سفری به دوران و درون
چیزی حدود دو شبانه روز است که در راهیم .همه به سوی مقصدی از پیش مشخص ده .جاده ٍ، همچون مارهای غول پیکر به هم پیوسته و بی سرو دم ،گویی با آغوشی باز ،ماشینها و مسافران را یکجا با ولع به کام خود می کشند و می بلعند.همسفران همچو طعمه های نیمه جان ، با هر پیچ و خم جاده ، علیرغم علم بر مهارت و دست فرمان راننده ،از ترس به خود جمع شده و کمی در جای خود جابجا می شوند .و گاه ، نفسها را در سینه حبس می کنند .
راه دراز است و مسیر دشوار ! به ندرت جهت رفع خستگی راننده و مسافران ، در خلوتگاه یک سرزمین بکر و یا در یک منطقه تاریخی به بهانه صرف غذا و یا بازدید از منطقه ،توقف کوتاهی داریم . هرچه جلوتر می رویم ، از انبوه وسایل نقلیه کم می شود و گاه وقتی به عقب بر می گردی ،تنها وسیله ای را که بر آن سوار هستی ،در جاده می بینی و آنجاست که ترسی غریب در دلت جای می گیرد .
نزدیکی های تکاب هستیم . دیگر حتی اثر چندانی از سواد شهرها و روستاهای بین راهی به چشم نمی خورد و در دل صحراهای اطراف ، تا جاییکه چشم کار می کند ، رد پایی از تخریب انسانی و ساخت و ساز دیده نمی شود .قدم زدن در کنار دریاچه تخت سلیمان به هنگام غروب خورشید و تماشای آن وسعت بیکران ،چنان لذت بخش و آرام ده است که انگار بند زندگی شهری و دل بستگی های آن برایت بی معنا می شود و فقط چشمانت به آسمان پر ستاره یک قدمی ات و آتشی است که همسفرانت برافروخته اند تا خنکهای شب دشت را با گرمای حاصل از آن برایت قابل تحمل سازند .
و باز راه است که تو را به خود می خواند ! اینک بعد از آنهمه راه خسته کننده ولی اعجاب انگیز به مقصد نزدیک شده ایم . اینجا جاده هجیج است !مسیری پر پیچ و خم و پر خطری که قرار است ما را به اورامانات یا شهر دویست ماسوله برساند . اورامانات یا به گویش محلی و اوستایی ، هورامانات تخت ، جنوبی ترین نقطه استان کردستان و جنوب شرقی شهرستان مریوان . جایی که گویی آخر ایران است . حتی می تواند آخر دنیا هم باشد.
اگر هوا روشن باشد ، می توان مرزبانهای ایرانی و حتی عراقی را دید که توامان سلاح بر دوش و در زیر آفتاب سوزان و احتمالا در دل بی قرار شبهای سرد ،جاده و رهگذران و وسایل نقلیه را کنترل می کنند .
صرفنظر از طبیعت بکر و بسیار خاص این منطقه به دلیل وجود چشمه های نقره فام و رودهای زیبا و مالامال از آب فراوان و زلال که از خم دره ها می گذرند و جاده های صعب العبورش که به شکل هفت و هشت ، هراس را به دل رانندگان بیابان و دشت و مسافران ماجراجوی جان بر کف گرفته می اندازد ، و همچنین معماری خاص و پلکانی و خانه های دیدنی روستاها که شگفتانه از هیچ گونه ملاتی برای پر کردن فاصله سنگهای بناها از آن استفاده نشده ،آنچه تو را به حیرت و تفکر و تاثر وامیدارد ، این است که در کنار لذت بردن از تمام این مناظر اعجاب انگیز ، یک نوع بی اعتمادی و اندوه و بی کسی و بی پناهی را در چهره مردم منطقه به وضوح می بینی .یک حس گنک از زنده بودن ، نه زندگی کردن !
نزدیک به نیمه شب است . همراه با بلد ، در کوچه پس کوچه های تو سری خورده یکی از روستاها که مزار پیر شالیار در آن است ، قدم می زنم . تمام سعی خود را می کنم تا قدمهایم را با گامهای استوار بلد همراه کنم تا بلکه بتوانم از دهها سوالی که ذهن مرا به خود مشغول داشته است ، به کمک پاسخهای او رهایی یابم .
اولین سوالم راجع به گویش محلی اهالی است .راهنمای من که خوشبختانه به زبان فارسی آشنایی دارد ، می گوید که زبان اهالی روستا ، اوستایی است و وقتی تعجب را در نگاه من می بیند ، لبخندی می زند و می گوید که هم اینک با تلفن همراهم با یکی از اقوام صحبت می کنم تا ببینید چگونه است ! و من ، حتی یک کلمه از این مکالمه را متوجه نمی شوم .
از او راجع به دین و اعتقادات مذهبی و سیاسی اهالی می پرسم . پرواضح است که اکثریت قریب به اتفاق اهالی ،مسلمان و اهل تسنن هستند و پایبند به اصول دینی و اعتقادات مذهبی خود . و وقتی سوال می کنم که آیا نیت تجزیه طلبی دارید ؟ بر آشفته می شود و می گوید : چه کسی چنین ادعایی دارد ؟ فقط شما به فقر حاکم و وضعیت معیشتی این مردم زحمتکش نگاه کن ! حرف ما این است که ما فرزندان همین سرزمین هستیم .با ما مثل یک طفل سر راهی رفتار نکنید . بعد سر خود را پایین می افکند و سکوت می کند .پنداری بغضی گلوگیر را فرو میدهد و وقتی سر خود را بالا میاورد ،نی نی چشمانش در دریای اشک غوطه ورند . اما اشکی که سر ریز نمی کند .به سوی من باز می گردد ،کوه مقابل را نشانم می دهد و می پرسد : آیا آن فانوسهای نورانی را می بینی ؟ خوب که دقت می کنم با ناباوری در دل کوه ، نقاط نورانی ای را می بینم که متحرکند و رو به بالا می روند .چه رازی در این میان نهفته است ؟ به سوی او بر می گردم و پاسخ خود را قبل از طرح سوال می گیرم : اینها ، کولبرانی هستند که در دل شب و مخفیانه از کوهها بالا می روند و با تلاشی جانکاه ، برای داشتن اندک سهمی از زندگی ، برای خود و خانواده هایشان با به مخاطره انداختن جانشان ،تن به خطرات می دهند . گاهی برخی از آنها توسط گلوله مرزبانان کشته می شوند چرا که قانون ،کولبری را غیر مجاز اعلام کرده است . جای حرف و سخنی دیگر باقی نمانده است و من ، بی اختیار این شعر را در دل خود زمزمه می کنم :
من اینجا بس دلم تنگ است !
و هر سازی که می بینم ،بد آهنگ است !
بیا ! رهتوشه برداریم . قدم در راه بی برگشت بگذاریم (2)
ببینیم آسمان هر کجا آیا همین رنگ است ؟
من ، اینجا از نوازش نیز چون آزار ترسانم ! ز سیلی زن ، ز سیلی خور !
وزین تصویر بر دیوار ترسانم !
ج
حد