به نام خدا
تهیهکنندگان: زهرا آذر(مهندسی کامپیوتر ورودی 99)، مریمسادات رضوی (مهندسی کامپیوتر ورودی 98)
در تاریخ 8 آبان 1400 ساعت 18 الی 20 برنامۀ مجازی با عنوان «فصلی نو» توسط معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد که در این برنامه خانم دکتر ایرجیزاد (رئیس پژوهشگاه فناوریهای همگرا و استاد دانشکدۀ فیزیک)، خانم دکتر حاجیپور (استاد دانشکدۀ مهندسی برق) و خانم دکتر مهدخت ارشدی (محقق پسادکترای دانشکدۀ مهندسی شیمی و نفت) به برخی دغدغههای دانشجویان ورودی دختر پرداختند. در ادامه چکیدهای از این گفتوگو تقدیم شما میشود:
آیا لازم است در بدو ورود به دانشگاه تصمیم مشخصی در مورد مسائلی مثل ادامه تحصیل، اپلای و ازدواج داشته باشیم؟
خانم دکتر ایرجیزاد: لازم است قبل از پاسخ اشاره کنم که در بدو ورود افکار برگرفته از محیطهای علمی پیش دانشگاهی و خانوادگی است. میدانید که محیط دبیرستان با محیط دانشگاه تفاوتهایی دارد. ما ابتدا باید این تفاوتها را بشناسیم و در نتیجهگیری لحاظ کنیم. در دبیرستان ما در محیط کوچکتری هستیم. دوستانمان از همان منطقه یا شهرمان هستند. در حالی که در دانشگاه ممکن است با افرادی که از نظر اخلاقی و فرهنگی تفاوت زیادی با ما دارند مراوده داشتهباشیم و دوستان سابقهمان را از دست میدهیم و باید از هم شاگردیها جایگزین کنیم. مدارس برخلاف دانشگاه تک جنسیتیاند و برخوردهای اجتماعی با جنس مخالف غالبا کم است. در مدارس معلمها پیگیر و پشتیبان علمی دانشآموزان هستند. علاوه بر آن ها پدر و مادرها هم دائم مراقب وضعیت درسی فرزند ان خود هستند و با معلمها و مدارس در ارتباطند. اما در دانشگاه اساتید عموما ارتباطی با والدین دانشجویان ارتباطی ندارند. در مدرسه جمعیت کلاسها محدود است در حالی که در دانشگاه ممکن است یک کلاس چند صدنفره داشته باشیم. در مدرسه معلم بلافاصله پاسخ هر سوالی را میدهد و عدم پاسخ گویی انعکاس خوبی ندارد. یعنی دانش انبوه اطلاعات تلقی میشود که نزد معلم است. درحالی که در دانشگاه ممکن است فرصتی برای سوال پرسیدن از استاد نداشتهباشیم. و حتی ممکن است استاد پاسخ ندهد. پس در دانشگاه، تازه وارد با دنیای بزرگتری روبهرو میشود. مسائل اجتماعی، سیاسی، ادبی، فلسفی و صنفی و غیره دائم تازه وارد را بمباران میکند. بنابراین هر تصوری در فضای کوچک مدرسه برای خود داشته باشیم و هر هدفی که گذاشته باشیم بعد از ورود به فضای بزرگتر دانشگاه ممکن است تغییر کند. به عقیده من لزومی ندارد به محض ورود به دانشگاه در مورد تمام این مسائل تصمیم بگیریم. اجازه دهیم مسائل به مرور مشخص و بهترین تصمیم گرفته شود. ما در سال های اولیه فقط باید بتوانیم خوب ببینیم، خوب بشنویم، خوب تحلیل کنیم تا خوب تصمیم بگیریم. هر چیزی به موقع خودش مناسب خواهد بود. سال اول خوب ببینیم. سال دوم خوب درک کنیم. سال سوم خوب تحلیل کنیم. سال چهارم خوب تصمیم بگیریم.
خانم دکتر حاجیپور: همانطور که از بچۀ دبستانی انتظار نداریم رشتۀ دبیرستانش مشخص باشد و از دانشآموز دبیرستانی انتظار نداریم از همان اول رشتهی دانشگاهیاش را بداند؛ از کسی که تازه وارد دانشگاه شدهاست نیز انتظار نداریم که از اول تصمیمش را راجع به این موضوعات گرفته باشد. قرار است زندگی کنید و دانشگاه نیز بخشی از زندگیست. قرار است در این زندگی یاد بگیرید، تجربه کسب کنید و بفهمید که چه کاری باید انجام دهید. خیلی از افراد را میشناختم که از ابتدا نظر مشخصی در مورد این مسائل داشتند ولی به مرور در دانشگاه نظرشان تغییر کرد. تجربه و دانشی که پیدا کردند دیدشان را تغییر داد. مواردی مثل این بخشی از زندگی است. انسان سعی میکند به مرور مسیر تکامل را پیدا کند و از ابتدا نیز مشخص نیست این مسیر در چه جهتی است. از الان برای خودتان و اطرافیان مشخص نکنید که من میخواهم حتما دکتری را در این رشته بگیرم. یا من قرار نیست ازدواج کنم. وقتی چیزی را به خود و دیگران دیکته میکنیم، توقعاتی برای افراد ایجاد میشود و اگر بعد از چند سال نظرمان تغییر کند ممکن است در رودربایستی دیگران نتوانیم مسیرمان را تغییر دهیم. سعی کنید پلهپله راهتان را پیدا کنید. مطمئن باشید پیدایش میکنید. فقط باید با خودتان روراست باشید. بدانید که مسیر تکامل شما با دوستتان فرق میکند. علایق شما با دیگری متفاوت است. مطمئن هستم که همۀ شما مسیر خودتان را پیدا میکنید.
چه فرصتهایی برای خانمها در فضای کار و دانشگاه وجود دارد؟
خانم دکتر ایرجیزاد: در قدیم شغلها دخترانه/پسرانه تعریف شده بود، مثلا مهندسی حرفه مردانه تلقی میشد. آن موقع بالطبع جمعیت دخترها در دانشگاه صنعتی شریف خیلی کم بود. به تدریج و به خصوص بعد از انقلاب جمعیت دختران در تمامی رشتهها بیشتر شد و اکنون حدود سی درصد از جمعیت دانشگاه را دختران به خود اختصاص میدهند . خوشبختانه در جامعه فرصت تحصیل و اشتغال برای بانوان فراهم شده است. اکنون فقط شعار در دانشگاه ها «علم برای علم» نیست؛ بلکه «علم برای زندگی» و حتی کسب درآمد مطرح است. بنابراین فرصت خوبی برای دختران ما ایجاد شده که هم تحصیل کنند و هم استفاده از نتایج آن در اجتماع که روز به روز از نظر کمی و کیفی بیشتر و بهتر شده و میشوند. البته هنوز فاصلۀ زیادی با جایگاه واقعی خود دارند. مثلا در سطوح عالی علمی و اجرایی حضورشان کم رنگ است. در دانشگاهها استادان خانم بسیار کمتر از آقایان است. ولی اینکه آیا در همه ابعاد زندگی ، فردی و اجتماعی موفق هستند و راضی یا خیر، بحث پیچیدهای است. چون زندگی خلاصه در تحصیل و حتی اشتغال نمیشود. زندگی خانوادگی نیز بخشی از زندگی ماست. در قدیم تصور بر آن بود دختران باید بین زندگی خانوادگی و تحصیل و کار یکی را انتخاب کنند. ولی حالا که این فرصت پیش آمده است که هر سه را با هم داشته باشیم، باید یاد بگیریم با مدیریت درست از این فرصت ها برای پیشرفت در همه زمینهها استفاده کنیم. به این ترتیب میتوانیم مسیر موفقیت واقعی را طی کنیم. البته این امر نیاز به حمایت اجتماعی هم دارد. در سطح دانشگاه ما اکنون نگاه به لزوم حضور زنان مثبتتر و قویتر شده است. حتی بعضی اساتید به دنبال داشتن دانشجو و یا دستیار خانم میگردند، زیرا اعتقاد دارند که خانمها جدیتر، مقیدتر و دقیقتر از آقایان هستند. اینها همه فرصتهایی است که برای خانمها فراهم شده است. البته چالشها نیز هنوز زیاد است که برای رفع آنها نوآوری شود. اما اگر دقت کنیم میبینیم که فرصتها بر چالشها غالب هستند.
خانم دکتر حاجیپور: در دورهی کارشناسی فقط مدرک نگیرید. حتما در کنار درستان سه مهارت را نیز به طور حرفهای یاد بگیرید. برای مثال اگر درس برنامهنویسی دارید، خودتان بیش از آنچه در کلاس یادگرفتهاید پیش بروید و آن مهارت را به طور کامل کسب کنید. این به شما کمک میکند که با دست پر از دانشگاه فارغالتحصیل شوید.
موضوعی که من در بعضی از همکلاسیهای خانمم مشاهده کردهام، انعطافپذیری خوبی بودهاست که آنها در شرایط خاص داشتهاند. برای مثال دوستی داشتم که پس از اپلای به قصد تحصیل، به دلیل مشکل اقامتی ناچارشدند، درس را کنار گذاشته و در یکی از مراکز خرید بزرگ به عنوان فروشنده کار کنند. الان ایشان یکی از مدیران موفق در یکی از فروشگاههای زنجیرهای کانادا هستند. دوستانی داشتهام که در رشتهی متفاوتی ادامه تحصیل دادهاند و به افراد شاخصی در آن رشته تبدیل شدهاند. ویژگی انعطافپذیری در خانمها به آنها کمک میکند خیلی راحتتر مسیر خود را پیدا کنند. به شرط اینکه فکر نکنند یک مسیر وجود دارد و بتوانند مسیر خودشان را پیدا کنند.
استاد ایرجیزاد در رابطه با این موضوع اضافه کردند که دنیای آینده دنیای متفاوتی خواهد بود. نیاز به یک نوع کارآفرینی به جای کارجویی خواهد بود. در این دنیای دینامیک کسانی موفق خواهند بود که بتوانند با شرایط سازگاری داشته باشند. از الان نگران پایان کار نباشید. الان پایههای کار خود را بسازید. یعنی انگیزههای حرکت و نشاط و دانش را از حالا در خود ایجاد کنید. من خودم بارها در طول زندگی به دلایل مختلف در تحصیل و یا زمینهی کاریام تغییر مسیر دادهام. این که بتوانیم این تغییر را بدهیم هم انگیزهی داخلی و هم اطلاعات عمومی میخواهد. انگیزه به خودتان بستگی دارد و دائم باید خودتان را گرم نگه دارید. اطلاعات عمومی هم در بحثها و ارتباطات دانشگاهی و گذراندن درسهای متنوع (در عین عمیق شدن در رشتهای که هستید) به دست میآید. شما در کارشناسی آشنا میشوید و در کارشناسی ارشد در آن رشته متمرکز میشوید و در دکتری متخصص میشوید. نمیتوانید از الان جایگاه ده سال آیندهی خود را مشخص کنید. ممکن است به هر دلیلی نتوانید یا آن کار رونقش را از دست بدهد. سازگاری ویژگی مهمی است که در ادامهی راه به ما کمک میکند.
خانم دکتر ارشدی: گام اول این است که وارد دانشگاه شریف شدهایم. دانشگاه شریف، مثل یک فنر است؛ ما را پرتاب میکند و فرصتهای زیادی را برای ما فراهم میکند. برای مثال در دانشگاه شریف همه رفتن از ایران را به عنوان یک گزینه بررسی میکنند. درحالی که در بعضی دانشگاهها اصلا نمیتوان به آن فکر کرد. یکی از فرصتها میتواند همین باشد که بسته به فرد میتواند مثبت یا منفی باشد. البته شریف به این معنی سکوی پرتاب است که راههای بیشتری را به شما نشان میدهد. اینکه در کدامیک از این راهها قرار بگیرید کاملا به تلاش خودتان بستگی دارد و شریفی بودنتان لزوما کمکی به شما نمیکند. قرار نیست چون دانشجوی این دانشگاه هستیم کسی برای ما فرش قرمز پهن کند و بهترین شغلها را داشته باشیم. این به ظرفیت و تلاش خودمان بستگی دارد. پیشنهاد من به شما این است که در همان دوران کارشناسی شغل کوچکی در کنار درستان داشته باشید. زیرا به شما تخمین خوبی در مورد شغلی که میخواهید در آینده داشته باشید میدهد. پس حتما مشاغل مختلف را در کنار درستان امتحان کنید.
با ورود به دانشگاه با فعالیتها دانشجویی متفاوتی که وجود دارد میتوانیم دایرهی ارتباطات خود را گستردهتر کنیم. آیا این فعالیتها را پیشنهاد میکنید؟ چه مزایا و معایبی دارند؟
خانم دکتر ایرجیزاد: راههای متنوعی برای موفقیت در دانشگاه وجود دارد. با لحاظ محدودیتهای خود در طی نمودن این راهها در نهایت به چند راه مناسب برای خود میرسیم. سپس بر اساس مسیری که انتخاب میکنیم باید ارتباطاتی را نیز برای خود شکل بدهیم. خوشبختانه در دانشگاه گروههای مختلفی وجود دارند که اغلب هم متخصصند و هم می توانند شما را اقناع کنند یا به شما انگیزه دهند. همۀ این امکانات که فرمودید از قبیل تشکل ها، امکاناتی برای ارتباطات اجتماعی هستند. مسئلهای که هست این است که اصل فعالیت شما در دانشگاه باید فعالیت تحصیلی باشد. بالاخره دانشگاه آمدید که دانشجوی خوبی باشید و باید معدل خوبی نیز در رشتهی خود داشته باشید. بنابراین اعتدال را بایدرعایت کنید. افراط و تفریط در هر مورد در آینده به ضرر شما خواهد بود. بنابراین پیشنهاد من این است: سال اول خوب درس بخوانید، سال دوم کمکم بررسی کنید و سال سوم در کنار فعالیتهای اجتماعی اگر به صنعت علاقه دارید میتوانید با محیطهای صنعتی آشنا شوید. یا اگر به بودن در فضاهای دانشگاهی علاقه دارید و به ادامه تحصیل فکر میکنید، باید روی تقویت زبان خارجی و شرکت در کنفرانسها وقت گذارید. ولی سال اول نگران آینده نباشید و عجولانه راه آینده خود را رقم نزنید. بلکه اول خودتان را با فضای دانشگاه تطبیق دهید و خوب درس بخوانید.
خانم دکتر حاجیپور: دانشگاه برای شما میشود زندگی. نه یک چیز کنار زندگی. ما در دوران دانشجویی با عدهای از دوستان تمام تفریح و دوستیمان را داشتیم و درسمان را هم با هم میخواندیم. دیگر تابستان از دانشگاه جدا نیست. تمام وقت دانشگاه است. در دانشگاه شما درس میخوانید، اگر دنبال هر چیزی (هنر، ادبیات و غیره) هم هستید آن هم بخشی از زندگی شماست و در کنار درس به آن میپردازید. تعادل خیلی مهم است. در کنار درس، گروههای دوستی شما که با هم درس میخوانید و زندگی میکنید، با هم بحث میکنید و چیز یاد میگیرید. هر چیزی که فکر میکنید در زندگی به آن نیاز دارید در دانشگاه میتوانید تجربه کنید. سال به سال که زمان میگذرد خودتان مسیرتان را پیدا میکنید. هیچوقت اینطور نیست که با ورود به دانشگاه یک کار از زندگیمان را کاملاً کنار بگذاریم. مثل سال کنکور نیست. کسی که بتواند تعادلی را برقرار کند که از همه جنبههای زندگی لذت ببرد، موفق هم میشود. گروههای دوستی که درست انتخاب شده باشد میتواند خیلی در همه زمینهها به نفع شما باشد، هم برای رشد در درس و هم برای رشد در زندگی.
خانم دکتر ارشدی: در دانشگاه فضاهای فوق برنامه زیادی هست. سال اول هرجا که میخواهید بروید با احتیاط بروید. همه را با احتیاط باز کنید بگویید چه خبر! این کانونها به شدت روی شما تأثیر میگذارند. تأثیرات عقیدتی زیاد. ولی شما بهترین و مداومترین دوستیها را در این انجمنها به دست میآورید. گاهی ممکن است یک سیاستهایی هم پشت پرده این فعالیتها باشد. باید دقت کنید که آیا این همان فعالیتی هست که من میخواهم؟ شما در مرحله اول دانشجو هستید. در مرحله دوم اینها. یعنی اگر میبینی به درست آسیب میزند خودت را اصلاح کن که به همه کارها برسی. در این فضاها کارهای اجتماعی و گروهی یاد میگیری. دغدغهمند میشوی. یک چیزهایی فقط رزومه علمی نیست. اگر کارهای اجتماعی را به بهانه درس حذف کنی ضرر بزرگی کردی. خیلی روابط و آدمهای جدید به دست میآوری. از کارهای ورزشی هم غافل نشوید. ورزش در کنار درس به شما خیلی آرامش میدهد.
چگونه میتوانیم در زمینه علمی و شغلی انعطافپذیری داشته باشیم؟
خانم دکتر ایرجیزاد: عرض کردم کمکم علاوه بر شرکت فعال در کلاسها باید در سمینارها، کارگاه ها و کنفرانس ها هم شرکت بکنید. این روزها هم که سمینارهای مجازی زیاد است، فرصت خوبی است. اینها دیدگاه شما را به آینده رشتهتان باز میکند و دانش شما نسبت به روند علم و فناوری بیشتر میشود و آیندۀ رشته و گرایشتان برای شما روشنتر می شود. توجه داشته باشید که در دانشگاه شریف در مقطع کارشناسی یا کارشناسی ارشد امکان تغییر رشته هم دارید. اگر لازم شد تغییری در زندگیتان ایجاد کنید که موفقتر شوید. ازدواج و فرزندآوری هم در برنامه خود بگنجانید و نحوه و وقتش را خود انتخاب کنید. نگران نباشید اگر انتخاب سنجیده کنید. نکته مهم این است که خانمها ویژگی انجام چند کار موازی همزمان را دارند. برای خانمهای موفق داشتن یک زندگی طبیعی شاداب، حیاتی است. اگر تا دیروز و امروز اینگونه بودید که دیگران نیازهای مختلف شما را انجام میدادند و شما تنها یک کار درس خواندن را انجام میدادید، فردا اینطور نباید باشید. انعطافپذیری امری است که هنر و مداومت میخواهد و باید در درجه اول خودتان را بشناسید، قابلیتهایتان را بشناسید و بیش از پتانسیل واقعی از خودتان انتظار نداشته باشید . نا امید نباشید و ممارست در مدیریت بهینه امورات زندگی داشته باشید.
در ترم اول چگونه درس بخوانیم و چهکار کنیم که بعداً پشیمان نشویم؟
خانم دکتر ایرجیزاد: توصیه من این است که خودتان را گرم نگه دارید و نگران نباشید. سر کلاسها پیوسته شرکت کنید و امتحانات را هم جدی بگیرید. مشکلات آموزشی و حتی غیر آموزشی موثر در تحصیل را با استادهای راهنما و درس در میان بگذارید. هنر یک دانشجوی واقعی نه دانش آموز، در این است که بتواند مطالب را خود بجوید و بخواند و بفهمد. قبل از کلاس عادت کنید نگاهی به مطالب بیندازید تا از کلاس بهره بیشتری ببرید. اگر نیاز شد مطالب اضافی را بیابید. اکنون در اینترنت همه چیز در دسترس هست. کلاس های تمرین را جدی بگیرید. تمرین ها شما در مطالب ورزیده می کند. دقت کنید هدف نمره آوردن نیست بلکه نمره کف کار است. دروس سال اول هم پایه دروس بعدی است و اگر خوب فهمیده شود راه را هموار می کنند. قطعا در کسب دانش هر کسی سلیقهای دارد و به یک روشی درس میخواند. اما استفاده از تجارب دیگران و با هم درس خواندن و مباحثه کردن شما را در علوم و تخصص ورزیده تر می کند.
خانم دکتر حاجیپور: در تحصیل مجازی جزوهنویسی فراموش شده است. بهتر است به روش خودتان آنچه یاد گرفتید بنویسید. مهمترین بخش یادگیری تمرینهاست حتی اگر نمرهای نداشته باشد. با هم درس خواندن خیلی کمک میکند. از این که سؤال بپرسید نترسید. دنبال جواب گرفتن باشید چون درسی که به شما ارائه میشود را قرار است یاد بگیرید.
خانم دکتر ارشدی: برای من گوش دادن سر کلاس و استفاده از جزوههای دیگران و مرور درس مفیدتر بود. سؤال بپرسید! حتی اگر احساس کردید خیلی ساده است. با سالبالاییها ارتباط بگیرید و از تجربیات و سؤالات و جزوهها استفاده کنید.
در دوران دانشجویی کاری هست که از آن پشیمان باشید؟
خانم دکتر ایرجیزاد: من اصولا آدم مثبت اندیش هستم و در هر شرایطی که هستم دوست ندارم به پشت سر نگاه کنم. سعی می کنم موقعیت بعدی بهتر از حالا و قبل باشد.
نکات پایانی خودتان را برای دانشجویان عزیز بفرمایید.
خانم دکتر ایرجیزاد: با وجود مجازی بودن دانشگاه، شما مطمئن باشید که دانشگاه، معاونتهای فرهنگی و دانشجویی، استادان راهنما، و استادان درسها و دستیاران آموزشی پشتیبان شما هستند. سعی کنید خودتان برای تحصیل و آیندهتان تصمیم بگیرید ولی هرجا به مشکل برخورد کردید، ما هستیم.
خانم دکتر حاجیپور: احساس نکنید که تنها هستید.
خانم دکتر ارشدی: ازدواج خوب خیلی خوب است و مطمئن باشید هیچ وقت پشیمان نمیشوید. از این که در دوران دانشجویی کارهای فرهنگی کردم خیلی خوشحالم. از این که در آن دوران کلاسهای ورزشی رفتم خیلی خوشحالم. از تلاش خودم خوشحالم نه از نمراتم. چیزی که تو را باید ناراحت بکند عدم تلاشت است. از نمرات بد ناراحت نباش. لزومی ندارد همه ۲۰ بگیرند. شاگرد اول یک نفر است. خدا راه موفقیت را برای هر فرد به یک طریقی قرار داده است. عمرتان را تلف نکنید. با خودتان حساب کنید که عمرتان تلف شده است یا خیر؟ دیگر به این روزها بر نمیگردید. خودتان را درگیر چیزهای بی ارزش نکنید.
جملات برجسته برنامۀ فصلی نو:
1. سال اول فقط خوب ببینیم. سال دوم خوب درک کنیم. سال سوم خوب تحلیل کنیم. سال چهارم خوب تصمیم بگیریم. (استاد ایرجیزاد)
2. دانشگاه نیز بخشی از زندگیست. قرار است در این زندگی یاد بگیرید، تجربه کسب کنید و بفهمید که چه کاری باید انجام دهید. (دکتر حاجیپور)
3. قرار نیست چون دانشجوی دانشگاه شریف هستیم کسی برای ما فرش قرمز پهن کند. باید با تلاش خودمان در مسیر قرار بگیریم.(دکتر ارشدی)
4. از تلاش خودم خوشحالم نه از نمراتم. چیزی که تو را باید ناراحت بکند عدم تلاشت است. (دکتر ارشدی)
5. اگر تا دیروز و امروز اینگونه بودید که دیگران کارهای مختلف شما را انجام میدادند و شما تنها یک کار درس خواندن را انجام میدادید، فردا اینطور نباید باشید. انعطافپذیری امری است که مداومت میخواهد. (دکتر ایرجیزاد)
6. شما مطمئن باشید که دانشگاه پشتیبان شماست. مهم این است که شما خودتان برای تحصیل و آیندهتان تصمیم بگیرید ولی هرجا به مشکل برخورد کردید، ما هستیم. (دکتر ایرجیزاد)
7. از این که سؤال بپرسید نترسید. دنبال جواب گرفتن باشید چون درسی که به شما ارائه میشود قرار است یاد بگیرید. (دکتر حاجیپور)