
بیایید یکبار، فقط برای لحظهای، دوربین را از سمت زنان برگردانیم؛ از قاب آشنای رنجهایی که سالها دربارهشان گفتهایم فاصله بگیریم و جهان را از آن سوی شیشه تماشا کنیم؛ از جایی که مرد ایستاده است، با تمام چیزهایی که از او انتظار داریم و تمام چیزهایی که هرگز از او نپرسیدهایم.
بیایید یکبار از مرد نخواهیم قوی باشد؛ از او نخواهیم راه بلد باشد، پناه باشد، تکیهگاه باشد، تصمیم بگیرد، نترسد، نلرزد و حتی وقتی جهان زیر پایش فرو میریزد، ستون خانه باقی بماند. بیایید برای لحظهای تصور کنیم اگر تمام عمر، انسانبودنمان را پشت نقابی از «مردانگی» پنهان کرده بودیم، چه بر سر روحمان میآمد؟
شاید مردان نیز از همان کودکی، پیش از آنکه معنای زندگی را بفهمند، معنای ممنوعیت را آموختهاند؛ اینکه گریهکردن سهم آنها نیست، ترسیدن از شأنشان کم میکند، شکستخوردن آبرویشان را میبرد و ناتوانی، چیزی شبیه سقوط از ارتفاعی است که جامعه برایشان ساخته است. پس یاد گرفتهاند درد را به سکوت ترجمه کنند، اندوه را به خشم، ترس را به کنترل و گاهی تنهایی را به بیاعتنایی. ما اما، اغلب فقط ترجمه را میبینیم، نه زبان اصلی را.
شاید پشت بعضی از آن سکوتهای آزاردهنده، حرفهایی دفن شده باشد که هیچکس به مرد فرصت گفتنشان را نداده است. پشت بعضی از آن خشونتها، انسانی باشد که هیچوقت شیوه دیگری برای بیان درماندگی نیاموخته؛ هرچند این زخم، خشونت را توجیه نمیکند و رنجکشیدن، به هیچکس حق رنجاندن دیگری را نمیدهد. فهمیدن یک انسان، به معنای تبرئهکردن او نیست؛ همانطور که محکومکردنش، همیشه به معنای شناختنش نیست.
شاید مردی که هر روز از خانه بیرون میرود، فقط برای بهدستآوردن پول نمیجنگد؛ شاید میخواهد از تصویری که از خودش در ذهن دیگران ساختهاند، سقوط نکند. شاید وقتی میگوید «چیزی نیست»، چیزی درونش هست که حتی خودش هم کلمات مناسبی برای توصیفش پیدا نمیکند. شاید گاهی در خلوتش از این خسته است که همه به او تکیه میکنند، اما خودش جایی برای تکیهدادن ندارد.
و چه تراژدی عجیبی است که جامعه، از مردان پناه میخواهد، بیآنکه بپرسد پناهگاه خودشان کجاست؛ از آنها امنیت میخواهد، بیآنکه به ناامنیهای درونیشان گوش دهد؛ از آنها مسئولیت میخواهد، بیآنکه همیشه حق انتخابی متناسب با این مسئولیت به آنها بدهد.
اما این تمام ماجرا نیست.
ما اگر بخواهیم جهان را از چشم مردان ببینیم، باید جرئت کنیم حقیقتهای ناخوشایند را نیز ببینیم. مردانی که در جایگاه قدرت ایستادهاند، اما از شنیدن صدای زنان میترسند؛ مردانی که عشق را با مالکیت اشتباه گرفتهاند، سکوت را بهجای رضایت نشاندهاند و نام نانآوری را بر بیمسئولیتی عاطفی گذاشتهاند. مردانی که زخم خوردهاند، اما بهجای درمان، زخمزدن را انتخاب کردهاند. فهمیدن رنج مردان نباید ما را از دیدن رنجی که بعضی از آنان به دیگران تحمیل میکنند، نابینا کند.
حقیقت این است که مردان و زنان، گاهی در دو سوی یک میدان ایستادهاند و هرکدام گمان میکنند دیگری زندگی آسانتری دارد. زن، خستگیِ نادیدهگرفتهشدنش را به دوش میکشد و مرد، ترسِ کافینبودنش را. زن از اینکه فقط بهخاطر وظایفش ارزشگذاری شود، رنج میبرد و مرد از اینکه ارزشش را با توانایی تأمینکردن، تصمیمگرفتن و شکستنخوردن بسنجند. هر دو ممکن است در کنار یکدیگر زندگی کنند و در جهانهای متفاوتی تنها بمانند.
و شاید فاجعه درست از همینجا آغاز میشود: ما آنقدر مشغول اثبات رنج خودمان شدهایم که دیگر فرصتی برای کشف رنج دیگری نداریم.
ما میخواهیم شنیده شویم، اما گاهی گوشدادن را فراموش میکنیم. میخواهیم درک شویم، اما برای فهمیدن دیگری، از او مدرک میخواهیم. از هم انتظار داریم زخمهایمان را بشناسیم، بیآنکه حتی یکبار از پشت دیوار تجربههای خودمان بیرون آمده باشیم.
شاید بلوغ انسان، نه آن روزی باشد که سرانجام ثابت میکند کدام جنس بیشتر رنج کشیده است، بلکه روزی باشد که دیگر برای بهرسمیتشناختهشدن دردش، مجبور نیست درد دیگری را انکار کند.
بیایید یکبار دوربین را بچرخانیم؛ نه برای آنکه جای زن را به مرد بدهیم، نه برای آنکه یکی را قربانی مطلق و دیگری را مقصر همیشگی معرفی کنیم؛ بلکه برای آنکه بفهمیم هیچ انسانی تمام حقیقت نیست و هیچ روایتی، بهتنهایی، تمام جهان را در قاب خود جا نمیدهد.
شاید پشت چهرهای که دوستش نداریم، تاریخی باشد که نمیدانیم؛ پشت رفتاری که نمیفهمیم، ترسی باشد که هرگز تجربه نکردهایم؛ و پشت انسانی که تصور میکنیم هیچ احساسی ندارد، قلبی باشد که سالها پیش آموخته است برای زندهماندن، کمتر احساسش را نشان دهد.
و در نهایت، شاید بزرگترین کشف ما درباره مردان، این نباشد که آنها نیز درد میکشند؛ این باشد که ما هنوز معنای انسازیرا جهان، پیش از آنکه میدان نبرد زن و مرد باشد، خانهای است که دو انسانِ ناآشنا با زخمهای یکدیگر، در آن زندگی میکنند؛ و تراژدی بشر این است که گاهی تمام عمر، کنار هم میخوابند، با هم غذا میخورند، فرزند بزرگ میکنند و پیر میشوند، اما هرگز جرئت نمیکنند از یکدیگر بپرسند:
«اگر جای من بودی، با آنچه بر تو گذشته است، چگونه زندگی میکردی؟»
شاید اگر این سؤال را صادقانه از یکدیگر بپرسیم، دیگر لازم نباشد برای اثبات انسانیت خودمان، انسانیت دیگری را انکار کنیم.
شاید آن روز، برای نخستینبار، دوربین از جنسیت عبور کند و درست روی چهره انسان بایستد؛ انسانی که نه همیشه قوی است، نه همیشه ضعیف؛ نه همیشه قربانی است و نه همیشه مقصر؛ انسانی که بیش از آنکه به قضاوتشدن نیاز داشته باشد، به دیدهشدن نیاز دارد.
و چهبسا نجات جهان، نه از پیروزی مردان بر زنان آغاز شود، نه از پیروزی زنان بر مردان؛ بلکه از لحظهای آغاز شود که دیگر هیچکس برای اثبات رنج خودش، مجبور نباشد رنج دیگری را کوچک بشمارد..