قدرت جاذبه

آیت الله خمینی، ولادمیر پوتین، باراک حسین اوباما و نلسون ماندلا تنها رهبران برجسته کاریزماتیک جهان نیستند، اما شاید در میان مردم خاورمیانه از شناخته شده‌ترین‌ها باشند. افرادی که اگرچه ما می‌توانیم در خانه، از پشت کامپیوترهای‌مان درباره تک‌تک آن‌ها هرچه می‌ خواهیم بنویسیم، و برای هزاران نفر دیگر Send کنیم، اما احتمالا حتی اگر از آزادی بيان کامل در مقابل آن‌ها برخوردار باشیم، در یک ملاقات حضوری، توان به سادگی تکلم و قلمبه‌بافی مقابل آن‌ها را نداریم.

اصطلاحاتی مثل Charisma ویا Charm سالهای زیادی است که مورد بحث اندیشمندان علوم انسانی و رفتارشناسان قرار گرفته، مواردی که اشاره به "قدرتِ تاثیرگذاری بالا" و " قدرت مسحور کنندگی ناشناخته" افراد بر Public دارد. یعنی بر روی ذهن و تمایلات مردم.

در نگاهم حدود 99 درصد مردم جزو عوام محسوب می‌شوند. کلمه‌ی عوام را نه به عنوان یک لفظ تحقیر آمیز، که به عنوان کلمه ای برای یکی مثل همه بودن بکار می‌برم. در مقابل ما با 1 درصد اقلیتی مواجه هستیم که اگر یک کاریزمای تمام عیار نباشند، اما قدرت جاذبه دارند. افرادی که مثل اپرا وینفری مجری، استیون هاوکینگ دانشمند، گاندیِ رهبر یا حتی رابرت دنیروی بازیگر با سخنرانی‌ها، حرف‌ها و ایده‌های‌شان ما را به خود جذب می‌کنند.

چرا این افراد دارای مقادیری عظیم از "قدرت قانع کنندگی" در کلام و بیان می‌شوند؟

آیا ما می‌توانیم جزئی از آن 1 درصدها باشیم؟ پاسخ ساده است؛ احتمالا بله.

اگر بخواهم مثالی روشن از جایگاه کاریزماتیک ها بیاورم، می توانید یک فیلم سینمایی را تصور کنید که بارزترین نقش‌ها را در آن شخصیت های اولِ (خوب و بدِ) آن فیلم دارند. فارغ ازآن‌ها، باقی به نوعی عوامل و سیاهی لشکر محسوب می‌شوند.

خیلی از ما، دوست داریم یک نقش اولِ لعنتی باشیم؛ خاصه این که پس از ورود به دهه 30 دست کم این احساس را داشته باشیم که نه تنها مورد توجه‌ایم، نه تنها به ایده‌ها و تفکر ما "هوررا" گفته می‌شود که از آن برای بهتر شدن زندگی دیگران نیز استفاده می‌شود.

از یک سنی به بعد به شدت می‌خواهیم مطمئن باشیم به فردی "شاخص" مبدل می‌شویم. خواسته‌ای که در برخی یک آرزو می‌ماند، و در برخی از طریق تلاش و برنامه‌ریزی به واقعیت نزدیک می‌شود.

این یک "خواسته طبیعی" در نهاد هریک از ماست، و اگر کسی بگوید چنین عطشی در او نیست، با کمی اغماض، اگر یک زاهدِ دنیا نباشد؛ یک خجسته عقل است.

قدرت جاذبه، هرچه نباشد یک "قدرت" است. توانی که به ما اجازه می‌دهد نه سرباز که رهبر باشیم، یک حرف Bold باشیم و تبدیل به یک Reference اجتماعی بشویم.

نکته اما این است؛ اغلب افراد دارای جادوی جاذبه یا کاریزماتیک ها، چون خودکارگردان فیلم‌های زندگی خود هستند، درست به همین سبب می‌توانند نقش اول را نیز به خود بدهند. آن‌ها تحت شرایط زندگی نمی‌کنند، بلکه از سر و کولِ شرایط بالا می روند.

این درحالی است که در سطحِ عامه ماندن؛ آرام آرام سبب می شود در فیلم هایی که دیگران برای خود می سازند، نقش یک سیاهی لشکر را داشته باشیم. اگر چه این مساله به خودی خود بد یا اشتباه نیست، اما تاپایان عمر در عطش دریافت آن قدرت جاذبه خواهیم ماند، و به احتمال زیاد خود را به در و دیوار می زنیم تا دست کم فرزندمان به جای ما فردي شاخص باشد. از اینجا بحثی تجربی (نه علمی) را آغاز خواهم کرد تا درباره افرادی که پس از سال ها و با تمرین به قدرت جاذبه می رسند نکته هایی را مطرح کنم.

شما در دو صورت می توانید انسانی تاثیرگذار، شاخص و مهم باشید. وقتی نیرویی از بیرون به شما اعتبار (Credit) می دهد، یا وقتی نیرویی از درون شما برای آن بجوشد. ما نمونه های زیادی از سیاستمدارانی مثل محمود احمدی نژآد ویا محمدبن سلمان ولیعهد عربستان داریم که با برداشته شدن دوربین ها و عنوان های اجتماعی و تمرکز رسانه ها از روی آن ها، موثر و مهم بودن خود را به مقدار زیادی از دست می دهند. در اصل آن ها به دلیل تاثیر آن نیروی بیرونی، و نداشتن چیزی گیرا، خودجوش و جذاب در شخصیت واقعی شان، تنها زیر نورافکن های مصنوعی پروپاگانداهای تبلیغاتی یا موج های اجتماعی یا قدرت حکومتی به چنین جایگاهی می رسند. شما وقتی رانتي به یک "قدرت جاذبه" می رسید، با تغییر جایگاه آن را از دست می دهید.

نکته جالب این است که ما این قدرت جاذبه یا Magnetic personality (خاصیت آهنربایی) را حتی در شخصیت برندها نیز می بینیم. به عنوان نمونه در دنیای کنونی، شرکت اپل، حتی جایگاه محصولاتش این گونه اند. بدین ترتیب که به نوعی داشتن آن ها نه تنها بر احساسات و سبک زندگی ما موثر است، که قدرت نفوذ بالایی در ایجاد انتظارات در ما دارند.

و حال سئوال این است که اگر افراد دارای قدرت جاذبه را زیر یک میکروسکوپ رفتاری قرار دهیم، چه خصوصیاتی در آن ها می بینیم؟ طبیعتا ده ها مورد عجیب یا شناخته شده، قصد من اینجا تنها اشاره به بخشی کوچک از آنان است. در اصل می خواهیم با بررسی DNA جاذبه آن ها، ببینیم کدام ها اکتسابی و قابل دست یابی توسط ماست.

از اولین خصوصیات افراد دارای قدرت جاذبه، به دل نشستن آنهاست. افراد دارای Magnetic personality حتی در اولین مکالمه ها می توانند احساسات مان را به سمت خود جلب کنند، به ما احساس بهتری از خودمان بدهند، و سبب شوند که حتی در نخستین دیدارها به گونه ای بدان ها اعتماد کنیم که گویی سال ها آن ها را می شناسيم.

توان اعتماد گرفتن سریع، پدیده ای وابسته به میمیک صورت یا زیبایی یا جایگاه این افراد نیست، که شما به سرعت می فهمید چنین افرادی در درکِ احساس و قرار دادن خود در شرایط شما نبوغی خاص دارند. آن ها به جای جدا کردن دیگران از خود و شلیک کردن به سمت آنان، خداوندگارِ یافتن نقاط مشترک هستند. این مساله اکتسابی است؟ البته.

افراد با هوش اجتماعی (EQ) بالا، با تمرین های اجتماعی و مطالعات روان شناسی، به چنین تواني می رسند.

افرادی دارای قدرت جاذبه، شجاعتِ آشکار دارند. شجاعت از آن جایی مهم می شود که شما حتی به قیمت از دست دادن Follower یا از دست دادن حمایت نهادهای قدرت و دهنده Credit، ایده و نظر خود را "مستقل" بیان کنید. طبیعتا شجاعت عاقلانه با دلاوری های پت و مت متفاوت است. یک دلاور احمق در اتوبان خلاف مسیر دیگر اتومبیل ها می راند بی انکه بداند این مساله تهور نیست و تنها خود را در مرکز توجه قرار دادن است، اما یک شجاع عاقل از این قدرت برای صادق بودن، همرنگ جماعت در حال اشتباه نشدن یا زیربار شرایط غیرعقلانی و احساسی نرفتن استفاده می کند.

به عنوان نمونه تاریخ همیشه نویسندگان، روشنفکران یا رهبرانی را تحسین کرده که به ضعف ها یا اشتباهات خود نیز اعتراف کرده اند. آیا این اکتسابی است؟ البته شجاعتِ نفس قابل پرورش یافتن است و افراد دارای Magnetic personality، سال ها زجر تمرین و تحقیر آن را تحمل می کنند.اغلب مردم این توانایی را ندارند اما به سادگی انسان های شجاع را نقد می کنند!

افراد داری قدرت جاذبه، توان امید دادن، و تشویق تان به بررسی استعدادهای تان را دارند. اگر فردی نرمال از لحاظ روحی باشید، بدان ها حسادت نمی کنید، بر علیه توانایی های شان نمی شورید و در مقابل شان احساس ضعف نمی کنید. که اتفاقا باعث می گردند شما برای رسیدن به کشف جدید و تازه از توانایی های خود حرکت کنید. آن ها، درست مثل یک جتِ سوخت رسان، توان سوخت رسانی به جتِ آرزوهای ما را دارند. توانی که به مرور سبب می شود "بودن" آن ها نه به عنوان یک رقیب بلکه به یک بودن دلگرم کننده در زندگی مان بدل شود.

افراد دارای قدرت جاذبه، قاطع اند. آن ها در عین نرمش چهارچوب ها، استانداردها و خط قرمزهای محکم دارند. دیسیپلین در زندگی آن ها مثل گل های قالی پیداست. آیا این توانایی اکتسابی است؟ البته. احساسات، به ندرت آن ها را از این چهارچوب های شان منحرف می کند و این به سبب تمرین بر روی کنترل فکر در طول سال ها است. این توانایی اتفاقا رابطه با شجاعت دارد. اغلب افراد قاطع در سبک زندگی، آن هایی هستند که برای پرداخت هزینه و تاوان این قاطعیت، چک سفید امضا می دهند و از نتیجه ناخوشایند احتمالی آن نمی هراسند. از این رو آن ها تبدیل به آدم هایی میشوند که همیشه در مسیرهای شان مصمم هستند.

مورد بعد این که افراد با Magnetic personality بالا، کمک کننده و یابنده راه حل اند . آن ها حتی بخشی از وقت شخصی خود را برای فکر کردن و راه حل اندیشیدن درباره مشکلات و دغدغه های دیگران صرف می کنند. این خصوصیتی است که اغلب مردم فاقد آن اند زیرا لزومی برای آن نمی بینند. از این رو بخشی از لذتِ زندگی را از تماشای همین ساپورتی که می توانند به اطرافیان کنند می چشند و این خود به خود سبب می شود که به مرور افراد کمک گیرنده از لحاظ احساسی و عقلی تحت تاثیر آن ها قرار بگیرند.

افراد با قدرت جاذبه بالا خود تولید کننده اندیشه، و تفکرند نه پخش کننده یا کپی کننده آن.

ما اغلب افرادی را که دائم درحال بیان ایده های نو، حرف هایی از زاویه ای متفاوت یا تولید کننده محتواي جدید و خلاقانه در دانش ،اندیشه یا خدمات برای ما هستند را تحسین می کنیم. در اصل این Magnetic personality در آن ها به سبب قدرتی است که برای بصیرت دادن یا ساده تر کردن دنیا برای دیگران درآن ها وجود دارد. به همین سبب است که در واقعیت، ما ناخودآگاه همیشه به کارگردان یک فیلم خوب (که تولید کننده محصول است) بیشتر از منتقد دقیق آن فیلم (که تنها بررسی کننده است) ارزش و اهمیت قایل می شویم. توان خلق چیزی نو، خاصه اندیشه و جریان فکری، در Public قدرت می آورد. چنین افرادی دارای امضای فکری هستند.

افراد با قدرت جاذبه بالا، دارای توان خارق العاده در کشف علایق و انتظارات ما هستند. آن ها به خوبی و در کوتاه ترین زمان نه تنها با ما ارتباط می گیرند، نه تنها این قدرت را دارند که در ساده ترین شکل ممکن دیشِ توجه ما را به خودشان جلب کنند؛ که می توانند به مرور علایق و سبک زندگی مان را نیز تغییر دهند. آیا اکتسابی است؟ البته. این توانایی در افرادی پدید می آید که در طول معاشرت های زیاد، در به خاطرسپاری خصوصیات رفتاری مردم دقيق هستند‏. افراد با قدرت جاذبه بالا، مرموزند. بخش مهمی از وجود Magnetic personality در آن ها از این نقطه آغاز می شود که ما هیچ وقت نمی توانیم همه چیز را درباره آن ها بفهمیم. چنین افرادی اگرچه درباره ایده و احساسات شان به سادگی حرف می زنند، اما همیشه این ذهنیت را در ما می کارند که موضوعی ناگفته باقی مانده است. آن ها همیشه ما را در حس کنجکاوی قرار می دهند.

سرانجام این که، ما در اغلب موارد می توانیم شخصی دارای Magnetic personality بشویم. اتفاقی که بیش از همه با تمرکز بر خودمان و مبدل کردن خودمان به یک انسان چندبعدی، در زمینه ای صاحب نظر، و قابل اتکا می شود. اما سئوال مهمی مطرح می شود. آیا همه می توانند قدرت جاذبه داشته باشند؟ پاسخ منفی است. به عبارت بهتر، قدرت جاذبه سهم آن هایی است که هوشمندانه و با انتخابی شخصی، سخت ترین راه ها را برای پیشرفت کردن انتخاب می کنند. فاصله میان مردم کاریزماتیک با مردم معمولی در سبک زندگی و هدف هایی است که انتخاب می کنند.