دین، پیش از آنکه از حکم سخن بگوید، از پذیرش سخن میگوید. «لا إکراه فی الدین» — در دین اجباری نیست؛ ایمان، در بنیان خود، امری است که باید از سرِ انتخاب آگاهانه شکل بگیرد، نه تحمیل بیرونی. این نقطهی آغاز را نباید فراموش کرد: هر آنچه بعد از آن میآید، در امتداد همین پذیرش آزادانه معنا پیدا میکند.
پس از این پذیرش، دین آدابی پیش مینهد — آدابی که، دستکم در خاستگاه فقهیشان، چندان سختگیرانه نیستند. در حجاب هم چنین است: نظر رایج فقهی، پوشاندن تمام بدن را واجب میداند بهجز وجه (چهره) و کفین (دستها تا مچ) — استثنایی که نشان میدهد حتی در دل همین حکم، فضایی برای سهولت و اعتدال در نظر گرفته شده، نه سختگیری مطلق.
اما وقتی فرد، پس از پذیرش دین، آگاهانه از این چارچوب خارج میشود، از منظر فقهی، این دیگر صرفاً یک انتخاب سبک زندگی نیست؛ سرپیچی از حکمی است که خود او، با پذیرفتن دین، بر عهده گرفته بود. این تناقض، شاید توضیحدهندهی بخشی از تنشی باشد که امروز در جامعهی ایرانی میبینیم: جامعهای که در آن، حتی طبق معیار همان فقه رایج، حجاب بهطور کامل و دقیق رعایت نمیشود — فاصلهای میان آرمان شرعی و عمل روزمره که داستانی برای خود دارد. این سوال بی جواب به ذهن می اید ایا تا به امروز قانون حجاب اجرا می شده؟
نکتهی پایانی و کمتر دیدهشده این است: این حکم، بار خود را تنها بر دوش کسی میگذارد که آن دین را پذیرفته. حکم اسلامی حجاب، هرگز بر اهل کتاب — یهودیان و مسیحیان — بار نشده؛ در عهدنامههای پیامبر با یهودیان مدینه و مسیحیان نجران، آزادی آنان در حفظ آداب دینی خودشان بهرسمیت شناخته شده بود. کرده است.