
کلان شهر اهواز با جمعیتی قریب ۱/۵ میلیون نفر و وسعتی که روز به روز از عرض و طول بر ان افزوده میشود مدیریت شهری خاص و مدبرانه ای را میطلبد.
شهری که در بسیاری از زیرساختها با کمبود و نقصان مواجه است در هزینه کرد اعتباراتی که به سختی به رگهای این تن خسته تزریق میشود نیازمند یک استراتژی هدفمند و صحیح است. چرا که این شهر دیگر طاقت و فرصت آزمون و خطا را ندارد.
وقتی منابع محدودی در دسترس است؛ هر فردی که در جایگاه مدیریت این شهر قرار میگیرد ابتدا باید به فکر اهم و فی الاهم کردن نیازهای جامعه شهروندی خود باشد و به چند سوال اساسی پاسخ بدهد، اول اینکه چه پروژههایی در اولویت است؟ پروژههای بزرگ، هزینه بر و به اصطلاح چشمگیر یا اجرای طرحهای به ظاهر پیش پا افتاده ای مثل خدماترسانی به مناطق شهری یا تلاش در جهت زدودن گرد محرومیت و توسعه نیافتگی از نقاط مختلف شهر؟ یا اقدامات دیگر نظیر رفع نواقص زیرساختی و روان سازی حمل و نقل عمومی و یا جلب مشارکت سرمایه گذاران و جذب سرمایه در پروژهها؟ مدیریت شهری باید بر این امر واقف باشد که خدمات اولیه و ساده به مناطق مثل رفت و روب و نظافت و خدمات فرهنگی و اجتماعی و در یک کلام نگهداشت بهینه شهر علاوه بر اینکه جزو وظایف ذاتی شهرداری است از نگاه مردم نیز موضوع بی اهمیتی نیست. مردم از همین خدمات اولیه متوجه کارآمدی سیستم مدیریتی شهری میشوند. اما بعضا دیدگاه و نقطه نظر مدیران شهری با مردمی که شهروندان و زیست کنندگان اصلی و حقیقی این بستر هستند متفاوت است.
گاهی مدیریت موضوعاتی را مهمترین مشکل اهواز می داند؛ که اگر از دید مردم به موضوع ورود کنیم؛ خواهیم دید نیاز و مشکل آنها چیز دیگری است؛ برای نمونه فاضلاب، دفع آبهای سطحی، کمبود اتوبوس و تاکسی و حتی کیفیت آنها، فضای سبز و پارک های محلهای و یا موضوعاتی دیگر به عنوان اولویتهای آنها برای رسیدگی مطرح میشود.
به نظر می رسد نیازسنجی و اولویت بندی حلقه مفقوده بسیاری از کارها از جمله اجرای پروژهها در کلان شهر اهواز است که منجر به ورود مدیریت شهری به طرحها و پروژههایی می شود که گاها ضرورت اجرایشان در درجه پایینی قرار دارد به طوری که میتوان با یک حساب سرانگشتی دریافت طرحهای کم هزینه تر و پرمنفعتتری را میشد اجرا کرد که برای شهر و مردم انتفاع بیشتری به دنبال داشته باشد.
از جمله این طرحها تقاطع های غیر همسطحی است که یکی پس از دیگری در اهواز کلید میخورد، آیا اساسا اجرای این پروژهها با توجه به هزینه بالای آنها توجیه اقتصادی، مدیریتی، اجتماعی و ... دارد. و آیا مشکل حمل و نقل اهواز با اجرای تقاطعهای غیر همسطح مرتفع میشود؟ آیا نمیتوان با انتخاب گزینههای مناسب تر، کم هزینهتر که به سیما و منظر شهری نیز آسیب نمیرساند بخشی از مشکلات و یا شاید همه مشکلات حمل و نقل کلان شهر اهواز را حل کرد؟ این در حالی است که در حال حاضر در شهر اهواز قریب به 6 - 7 پروژه نیمه تمام و بر زمین ماندهی اتفاقا ترافیکی وجود دارد. زیرگذر سپنتا، زیرگذر چهارم کیان آباد، زیرگذر زردشت و رینگهای تکمیلی پل ششم تعدادی از این پروژهها هستند.
تجربه سایر کشورها نشان میدهد که تنها راه حل معضلات ترافیکی افزایش حمل و نقل عمومی و افزایش عوارض استفاده از خودروهای شخصی است. توسعه معابر شهری در قالب طرحهای توسعهای چند سطحی مسکن های مقطعی هستند؛ شاید پیش تر تصور میشد بزرگراههای طبقاتی و تقاطع های غیر همسطح راهگشای معضلات ترافیک شهری باشند اما با گذشت زمان اشکالات اساسی آنها مشخص شد. و بسیاری از کشورها همچون آمریکا نیز که از پیشتازان اجرای این طرحها بودند؛ در حال بازنگری و تغییر در روشها هستند؛ زیرا در حال حاضر در جوامع توسعه یافته نیز ملاک و شاخص توسعه شهری را بر توسعه بر مبنای حمل و نقل عمومی بنا نهادهاند.
در اغلب جوامع، توسعه های مبتنی بر حمل و نقل عمومی ملاک عمل قرار گرفته است و منتج به طرحی تحت عنوان تی او دی (TOD) گردیده؛ تی او دی یا همان توسعه حمل و نقل محور در سال 96 در اهواز نیز همچون سایر کلان شهرهای کشور و دنیا کلید خورد اما عدم ثبات مدیریت شهری در این کلان شهر موجب شد تا بر روند اجرای این طرح گرد فراموشی بنشیند.
در شهری که ناوگانهای حمل و نقل عمومی با مشکلات عدیده مواجه است و با یک چهارم اعتبار پروژههای مذکور ترمیم و بهسازی می شود چرا باید زمان و هزینه کلانی صرف پروژههایی شود که اولویت چندم یک شهر است؟
کلان شهری که با 200 دستگاه اتوبوس با مبلغی حدود 30 میلیارد تومان ناوگان اتوبوسرانیاش بهسازی میشود و میتوان با مبلغی قریب به 70 میلیارد تومان خط بی آر تی سراسری را در آن راه اندازی کرد و 60 درصد به مسافران حمل و نقل عمومی افزود چرا باید منابع مالی تنها در یک پروژه متمرکز شود.
اولویت حمل و نقل اهواز توسعه حمل و نقل عمومی، بازسازی ناوگان اتوبوسرانی، اجرای بی آر تی و هوشمند سازی معابر شهری و طرح جامع ایمنی شهری است که به جان مردم وابسته است.
کلان شهر اهواز به تدوین یک طرح مسئله محور نیاز دارد که اولویتهای شهری در آن به صورت اصولی و کارشناسی دیده شده باشد و از هدر رفت منابع جلوگیری نماید.
فاطمه زورمند