در بازارهای جهانی رقابت کنند، باید ابتدا یک بازار واقعی در داخل کشور داشته باشند که به معنی خرید هر محصولی نیست و بازی‌ساز باید کیفیت ارائه کند، قیمت منطقی تعیین کند، به بازیکن احترام بگذارد و بعد انتظار حمایت داشته باشد.از طرف دیگر، بازیکن نیز می‌تواند با انتخاب آگاهانه، خرید قانونی، نقد منصفانه و معرفی بازی‌های خوب، سهم خود را در این مسیر ایفا کند.
در نهایت شاید بهترین جمله برای پاسخ به عنوان این مقاله این باشد،ما نباید برای یک بازی فقط به خاطر ایرانی بودن پول بدهیم؛ باید برای بازی‌ای که ارزش دارد پول بدهیم و اگر آن بازی خوب، باکیفیت و ایرانی باشد، خرید ما فقط یک خرید ساده نیست؛ بلکه می‌تواند قدم کوچکی برای ادامه پیدا کردن یک حوزه باشد.
شاید هدف نهایی همین باشد؛ اینکه روزی دیگر نیازی نباشد از بازیکن بپرسیم چرا برای بازی‌های ایرانی پول پرداخت کنیم،بلکه به این سؤال تبدیل شود کدام بازی ایرانی ارزش خریدن دارد و رسیدن به همین نقطه، یکی از مهم‌ترین نشانه‌های بلوغ حوزه بازیسازی ایران باشد.
نویسنده: عبدالرضا - مالک رسانه گیمی شو
تاریخ: 1405/06/17
