مراقبت از سالمند در خانه فقط به کمک در غذا خوردن، لباس پوشیدن یا مصرف دارو محدود نمیشود. گاهی تغییرات کوچکی در اشتها، خواب، راه رفتن یا رفتار سالمند میتواند نشانه یک مشکل جسمی یا روانی باشد.
به همین دلیل، بررسی روزانه وضعیت سالمند اهمیت زیادی دارد. خانواده یا مراقب میتواند با چند مشاهده ساده، تغییرات مهم را زودتر تشخیص دهد و در صورت نیاز برای پیگیری پزشکی اقدام کند.

در ابتدای روز به وضعیت کلی سالمند توجه کنید. آیا مانند روزهای گذشته هوشیار و فعال است؟ آیا از درد، ضعف، سرگیجه یا خستگی غیرمعمول شکایت دارد؟
تغییر ناگهانی در سطح هوشیاری، رفتار یا توانایی انجام کارهای معمول نباید بهسادگی به افزایش سن نسبت داده شود. مقایسه وضعیت امروز با شرایط معمول فرد، یکی از مهمترین بخشهای مراقبت روزانه است.
بررسی کنید سالمند وعدههای غذایی خود را مصرف میکند یا اشتهای او کاهش یافته است. تغییر محسوس در اشتها یا وزن میتواند نشانهای از مشکلات جسمی، دارویی یا روانی باشد.
مصرف مایعات نیز اهمیت دارد. خشکی دهان، کاهش ادرار، ادرار تیره، سرگیجه و خستگی میتوانند از نشانههای کمآبی باشند.
بهتر است نوشیدنی مناسب در دسترس سالمند قرار بگیرد و در طول روز به او پیشنهاد شود. البته اگر پزشک برای بیماری قلبی، کلیوی یا شرایط دیگر محدودیت مایعات تعیین کرده است، باید همان دستور رعایت شود.
برنامه دارویی سالمند را بهصورت روزانه بررسی کنید. مطمئن شوید داروها مطابق نسخه و در زمان تعیینشده مصرف شدهاند.
بهتر است فهرستی از نام داروها، مقدار مصرف و زمان استفاده تهیه شود. تغییر خودسرانه مقدار دارو، قطع آن یا مصرف داروی جدید بدون مشورت پزشک میتواند خطرناک باشد.
همچنین به عوارض احتمالی مانند خوابآلودگی غیرمعمول، سرگیجه، تهوع یا تغییر رفتار توجه کنید و موارد مشکوک را با پزشک یا داروساز در میان بگذارید.
به نحوه بلند شدن از صندلی، راه رفتن و جابهجایی سالمند توجه کنید. آیا نسبت به روزهای قبل کندتر راه میرود؟ آیا برای حفظ تعادل به کمک بیشتری نیاز دارد؟
تغییر در قدرت پاها، تعادل یا توانایی انجام فعالیتهای روزمره میتواند نیازمند بررسی باشد.
مسیر رفتوآمد باید روشن و بدون موانع باشد. فرشهای لغزنده، سیمهای روی زمین و وسایل اضافی میتوانند خطر زمین خوردن را افزایش دهند.
در زمان تعویض لباس یا استحمام، وضعیت پوست را با رعایت حریم خصوصی سالمند بررسی کنید. قرمزی ماندگار، زخم، تورم، کبودی غیرمعمول یا ترشح از پوست نیازمند توجه است.
در سالمندانی که مدت زیادی روی تخت یا صندلی میمانند، فشار مداوم روی پاشنهها، لگن و ناحیه دنبالچه میتواند باعث آسیب پوستی شود.
بهداشت دهان و دندان، تمیزی لباس و وضعیت ناخنها نیز بخشی از مراقبت روزانه هستند. هرگونه زخم یا مشکل جدید باید در صورت لزوم به متخصص گزارش شود.
کیفیت خواب سالمند را بررسی کنید. بیخوابی، خوابآلودگی بیش از حد در طول روز یا تغییر ناگهانی الگوی خواب میتواند دلایل مختلفی داشته باشد.
به خلقوخو و ارتباط اجتماعی او نیز توجه کنید. کاهش علاقه به فعالیتهای موردعلاقه، گوشهگیری، اضطراب یا غمگینی مداوم نباید صرفاً بخشی طبیعی از سالمندی تلقی شود.
گفتوگوی روزانه و فراهم کردن فرصت ارتباط با خانواده و دوستان میتواند به کاهش احساس تنهایی کمک کند.
از سالمند درباره درد، ناراحتی یا تغییرات جسمی سؤال کنید. بعضی افراد بهدلیل مشکلات حافظه یا دشواری در بیان احساسات، نمیتوانند ناراحتی خود را بهروشنی توضیح دهند.
به نشانههایی مانند تغییر حالت چهره، بیقراری، کاهش تحرک یا امتناع از انجام فعالیتهای معمول توجه کنید.
اگر سالمند بیماری زمینهای دارد، علائم مرتبط با آن نیز باید طبق برنامهای که پزشک تعیین کرده بررسی شوند. اندازهگیری فشار خون، قند خون یا دمای بدن برای همه سالمندان در هر روز ضرورت ندارد و باید بر اساس شرایط پزشکی فرد انجام شود.
برخی تغییرات را نباید تا روز بعد پیگیری کرد. در صورت بروز علائم زیر، باید فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس گرفت:
درد یا فشار شدید و مداوم قفسه سینه
تنگی نفس شدید یا غیرعادی
بیهوشی یا کاهش سطح هوشیاری
گیجی و سردرگمی ناگهانی
ضعف یا بیحسی ناگهانی یک سمت بدن
اختلال ناگهانی در صحبت کردن یا دید
خونریزی شدید یا آسیب جدی پس از زمین خوردن
گیجی ناگهانی در سالمندان ممکن است به دلایل مختلفی مانند عفونت، عوارض دارویی یا مشکلات عصبی ایجاد شود و نیازمند ارزیابی فوری است.
ثبت تغییرات روزانه کمک میکند خانواده و اعضای تیم درمان تصویر دقیقتری از وضعیت سالمند داشته باشند.
میتوان مواردی مانند میزان اشتها، مصرف مایعات، داروهای مصرفشده، کیفیت خواب، وضعیت تحرک، درد و تغییرات رفتاری را یادداشت کرد.
این یادداشتها بهخصوص زمانی مفید هستند که چند نفر از اعضای خانواده یا مراقبان در نگهداری سالمند مشارکت دارند. ثبت اطلاعات باید ساده و متناسب با نیاز فرد باشد.
مراقبت از سالمند در خانه به توجه منظم به وضعیت جسمی، تغذیه، داروها، تحرک، پوست و سلامت روان نیاز دارد. بررسی این موارد به خانواده کمک میکند تغییرات غیرمعمول را زودتر تشخیص دهد.
البته هدف از مراقبت روزانه، کنترل دائمی سالمند یا محدود کردن استقلال او نیست. بهتر است بررسیها با احترام به انتخابها، حریم خصوصی و تواناییهای فرد انجام شوند.
مراقبت مؤثر زمانی شکل میگیرد که مشاهده دقیق، ارتباط مناسب با سالمند و پیگیری بهموقع مشکلات در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
نویسنده: دکتر فرزانه اویسی ثانی
