در درون هر کدام از ما دو «من» زندگی میکند. هر دو اسم و صدا و حق حرف زدن دارند، اما جهتشان یکی نیست.
منِ اول رو به خودش است. نگران تصویر خودش است: دیده شود، برتر باشد، حق با او باشد. اشتباه که میکند، مقصر را بیرون پیدا میکند. نقد که میشنود، رنجیده میشود. برای ایستادن بالا، دیگران را پایین میخواهد. عارفان به این «من» میگویند مذموم، چون حجاب میشود و راه دیدن را میبندد.
منِ دوم رو به حقیقت است. او هم اعتماد به خود دارد، اما اعتمادش از شناخت میآید، نه از مقایسه. ضعفش را میشناسد و از شنیدن نقد نمیترسد. میگوید «من میتوانم»، ولی نمیگوید «من بهترم». این «من» محبوب است، چون ظرفی میشود برای رشد.
از بیرون، این دو را بهسختی میشود فرق گذاشت. هر دو با اطمینان حرف میزنند و هر دو توانایی دارند. فرقشان در لحظهی خطا و نقد معلوم میشود: در آن لحظه، «من» از خودش دفاع میکند یا به حقیقت گوش میدهد؟
مثنوی داستان عاشقی را میگوید که در خانهی دوست را میزند. میگوید «منم» و راهش نمیدهند. سالها میگذرد و میپزد. بار دیگر که میآید، میگوید «تویی» و در باز میشود، چون در آن خانه جایی برای دو «من» نیست.
مولانا از ما نمیخواهد «من» را بکشیم. میخواهد بپرسیم کدام «من» پشت فرمان است. فرعون و حلاج هر دو «انا» گفتند؛ یکی «من» را بزرگ کرد تا حکم براند، دیگری آن را رها کرد تا حقیقت بماند.
پس هر بار که درگیر نقد یا اشتباهی شدیم، شاید بهترین پرسش این باشد: الان کدام «من» در را باز میکند؟