ساخت یک بازی ویدیویی فقط به داشتن یک ایده جذاب یا طراحی شخصیت‌های زیبا محدود نمی‌شود.بلکه پشت هر بازی، مجموعه‌ای از ابزارها و فناوری‌ها قرار دارد که وظیفه اجرای فیزیک، گرافیک، صدا، انیمیشن، هوش مصنوعی، سیستم ذخیره‌سازی، رابط کاربری و بسیاری از بخش‌های دیگر را بر عهده دارند و یکی از مهم‌ترین ابزارها، موتور بازیسازی یا Game Engine است.
امروزه ده‌ها موتور مختلف در اختیار بازی‌سازان قرار دارد؛ از موتورهای بسیار قدرتمندی مانند آنریل انجین(Unreal Engine) تا موتورهای ساده‌تر و تخصصی‌تر مانند GameMaker و موتور متن‌بازی مانند Godot که هرکدام از این گزینه‌ها امکانات، محدودیت‌ها، مدل تجاری و جامعه کاربری متفاوتی دارند.اما سؤالی که همواره در ذهن مطرح میشود،بهترین موتور بازیسازی کدام است؟
پاسخ به این سؤال به آن سادگی که به نظر می‌رسد نیست و موتور مناسب برای ساخت یک بازی دوبعدی مستقل لزوماً همان گزینه‌ای نخواهد بود که یک استودیوی بزرگ بازیسازی برای ساخت یک بازی سه‌بعدی AAA انتخاب می‌کند و حتی نوع پلتفرم مقصد، اندازه تیم، تجربه برنامه‌نویسان و بودجه پروژه نیز می‌تواند انتخاب نهایی را تغییر دهد.
بنابراین در این مقاله،به سراغ چند موتور مهم و پرکاربرد خواهیم رفت و بررسی می‌کنیم هرکدام چه امکاناتی دارند و برای چه پروژه‌هایی مناسب‌تر هستند و در سال ۲۰۲۶ چه جایگاهی در بازیسازی دارند.
موتور بازیسازی مجموعه‌ای از ابزارها و فناوری‌های نرم‌افزاری ست که بخش قابل توجهی از زیرساخت موردنیاز برای ساخت یک بازی را در اختیار توسعه‌دهنده قرار می‌دهد و بازی‌ساز مجبور نباشد تمام سیستم‌های بازی را از ابتدا برنامه‌نویسی کند، موتور بازیسازی امکاناتی مانند سیستم رندرینگ، فیزیک، صدا، انیمیشن، نورپردازی، مدیریت منابع، رابط کاربری و ابزارهای توسعه را در اختیار او قرار می‌دهد.
به زبان ساده، می‌توان موتور بازیسازی را مانند یک جعبه‌ابزار بزرگ برای ساخت بازی در نظر گرفت و موتور بازیسازی به این معنا نخواهد بود که ساخت بازی بدون برنامه‌نویسی امکان‌پذیر است و میزان نیاز به برنامه‌نویسی بسته به موتور و نوع پروژه متفاوت است، اما حتی در موتورهایی که ابزارهای بصری قدرتمندی دارند، برای ساخت سیستم‌های پیچیده معمولاً به کدنویسی نیاز خواهد بود.
در میان گزینه‌های مختلف، چند موتور بیشتر از سایرین در پروژه‌های تجاری، مستقل، آموزشی و حرفه‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرند که در این مقاله چهار گزینه اصلی Unreal Engine، Unity، Godot و GameMaker را بررسی و همچنین در ادامه نگاهی کوتاه به CRYENGINE خواهیم داشت.
آنریل انجین یکی از شناخته‌شده‌ترین موتورهای بازیسازی جهان است و توسط Epic Games توسعه داده میشود.نسخه فعلی مهم این موتور در سال ۲۰۲۶، Unreal Engine 5.8 است که در ژوئن ۲۰۲۶(خرداد ماه 1405) منتشر و آخرین نسخه بزرگ برنامه‌ریزی‌شده از Unreal Engine 5 در نقشه راه فعلی است و این شرکت هم‌زمان توسعه نسل بعدی موتور یعنی UE6 را دنبال می‌کند.آنریل انجین در سال‌های اخیر بیش از گذشته برروی ارائه گرافیک واقع‌گرایانه و ابزارهای ساخت جهان‌های بزرگ تمرکز کرده است.
فناوری‌هایی مانند Nanite و Lumen، ابزارهای World Partition و سیستم Procedural Content Generation از جمله فناوری‌هایی هستند که ساخت محیط‌های بزرگ و پرجزئیات را ساده‌تر می‌کنند،در نسخه 5.8 نیز امکانات جدیدی مانند Mesh Terrain، پیشرفت‌های PCG، ابزارهای پیشرفته‌تر برای ساخت پوشش گیاهی و ارتقای سیستم نورپردازی MegaLights ارائه شده است.
یکی از مهم‌ترین نقاط قوت Unreal Engine، مجموعه ابزارهای قدرتمند آن برای پروژه‌های سه‌بعدی است و این موتور به توسعه‌دهندگان امکان دسترسی به کد منبع موتور را می‌دهد و از C++(زبان برنامه نویسی سی پلاس پلاس) در کنار سیستم Blueprint برای توسعه بازی استفاده می‌کند و به توسعه‌دهندگان اجازه می‌دهد بسیاری از منطق‌های بازی را به شکل بصری طراحی کنند؛ موضوعی که می‌تواند برای نمونه‌سازی و برخی سیستم‌های گیم‌پلی بسیار کاربردی باشد.
برای بازی‌ها،آنریل انجین تا زمانی که درآمد ناخالص محصول به یک میلیون دلار نرسیده باشد، مشمول حق امتیاز نمی‌شود و پس از عبور از این آستانه، Epic برای درآمد مشمول، نرخ ۵ درصد را تعیین کرده است که درآمد حاصل از فروش در Epic Games Store از این حق امتیاز مستثنی است.
این موتور می‌تواند گزینه‌ای برای پروژه‌های سه‌بعدی با تمرکز بر گرافیک، بازی‌های بزرگ، جهان باز، بازی‌های اکشن، شبیه‌سازی و پروژه‌های سینمایی باشد.
با این حال، قدرت بیشتر همیشه به معنای انتخاب ساده‌تر نیست و آنریل انجین مجموعه ابزار بسیار گسترده‌ای دارد و یادگیری بخش‌های مختلف آن می‌تواند برای یک فرد تازه‌کار زمان‌بر باشد.
یونیتی یکی دیگر از مشهورترین موتورهای بازیسازی دنیا است و طی سال‌های گذشته در پروژه‌های مستقل، موبایلی، دوبعدی، سه‌بعدی و چندسکویی مورد استفاده قرار گرفته است.
در سال ۲۰۲۶، Unity 6.3 LTS یکی از نسخه‌های اصلی و دارای پشتیبانی بلندمدت این موتور محسوب میشود و این نسخه دو سال پشتیبانی LTS دارد و برای پروژه‌هایی که قرار است مدت طولانی در حال توسعه باشند، گزینه‌ای با چرخه پشتیبانی مشخص ارائه می‌کند.
این موتور بازیسازی همچنین تأکید زیادی برروی توسعه چندسکویی دارد و در Unity 6.3 قابلیت‌هایی برای ساده‌تر کردن توسعه و انتشار برروی پلتفرم‌های مختلف ارائه شده است.
یکی از زمینه‌هایی که Unity در آن کاربرد زیادی داشته، ساخت بازی‌های دوبعدی است.
Unity 6.3 نیز تغییراتی در سیستم 2D داشته و از جمله قابلیت‌های جدید آن می‌توان به APIهای سطح پایین فیزیک دوبعدی مبتنی بر Box2D v3 اشاره کرد و Unity فقط محدود به بازی‌های دوبعدی نیست و برای پروژه‌های سه‌بعدی نیز ابزارهای گسترده‌ای در اختیار توسعه‌دهندگان قرار می‌دهد.
یکی از نقاط قابل توجه Unity، اکوسیستم گسترده آن است.Asset Store، ابزارهای آموزشی، مستندات و جامعه بزرگ توسعه‌دهندگان باعث شده است که برای بسیاری از مشکلات توسعه، نمونه پروژه، آموزش یا ابزار آماده پیدا شود.
Unity اعلام کرده است در سال ۲۰۲۴ بیش از ۱.۲ میلیون سازنده فعال ماهانه از Unity Editor استفاده کرده‌اند.
Unity Personal برای افراد و تیم‌هایی که در ۱۲ ماه گذشته کمتر از ۲۰۰ هزار دلار درآمد و سرمایه جذب‌شده داشته‌اند، رایگان است و برای کسب‌وکارهایی که از این آستانه عبور می‌کنند، Unity Pro مورد نیاز است و قیمت اعلام‌شده آن در سال ۲۰۲۶ برابر با ۲۳۱۰ دلار(597 میلیون و 054 هزار و 150 تومان) در سال برای هر صندلی در پرداخت سالانه است.یکی از تغییرات مهم سال‌های اخیر نیز لغو Runtime Fee بوده است که Unity در سپتامبر ۲۰۲۴(شهریور ماه 1403) اعلام کردند این هزینه را لغو کرده است.همچنین Unity می‌تواند برای بازی‌های دوبعدی و سه‌بعدی، پروژه‌های مستقل، بازی‌های موبایلی و پروژه‌هایی که انتشار برروی چند پلتفرم اهمیت دارد، گزینه قابل توجهی باشد.
Godot در سال‌های اخیر رشد قابل توجهی در میان بازی‌سازان مستقل، علاقه‌مندان و پروژه‌های متن‌باز داشته است.تفاوت مهم Godot با بسیاری از موتورهای تجاری، متن‌باز بودن آن است که Godot تحت مجوز MIT منتشر میشود و این مجوز به کاربران اجازه می‌دهد موتور را برای اهداف مختلف استفاده کنند، کد آن را بررسی یا تغییر دهند و حتی نسخه تغییر‌یافته موتور را به صورت تجاری منتشر کنند؛ البته با رعایت شرایط مربوط به اعلام مجوز و حقوق کپی‌رایت باشد و مهم‌تر این است که حقوق مربوط به بازی‌ای که با Godot ساخته میشود متعلق به سازنده آن است و مجوز موتور، مالکیت محتوای بازی را از توسعه‌دهنده سلب نمی‌کند.
نسخه Godot 4.5 یکی از نسخه‌های مهم این موتور در سال ۲۰۲۶ است و نسخه 4.5.2 آن در مارس ۲۰۲۶(اسفند ماه 1404) منتشر شد.Godot 4.5 قابلیت‌هایی مانند پشتیبانی از Stencil Buffer، امکانات بهتر دسترس‌پذیری، بهبودهای 2D و قابلیت‌های مختلف مربوط به فیزیک و ابزارهای توسعه را ارائه می‌کند که Godot از پروژه‌های دوبعدی و سه‌بعدی پشتیبانی می‌کند و امکان انتشار پروژه برای دسکتاپ، موبایل و وب را نیز فراهم می‌کند.
یکی از محدودیت‌های مهم Godot برای انتشار مستقیم برروی کنسول‌ها همان سطح از پشتیبانی رسمی و مستقیم موتورهایی مانند Unity یا Unreal را ندارد و خود Godot نیز استفاده از ناشران یا شرکت‌های ثالث را برای هدف قرار دادن کنسول‌ها مطرح می‌کند و این مسئله برای یک توسعه‌دهنده مستقل که تنها برروی PC، وب یا موبایل کار می‌کند ممکن است اهمیت چندانی نداشته باشد، اما برای استودیویی که از ابتدا انتشار هم‌زمان روی کنسول‌ها را هدف قرار داده است، موضوع مهمی محسوب میشود.انجین Godot می‌تواند انتخاب مناسبی برای افرادی باشد که به دنبال موتور متن‌باز، رایگان و انعطاف‌پذیر به‌خصوص برای پروژه‌های مستقل، بازی‌های دوبعدی، نمونه‌سازی، پروژه‌های آموزشی و برخی بازی‌های سه‌بعدی هستند.
GameMaker از موتورهایی است که تمرکز تاریخی و ویژه‌ای برروی بازی‌های دوبعدی دارد و ساختار ساده‌تر این موتور باعث شده است که در میان توسعه‌دهندگان مستقل و افرادی که می‌خواهند سریع‌تر وارد فرآیند ساخت بازی شوند، مورد توجه قرار بگیرد.
GameMaker نیز مانند موتورهای دیگر در سال ۲۰۲۶ مدل تجاری مشخصی دارد و نسخه رایگان آن برای استفاده غیرتجاری در دسترس است، اما برای فروش تجاری بازی، مجوز Professional با قیمت یک‌باره ۹۹.۹۹ دلار مورد نیاز است.برای انتشار روی کنسول‌ها نیز Enterprise ارائه شده که هزینه آن ۷۹.۹۹ دلار در ماه یا ۷۹۹.۹۹ دلار در سال است،یکی از نکات قابل توجه این است که پس از خرید مجوز Professional درآمد بازی متعلق به سازنده خواهد بود و حق امتیاز درصدی از فروش دریافت نمی‌کند.
همچنین اگر هدف اصلی ساخت یک بازی دوبعدی باشد، GameMaker می‌تواند ابزارهای لازم را با پیچیدگی کمتر نسبت به موتورهای بسیار بزرگ در اختیار سازنده قرار دهد و در مقابل، اگر هدف ساخت یک پروژه سه‌بعدی بسیار بزرگ و واقع‌گرایانه باشد، موتورهایی مانند Unreal Engine یا Unity مجموعه ابزار گسترده‌تری در اختیار توسعه‌دهنده قرار می‌دهند.
CRYENGINE که توسط Crytek توسعه داده میشود، یکی دیگر از موتورهای شناخته‌شده در زمینه گرافیک سه‌بعدی است و سابقه آن به مجموعه بازی‌های Crysis بازمی‌گردد.این موتور نیز امکان دسترسی به کد منبع C++ را ارائه می‌کند و مدل تجاری CRYENGINE مبتنی بر حق امتیاز است که 5 درصد حق امتیاز دریافت میشود و نخستین ۵ هزار دلار درآمد سالانه برای هر پروژه از این حق امتیاز معاف است.بنابراین CRYENGINE همچنان می‌تواند برای برخی پروژه‌های سه‌بعدی گزینه‌ای قابل بررسی باشد، اما اندازه جامعه کاربری و اکوسیستم آن در مقایسه با Unity و Unreal موضوعی است که توسعه‌دهندگان هنگام انتخاب موتور باید در نظر بگیرند.
محبوبیت موتورهای بازیسازی، صرفاً نباید به تعداد دانلود یا تعداد بازی‌های منتشرشده نگاه کرد.طبق گزارش سال ۲۰۲۶ که بر اساس پاسخ بیش از ۲۳۰۰ متخصص بازی، Unreal Engine با ۴۲ درصد در میان پاسخ‌دهندگان به‌عنوان موتور اصلی توسعه بازی معرفی و Unity با ۳۰ درصد در جایگاه بعدی قرار گرفته است.این گزارش همچنین نشان می‌دهد استفاده از Unreal در استودیوهای AA و AAA بیشتر است، در حالی که Unity همچنان در میان بخشی از استودیوهای مستقل قدیمی کاربرد قابل توجهی دارد و Godot نیز در میان توسعه‌دهندگان مستقل جدیدتر حضور بیشتری پیدا کرده است و نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۶ موتور بازیسازی Unreal Engine و Unity همچنان دو بازیگر بسیار مهم در اکوسیستم موتورهای بازیسازی هستند و Godot نیز در بخش متن‌باز و مستقل در حال افزایش حضور خود است.
اگر هدف ساخت یک بازی سه‌بعدی بسیار بزرگ با تمرکز برروی گرافیک و جهان‌های وسیع باشد، Unreal Engine مجموعه‌ای از فناوری‌های قدرتمند برای چنین پروژه‌هایی ارائه می‌دهد و اگر توسعه چندسکویی، موبایل، بازی‌های دوبعدی و سه‌بعدی و دسترسی به اکوسیستم گسترده ابزارها اهمیت داشته باشد، Unity گزینه‌ای قابل بررسی است.در صورت متن‌باز بودن، آزادی استفاده و کنترل بیشتر برروی موتور اهمیت داشته باشد، Godot ویژگی‌های متفاوتی ارائه می‌کند،اگر تمرکز اصلی برروی بازی‌های دوبعدی و فرآیند توسعه نسبتاً ساده‌تر باشد، GameMaker می‌تواند انتخاب مناسبی برای بررسی باشد.و اگر پروژه‌ای به فناوری‌های سه‌بعدی CRYENGINE و مدل توسعه آن نیاز داشته باشد، این موتور نیز همچنان یکی از گزینه‌های موجود است.
یکی از اشتباهات رایج این است که انتخاب یک موتور قدرتمند به‌تنهایی باعث میشود یک بازی کیفیت بالایی داشته باشد و در واقع موتور تنها یکی از ابزارهای تولید است.یک بازی می‌تواند با قدرتمندترین موتور موجود ساخته شود اما طراحی مراحل ضعیف، داستان نامناسب، کنترل‌های بد یا مشکلات فنی داشته باشد و در مقابل، یک تیم کوچک می‌تواند با یک موتور ساده‌تر بازی‌ای موفق و خلاقانه تولید کند که موتور بازیسازی باید نیازهای پروژه را برطرف کند و جایگزین طراحی، برنامه‌نویسی، هنر، صداگذاری، مدیریت تولید و خلاقیت تیم شود.
برای یک بازی‌ساز ایرانی، انتخاب موتور می‌تواند با چالش‌های بیشتری همراه باشد.
هزینه نرم‌افزار، دسترسی به منابع آموزشی، سخت‌افزار مورد نیاز، امکان دریافت خدمات و ابزارهای جانبی، انتشار بین‌المللی و اندازه تیم از جمله عواملی هستند که باید در نظر گرفته شوند و برای یک تیم کوچک که سرمایه محدودی دارد، استفاده از موتوری با هزینه اولیه پایین می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد.از طرف دیگر، اگر هدف ساخت یک بازی سه‌بعدی بزرگ و انتشار بین‌المللی باشد، امکانات فنی و قابلیت‌های انتشار موتور ممکن است اهمیت بیشتری نسبت به هزینه اولیه داشته باشند که به همین دلیل نمی‌توان یک نسخه واحد برای تمام بازی‌سازان ایرانی تجویز کرد.
در نهایت، پاسخ سؤال بهترین موتور بازیسازی کدام است؟ یک نام واحد نیست و Unreal Engine، Unity، Godot و GameMaker هرکدام برای نیازهای متفاوتی ساخته شده‌اند و حتی در یک موتور مشخص، انتخاب مناسب می‌تواند با توجه به نوع پروژه تغییر کند.
آمارها در سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد موتور بازیسازی Unreal Engine و Unity همچنان حضور بسیار پررنگی در میان توسعه‌دهندگان دارند، در حالی که Godot نیز در میان بخشی از توسعه‌دهندگان مستقل جدیدتر در حال رشد است و در سوی دیگر، مدل متن‌باز Godot، تمرکز دوبعدی GameMaker و فناوری‌های گرافیکی Unreal هرکدام مزیت‌های متفاوتی ایجاد می‌کنند.
بنابراین بهترین موتور بازیسازی، موتوری نیست که بیشترین امکانات را داشته باشد؛ موتوری است که امکانات موردنیاز پروژه شما را با هزینه، پیچیدگی و شرایط قابل مدیریت در اختیار تیم قرار دهد و انتخاب موتور باید پس از مشخص شدن نوع بازی، پلتفرم هدف، اندازه تیم، بودجه، سطح تجربه توسعه‌دهندگان و برنامه انتشار انجام شود.در نهایت، موتور فقط ابزاری برای ساخت بازی است؛ چیزی که یک بازی را متمایز می‌کند، نحوه استفاده سازندگان از این ابزار است.
- Epic Games — Unreal Engine 5.8 و مستندات رسمی موتور
- Epic Games — Unreal Engine Licensing
- Unity — Unity 6.3 LTS و قابلیت‌های نسخه ۶
- Unity — Pricing & Runtime Fee Changes
- Godot — License و Features
- Godot — Godot 4.5 Release
- GameMaker — Pricing و Licensing
- CRYENGINE — Licensing
- GDC — 2026 State of the Game Industry
نویسنده: گیمی شو
تاریخ: 1405/07/10
