شاید اگر جریمه نداشتن گواهینامه و رانندگی کردن بدون آن را بدانید از فکر رانندگی کردن بدون گواهینامه بیرون بیایید و هر طور که می توانید تلاش کنید که گواهینامه رانندگی خود را بگیرید و با مجوز پشت فرمان خودرو بنشینید. در تمام کشورها یکی از مقررات اصلی و اولیه برای رانندگی کردن این است که فرد مهارت لازم در این زمینه را در حد حداقلها کسب کند و با آگاهی و مسئولیت پذیری پشت فرمان هر وسیله نقلیه موتوری بنشیند. نداشتن گواهینامه به خودی خود جریمه ندارد، اما اگر فردی با وجود نداشتن گواهینامه پشت فرمان خودرویی بنشیند و اقدام به رانندگی کند، جرم مرتکب شده است و برابر قانون برای این جرم باید جزای نقدی پرداخت کند یا حتی حبس و زندان را به جان بخرد. همین اطلاعات اندک به خوبی روشن می کند که جریمه خودرو نداشتن گواهینامه و به دنبال آن رانندگی کردن در معابر می تواند سرنوشت یک فرد را به شدت دگرگون کند و او را با گرفتاریهای زیادی روبه رو سازد. از همین رو تاکید و توصیه شدید می کنیم که به هیچ وجه بدون داشتن گواهینامه پشت فرمان هیچ وسیله نقلیه موتوری ننشینید و اقدام به رانندگی نکنید. زیرا تبعات سنگینی را برای شما به دنبال خواهد داشت.

بر اساس ماده ۷۲۳ قانون مجازات اسلامی جریمه نداشتن گواهینامه و رانندگی کردن با این شرایط این طور است که هر کس بدون گواهینامه رسمی به رانندگی و یا تصدی وسایل موتوری که مستلزم داشتن گواهینامه مخصوص است، اقدام کند و همچنین هر کس به موجب حکم دادگاه از رانندگی وسایل نقلیه موتوری ممنوع باشد، اما با این حال به رانندگی وسایل مزبور مبادرت ورزد، برای بار اول به حبس تعزیری تا دو ماه یا جزای نقدی تا یک میلیون ریال و یا هر دو مجازات و در صورت ارتکاب مجدد به دو ماه تا شش ماه حبس محکوم خواهد شد.
شاید این سوال را بپرسید که جریمه نداشتن گواهینامه به چه کسانی و در چه صورتی اعمال می شود؟ باید بدانید که رانندگی بدون گواهینامه از چهار حالت کلی خارج نیست:
این دسته افراد یا به سن قانونی (18 سال تمام) برای دریافت گواهینامه نرسیده اند یا اینکه هنوز به هر دلیلی برای گرفتن گواهینامه اقدام نکرده اند. به هر حال نکته مهم این است که اصلا گواهینامهای بر اساس اطلاعات هویتی و شماره ملی آنها صادر نشده است و آنها مجاز به راندن هیچ نوع وسیله نقلیه موتوری نیستند. جریمه نداشتن گواهینامه و رانندگی کردن برای این دسته از افراد دقیقا طبق ماده 723 مجازات اسلامی اجرا می شود.
باید بدانید برای راندن و به حرکت درآوردن انواع وسایط نقلیه موتوری، باید گواهینامه جداگانه آن را دریافت کرد. برای مثال گواهینامه موتورسیکلت با ماشین متفاوت است؛ یا گواهینامه ماشین سواری با اتوبوس و ماشینهای سنگین متفاوت است و ... . بنابراین صرف داشتن یک گواهینامه نمی توانید و حق ندارید که هر نوع وسیله نقلیه موتوری را برانید. در غیر این صورت برابر قانون و مقررات راهنمایی و رانندگی مجاز خواهید شد. این مجازات ممکن است حبس یا جزای نقدی باشد. میزان جزای نقدی رانندگی بدون گواهینامه هر سال در قانون بودجه مشخص می شود.

توجه داشته باشید که درک مفهوم لفظ "تصدی" و "رانندگی" در این توضیحات لازم و ضروری است. منظور از رانندگی این است که یک وسیله نقلیه موتوری به حرکت درآورده شود؛ اما منظور از تصدی به حرکت درآوردن وسیله موتوری است که نقلیه نیست. مثلا جرثقیل، تله کابین و اینگونه وسایط موتوری که برای حمل و نقل استفاده نمی شوند، اما با این حال برای کنترل آنها به گواهینامه نیاز است. بنابراین چنانچه فردی بدون داشتن مجوزهای لازم تصدی اینگونه وسایط موتوری را بر عهده بگیرد هم مشمول جریمه نداشتن گواهینامه خواهد شد.
چنانچه فردی گواهینامه رانندگی داشته باشد، اما به هر دلیلی توسط قانون و قانونگذار از رانندگی کردن منع شده باشد، دقیقا همانند کسی است که گواهینامه ندارد. بنابراین چنین فردی تا اطلاع ثانوی و تا زمانی که قانون تعیین کرده است، نمی تواند رانندگی کند. شکل ممنوعیت برای رانندگی برای هر فرد ممکن است متفاوت باشد.

بد نیست این نکته را نیز بدانید که در قانون در کنار اینکه برای رانندگی بدون گواهینامه حبس و جزای نقدی در نظر گرفته شده است، محرومیت از حقوق اجتماعی نیز برای چنین تخلفی از کد تخلفات رانندگی لحاظ شده است. به این ترتیب رانندگی بدون گواهینامه می تواند به محرومیت از حقوق اجتماعی آن هم بیش از شش ماه و تا 5 سال منجر شود. همچنین جالب است بدانید که جریمه نداشتن گواهینامه به همین جا ختم نمی شود و مجازات دیگری نیز برای متخلف در نظر گرفته می شود و آن اینکه متخلف حداکثر تا 5 سال از یک یا چند فعالیت شغلی یا اجتماعی محروم می شود. به علاوه ممنوعیت صدور برخی اسناد تجاری توسط اشخاص حقوقی برای متخلفی که بدون گواهینامه رانندگی کرده است، در نظر گرفته می شود.
یادآوری می کنیم که مجازات رانندگی بدون گواهینامه از تاریخ لازم الاجرا شدن قانون بودجه سال 95 یعنی بیستم خردادماه، درجه شش محسوب می شود و رسیدگی آن تنها در صلاحیت دادسراهای عمومی و انقلاب است و دیگر مشمول رسیدگی مستقیم در دادگاه نمی شود.

جریمه نداشتن گواهینامه چه جزای نقدی باشد چه حبس و چه محرومیتهای اجتماعی و ... تنها در صورتی است که اتفاق ناگواری رخ نداده باشد. در صورتی که فردی بدون داشتن گواهینامه رانندگی کند و تصادف سنگینی هم داشته باشد، تبعات این اقدام غیرقانونی به مراتب سنگینتر و شدیدتر و حادتر خواهد بود. لذا توصیه می کنیم که به هیچ وجه بدون گواهینامه قانونی پشت فرمان هیچ وسیله نقلیه موتوری قرار نگیرید و در این باره هیچ کنجکاوی نداشته باشید. حتی اگر گواهینامه خود را با موفقیت از مراکز معتبر و مجاز دریافت کرده اید، اما هنوز گواهینامه به دست شما نرسیده است و آن را در اختیار ندارید هم پشت فرمان هیچ خودرویی ننشینید، زیرا اساسا رانندگی بدون داشتن گواهینامه و بدون همراه داشتن گواهینامه خلاف قانون است. در این مورد اعتراض به خلافی خودرو نیز سودی نخواهد داشت.