در سریال خانگی «هیولا»، غضنفر چمچاره کلی زحمت کشید، اسم و فامیلش را عوض کرد و شد مهیار مهرافزون. اما هوشنگ شرافت دوباره با همان اسم قدیمی صدایش میزند: «آقای چمچاره». میگوید: «من هنوز غضنفر چمچاره را میبینم، نه مهیار مهرافزون.»
ظاهر و اسم آدم عوض میشود، اما واقعیتِ وجودیاش پشت اسم و رنگ و لعابِ ظاهر پنهان نمیماند؛ همان چیزهایی است که طی سالها خمیرمایهی وجودمان را شکل دادهاند. برای همین این جمله را هم به خانواده و دوستان میگویم و هم به جامعه: مرا همانگونه که هستم بپذیرید. پذیرفتن یعنی نگاه کردن به آدم با همهی تاریخچهاش، نه با یک برچسب.
من در یک خانوادهی مذهبی و سنتی، از طبقهی متوسط، با بایدها و نبایدها بزرگ شدم. آرزوهایی داشتم که گاه به رؤیا بدل شد و دور از دسترس ماند، و به بعضیشان خیلی دیرتر از وقتش رسیدم. امروز هم که برای خودم زندگی مستقلی دارم، هنوز بسیاری از آن آموزههای کودکی و نوجوانی با من همراه است.
میدانم که امروز جامعه الگوهایی را تعریف میکند و برای هرکدام برچسبی میسازد: روشنفکر، امروزی، قدیمی، بیکلاس و غیره. برچسب میانبُر ذهن است؛ ذهن برای راحتی خودش آدمها را در دستهها میگذارد، اما هر دستهبندی بخشی از حقیقت را قربانی میکند. میان برچسبها و خودِ من فاصلهای هست. من با خودِ بیست سال پیش خیلی فرق کردهام؛ از نظر فکری رشد کردهام و مهارتها و تجربیات زیادی دارم. دیگر آدمِ بیست، سی سال پیش نیستم، اما برای هیچ برچسبی از جلو نظام نمیگویم. خودم را همان فرزندِ خانوادهی سنتی و مذهبیِ طبقهی متوسط میدانم و میخواهم خودم باشم، بیآنکه از آنچه بودهام عار داشته باشم. آدمها ساده نیستند و در حد یک گزارهی خبری تعریف نمیشوند. من دوست ندارم در صف خوبها و بدهای خودساختهی اجتماعی قرار بگیرم.
اما نباید رشد و تغییر را با برچسبپذیری یکی گرفت. این دو در سه چیز با هم فرق دارند. اول، منشأ: رشد از درون میجوشد، از تجربه و پرسش و زیستن؛ برچسب از بیرون میآید و دیگران آن را بر آدم میدوزند. دوم، پیوستگی: در رشد، گذشتهام را با خودم میبرم و بر آن بنا میکنم؛ در برچسبپذیری، برای جا شدن در یک دسته، بخشی از خودم را پنهان یا انکار میکنم. سوم، حرکت: رشد جاری است و تمام نمیشود، اما برچسب عکسی ثابت است که آدمِ زنده را در یک لحظه متوقف میکند. غضنفر چمچاره اسمش را عوض کرد، اما این تغییرِ لعاب بود، نه رشد. من رشد کردهام تا خودم باشم، نه شبیهِ یک الگو.
چرا قرار است همه یکدست باشیم؟ همه بینیِ عملکرده، موی رنگشده و لباسهای شبیه هم، یا مذهبیِ سیاهپوش با تعریفهای یکسان؟ چندین سال پیش هر قوم و خانواده لباس مخصوص خودش را داشت و میشد از روی آن فهمید هر کس کیست و از کجاست؛ و البته که خیلی هم خوب بود. حالا چه کسی فکر و ظاهر ما را یکسان میکند و به ما دیکته میکند، و ما هم بیست میدهیم، اجرا میکنیم و کورکورانه لایک میکنیم؟ یکدستیِ ظاهر یعنی همدلی و همفکری نیست، زیبایی و امروزی بودن هم نیست. اتفاقاً فقط کمتر دیده میشویم، و تلاشمان در پوشش و مانند آن بیشتر میشود که «مرا ببینید». البته با وجود این تلاشها، گاهی چمچارهی وجودمان زودتر خودش را معرفی میکند.
باید پذیرفت. این پذیرش از خودمان شروع میشود: تا خودمان را با همهی لایههایمان نپذیریم، نمیتوانیم دیگری را بپذیریم.
آقای چمچاره هر اسمی هم بگذارد، دیگران هنوز همان برچسب قدیمی را میبینند. پس من را همانگونه که هستم بپذیرید، نه آنگونه که برچسب میگوید؛ و بگذارید من هم شما را همانگونه که هستید ببینم.