مراقبت از سالمند مبتلا به آلزایمر فقط به یادآوری داروها یا کمک در فعالیتهای روزمره محدود نمیشود. نحوه صحبت کردن، واکنش به فراموشی و برخورد با بیقراری نیز بخش مهمی از مراقبت هستند.
آلزایمر میتواند حافظه، قدرت تصمیمگیری، شناخت محیط و توانایی برقراری ارتباط را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، سالمند ممکن است رفتارهایی نشان دهد که برای اطرافیان غیرمنتظره یا دشوار باشند.
شناخت این تغییرات کمک میکند مراقب بهجای بحث و سرزنش، واکنش مناسبتری داشته باشد.
سالمند مبتلا به آلزایمر ممکن است برای پیدا کردن کلمات یا دنبال کردن یک گفتوگوی طولانی مشکل داشته باشد.
بهتر است با صدای آرام و جملههای کوتاه صحبت کنید. هر بار یک موضوع یا درخواست را مطرح کنید و برای پاسخ دادن به او فرصت کافی بدهید.
بهجای پرسیدن چند سؤال پشت سر هم، سؤالهای ساده و مشخص بپرسید. برای مثال، بهجای «امروز چه غذایی دوست داری؟» میتوانید بپرسید: «سوپ میخوری یا برنج؟»
هنگام صحبت، تلویزیون و صداهای مزاحم را کاهش دهید. بهتر است روبهروی سالمند قرار بگیرید و ارتباط چشمی مناسب برقرار کنید.
یکی از رفتارهای رایج در آلزایمر، پرسیدن مکرر یک سؤال یا فراموش کردن اتفاقات اخیر است.
در چنین شرایطی، گفتن جملاتی مانند «این را قبلاً پرسیدی» یا «چرا یادت نمیماند؟» معمولاً کمکی نمیکند و ممکن است باعث اضطراب یا ناراحتی شود.
بهتر است با آرامش پاسخ دهید. اگر سؤال تکرار شد، دوباره با لحنی مشابه جواب بدهید یا توجه سالمند را به فعالیت دیگری جلب کنید.
هدف این نیست که حافظه فرد را با تکرار و آزمون به چالش بکشید؛ بلکه باید ارتباطی آرام و بدون تنش حفظ شود.
گاهی سالمند درباره موضوعی صحبت میکند که با واقعیت فعلی مطابقت ندارد. ممکن است تصور کند باید به خانه دوران کودکی خود برگردد یا منتظر دیدار فردی باشد که سالها پیش فوت کرده است.
در چنین موقعیتی، مخالفت مستقیم و اصرار بر اثبات واقعیت ممکن است ناراحتی او را بیشتر کند.
بهتر است ابتدا احساس او را درک کنید. برای مثال، میتوانید بگویید: «دلتان برای آنجا تنگ شده؟» یا «به نظر میرسد نگران هستید.»
این روش به معنای تأیید هر تصور نادرست نیست؛ بلکه کمک میکند بدون ایجاد تنش، احساس امنیت و ارتباط حفظ شود.
بیقراری، عصبانیت و مقاومت در برابر مراقبت ممکن است در برخی مراحل بیماری دیده شوند.
اما نباید هر تغییر رفتاری را صرفاً به آلزایمر نسبت داد. گرسنگی، تشنگی، درد، یبوست، عفونت، خستگی یا عوارض داروها نیز ممکن است باعث تغییر رفتار شوند.
اگر سالمند بیقرار شد، ابتدا محیط را آرام کنید. صدای تلویزیون را کم کنید، افراد اضافی را از محیط دور کنید و با لحنی آرام با او صحبت کنید.
از فریاد زدن، تهدید، سرزنش یا گرفتن اجباری دست و بدن سالمند خودداری کنید. اگر موقعیت خطرناک شد، فاصله ایمن ایجاد کنید و برای کمک اقدام کنید.
برخی سالمندان مبتلا به آلزایمر هنگام استحمام مضطرب میشوند یا در برابر کمک مقاومت میکنند.
ممکن است صدای آب، سردی محیط، احساس برهنگی یا ناآشنایی با مراحل حمام باعث ترس آنها شود.
بهتر است زمان مناسبی انتخاب کنید و مراحل کار را آرام و کوتاه توضیح دهید. دمای محیط را مناسب نگه دارید و تا حد امکان اجازه دهید سالمند بخشهایی از کار را خودش انجام دهد.
استفاده از صندلی حمام، کفپوش ضدلغزش و وسایل موردعلاقه میتواند شرایط را آسانتر کند. حفظ حریم خصوصی و احترام به سالمند در تمام مراحل ضروری است.
اختلال حافظه و تغییرات شناختی ممکن است باعث شود سالمند زمان غذا خوردن را فراموش کند یا در انتخاب و مصرف غذا مشکل داشته باشد.
بهتر است وعدههای غذایی در ساعتهای نسبتاً مشخص و در محیطی آرام ارائه شوند. استفاده از ظروف ساده و غذاهای آشنا نیز میتواند کمککننده باشد.
اگر سالمند با یک وعده غذایی کامل مشکل دارد، میتوان درباره وعدههای کوچکتر و متناسب با نیاز تغذیهای او با متخصص تغذیه یا پزشک مشورت کرد.
اگر هنگام خوردن یا نوشیدن سرفه میکند، احساس خفگی دارد یا غذا در دهانش باقی میماند، باید احتمال اختلال بلع بررسی شود.
ابتلا به آلزایمر به این معنا نیست که فرد باید تمام فعالیتهایش را به دیگران واگذار کند.
اگر سالمند هنوز میتواند لباس بپوشد، غذا بخورد، وسایل ساده را مرتب کند یا در فعالیتهای روزانه مشارکت داشته باشد، بهتر است فرصت انجام آنها را داشته باشد.
کمک بیش از اندازه ممکن است تواناییهای باقیمانده او را محدود کند. البته فعالیتها باید متناسب با شرایط فرد و بدون ایجاد خطر انتخاب شوند.
برای مثال، تا کردن لباسها، مرتب کردن وسایل ساده، گوش دادن به موسیقی موردعلاقه یا قدم زدن با همراه میتواند فعالیتی مناسب باشد.
سالمند مبتلا به آلزایمر ممکن است مسیر اتاقها را اشتباه بگیرد، وسایل را جابهجا کند یا بدون اطلاع از خانه خارج شود.
بهتر است وسایل پرکاربرد همیشه در محل مشخصی قرار بگیرند. نور کافی، مسیرهای بدون مانع و علامتگذاری ساده در بخشهای مختلف خانه نیز میتوانند به کاهش سردرگمی کمک کنند.
داروها، مواد شوینده و وسایل خطرناک باید در محل امن نگهداری شوند. اگر احتمال گم شدن یا خروج ناخواسته از خانه وجود دارد، باید برای نظارت و شناسایی فرد برنامه مشخصی در نظر گرفته شود.
اگر سالمند بهطور ناگهانی دچار گیجی، خوابآلودگی غیرمعمول، بیقراری شدید یا تغییر رفتار شود، نباید آن را صرفاً پیشرفت آلزایمر دانست.
اگر سالمند بهطور ناگهانی دچار گیجی، خوابآلودگی غیرمعمول، بیقراری شدید یا تغییر رفتار شود، نباید آن را صرفاً پیشرفت آلزایمر دانست.
گیجی ناگهانی، بهویژه اگر طی چند ساعت یا چند روز ایجاد شده باشد، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است. در صورت بروز علائمی مانند اختلال ناگهانی گفتار، ضعف یک سمت بدن، بیهوشی یا تنگی نفس شدید باید با اورژانس تماس گرفت.
مراقبت مداوم از فرد مبتلا به آلزایمر میتواند از نظر جسمی و روانی خستهکننده باشد.
خانواده یا پرستار باید برای استراحت، تقسیم مسئولیتها و دریافت کمک از دیگران برنامه داشته باشد. خستگی شدید مراقب ممکن است بر کیفیت ارتباط و ایمنی مراقبت تأثیر بگذارد.
آموزش درباره مراحل بیماری و روشهای برخورد با تغییرات رفتاری نیز میتواند به مدیریت بهتر شرایط کمک کند.
مراقبت از سالمند مبتلا به آلزایمر به صبر، شناخت بیماری و توجه به نیازهای فردی نیاز دارد. صحبت کردن با جملات ساده، پرهیز از بحث و سرزنش، حفظ استقلال و ایجاد محیطی آرام از اصول مهم مراقبت هستند.
همچنین باید به یاد داشت که تغییرات رفتاری همیشه ناشی از پیشرفت بیماری نیستند. گاهی درد، عفونت یا مشکلات جسمی میتوانند علت این تغییرات باشند.
مراقبت مناسب زمانی شکل میگیرد که در کنار توجه به ایمنی، کرامت انسانی، احساسات و تواناییهای باقیمانده سالمند نیز حفظ شوند.
نویسنده: دکتر فرزانه اویسی ثانی
