در مقاله ای با عنوان زن و حجاب معادله چند مجهولی به موضوع حجاب از زوایای مختلف پرداخته شده که شاید از حوصله خواننده ویرگول خارج باشد پس نکاتی از آن در ویرگول به اشتراک گذاشته میشود.
پس از مشروطه، وقتی احساس عقبماندگی ایران در برابر غرب به یک دغدغهی ملی بدل شد، بخش بزرگی از روشنفکران آن دوره، بهجای جستوجوی علت در ساختارهای سیاسی و اقتصادی، انگشت اتهام را بهسوی دین و تفکر مذهبی نشانه رفتند. دین، در این روایت، نه بخشی از راهحل، که خودِ مسئله شمرده شد — عاملی که باید کنار گذاشته میشد تا جامعه بتواند «پیشرفت» کند.
نتیجهی این نگاه، چه بود؟ نوگراییای که، بهجای ساختن مسیری مستقل و ایرانی برای تجدد، به تقلید محض از غرب فروکاست. در ادبیات، در شیوهی زندگی، در نهادهای تازهتأسیس، کمترین نشانهای از ایرانیگرایی اصیل دیده نمیشد؛ گویی تنها راه خروج از عقبماندگی، پاککردن کامل هویت بومی و جایگزینی آن با الگویی بیگانه بود. این، نه نوسازی، که نوعی خودباختگی بود — خودباختگیای که ریشه در دو کمبود داشت: نبود اعتمادبهنفس فرهنگی، و ناآگاهی از عمق و غنای میراث ۲۵۰۰ سالهی ایرانی.
چگونه ممکن است نسلی که وارث تمدنی کهن با دستاوردهای عظیم در ادب، هنر، علم، و حکمرانی است، به این باور برسد که هیچ چیز قابلعرضهای از آنِ خودش ندارد؟ پاسخ، شاید در همان شوک تاریخی نهفته باشد که در ابتدای این مسیر از آن گفتیم: مواجههی ناگهانی و تحقیرآمیز با برتری نظامی و فناوری غرب، بهجای آنکه به بازخوانی خلاقانهی سنت بینجامد، به رد کامل آن ختم شد.
اما این پرسش هنوز باقی است: آیا راه میانهای وجود نداشت — نقد سازندهی جمود فکری، بدون نیاز به کندن ریشههای هویتی؟ شاید همین پرسش، نقطهی آغاز بازخوانی امروز ما از آن دوران باشد.