با افزایش سن، ممکن است انجام بعضی فعالیتهای روزمره برای سالمندان دشوارتر شود. کارهایی مانند استحمام، آماده کردن غذا، مصرف منظم داروها و رفتوآمد به مراکز درمانی گاهی به کمک دیگران نیاز دارند.
در چنین شرایطی، حضور پرستار یا مراقب سالمند در خانه میتواند بخشی از نیازهای روزانه را پوشش دهد. اما انتخاب فرد مناسب فقط به سابقه کاری او محدود نمیشود. نوع نیاز سالمند، سطح استقلال و شرایط جسمی و روانی او نیز اهمیت زیادی دارد.

وظایف فرد مراقبتکننده به وضعیت سالمند و نوع خدمات موردنیاز بستگی دارد. برخی سالمندان فقط به همراهی و کمک در کارهای روزمره نیاز دارند. برخی دیگر به دلیل بیماری یا محدودیت حرکتی به مراقبتهای تخصصیتری احتیاج دارند.
مهمترین وظایف مراقب یا پرستار سالمند میتواند شامل موارد زیر باشد:
۱. کمک به فعالیتهای روزمره
کمک در لباس پوشیدن، استحمام، استفاده از سرویس بهداشتی و جابهجایی از تخت به صندلی از جمله این فعالیتهاست. این کمک باید با حفظ حریم خصوصی و احترام به استقلال سالمند انجام شود.
۲. توجه به تغذیه و مصرف دارو
آماده کردن وعدههای غذایی، توجه به محدودیتهای غذایی و یادآوری زمان مصرف داروها میتواند بخشی از وظایف مراقب باشد. تغییر مقدار یا زمان داروها نباید بدون دستور پزشک انجام شود.
۳. همراهی و حمایت روانی
گفتوگو، گوش دادن به نیازهای سالمند و همراهی در فعالیتهای موردعلاقه او اهمیت دارد. مراقبت فقط به نیازهای جسمی محدود نیست و ارتباط اجتماعی نیز بخشی از کیفیت زندگی سالمند محسوب میشود.
۴. کمک به تحرک و فعالیت بدنی
همراهی در راه رفتن، جابهجایی ایمن و اجرای تمرینهایی که پزشک یا فیزیوتراپیست توصیه کرده است، میتواند در برنامه مراقبت قرار بگیرد. نوع فعالیت باید با توانایی حرکتی سالمند هماهنگ باشد.
۵. پیگیری وضعیت عمومی سالمند
توجه به تغییرات اشتها، خواب، خلقوخو، تحرک و وضعیت جسمی اهمیت دارد. مراقب باید تغییرات غیرعادی را به خانواده اطلاع دهد و در صورت نیاز برای دریافت کمک پزشکی اقدام کند.
این دو عنوان گاهی به جای یکدیگر استفاده میشوند، اما مسئولیتهای آنها یکسان نیست.
مراقب سالمند بیشتر بر کمک به فعالیتهای روزمره، همراهی، تغذیه، بهداشت شخصی و ایمنی محیط تمرکز دارد.
پرستار دارای صلاحیت حرفهای میتواند خدمات تخصصی پرستاری را در محدوده آموزش و مجوز خود و طبق برنامه درمانی ارائه کند. برای مثال، برخی مراقبتهای مربوط به زخم، پانسمان یا پایش وضعیت بیمار به دانش و مهارت پرستاری نیاز دارند.
بنابراین، پیش از انتخاب فرد باید مشخص شود سالمند به همراهی روزانه نیاز دارد یا مراقبت تخصصی پزشکی و پرستاری.
نیاز به مراقبت در منزل فقط به سن وابسته نیست. وضعیت عملکردی و میزان استقلال فرد معیارهای مهمتری هستند.
برای مثال، در شرایط زیر ممکن است کمک یک مراقب یا پرستار ضروری شود:
سالمند برای حمام کردن، لباس پوشیدن یا غذا خوردن به کمک نیاز دارد.
مشکلات حرکتی یا ضعف عضلانی، انجام کارهای روزمره را دشوار کرده است.
سالمند پس از بستری شدن یا جراحی به مراقبت در دوره بهبودی نیاز دارد.
اختلال حافظه یا مشکلات شناختی، ایمنی زندگی مستقل را کاهش داده است.
مصرف داروها یا پیگیری مراقبتهای درمانی به نظارت بیشتری نیاز دارد.
خطر زمین خوردن یا تنها ماندن در خانه افزایش یافته است.
البته همه این شرایط به معنای نیاز به مراقبت شبانهروزی نیستند. گاهی حضور چند ساعت در روز یا کمک در زمانهای مشخص کافی است.
انتخاب مراقب مناسب باید با بررسی چند موضوع انجام شود.
تجربه و آموزش مرتبط: سابقه مراقبت از سالمندان و آشنایی با نیازهای این گروه اهمیت دارد. اگر سالمند به خدمات تخصصی نیاز دارد، مدرک و صلاحیت حرفهای فرد باید بررسی شود.
شناخت شرایط سالمند: فرد مراقبتکننده باید از بیماریها، محدودیتهای حرکتی، حساسیتها و برنامه دارویی سالمند اطلاع کافی داشته باشد.
مهارت ارتباطی: صبوری، احترام، مسئولیتپذیری و توانایی برقراری ارتباط مناسب از ویژگیهای مهم مراقبت از سالمندان است.
توافق درباره وظایف: ساعت حضور، مسئولیتها، امور خارج از وظایف و نحوه گزارش وضعیت سالمند باید از ابتدا روشن شود.
بررسی سوابق و مدارک: هویت، سوابق کاری و مدارک آموزشی یا حرفهای فرد باید بررسی شوند. در صورت استفاده از مرکز ارائهدهنده خدمات، اعتبار و امکان پیگیری شکایت یا مشکل نیز اهمیت دارد.
حضور مراقب بهتنهایی برای پیشگیری از حوادث کافی نیست. محیط خانه نیز باید متناسب با تواناییهای سالمند تنظیم شود.
جمع کردن فرشهای لغزنده و وسایل اضافی از مسیر رفتوآمد، تأمین نور کافی، نصب دستگیره در حمام و سرویس بهداشتی و استفاده از کفپوش ضدلغزش میتواند خطر زمین خوردن را کاهش دهد.
همچنین بهتر است وسایل پرکاربرد در دسترس سالمند قرار بگیرند تا برای برداشتن آنها مجبور به خم شدن یا بالا رفتن از صندلی نشود.
سپردن بخشی از مراقبت به فرد متخصص به معنای کنار گذاشتن نقش خانواده نیست. اعضای خانواده همچنان باید از وضعیت سالمند، تغییرات جسمی و روانی و کیفیت مراقبت آگاه باشند.
گفتوگوی منظم با سالمند و مراقب، بررسی برنامه دارویی و پیگیری توصیههای پزشک به هماهنگی بهتر کمک میکند. نظر و ترجیح خود سالمند نیز باید تا حد امکان در تصمیمهای مربوط به زندگی روزمره او لحاظ شود.
پرستار سالمند در خانه میتواند به حفظ ایمنی، انجام فعالیتهای روزمره و پیگیری نیازهای مراقبتی کمک کند. بااینحال، نوع خدمات باید براساس وضعیت جسمی، روانی و میزان استقلال سالمند تعیین شود.
انتخاب فرد مناسب نیازمند توجه به تجربه، آموزش، مهارت ارتباطی و شرح وظایف مشخص است. مهمتر از همه، مراقبت در منزل باید با حفظ کرامت، حریم خصوصی و استقلال سالمند همراه باشد.
نویسنده: دکتر فرزانه اویسی ثانی
