
خانم لیلیا استویانوف، مدیرعامل و سرمایه گذار موفق شرکت Transformify و استاد مدرسه ی کسب و کار زیگورات طی مقاله ای در مجله ی کارآفرینی، مروری بر شکست استارت آپ ها داشته است. از آنجاییکه تجربهی مشابهی برای من نیز رقم خورده و شرایط راه اندازی کسب وکار در ایران بسیار با چالش مواجه است، تصمیم به اشتراک بیشتر این مورد گرفتم. برای شروع ترجمهی فارسی مقالهی خانم استویانوف را بدون هیچ دخل و تصرفی خواهید خواند.
برکسی پوشیده نیست که استارتاپ های زیادی با شکست مواجه میشوند. براساس آخرین گزارش ها، حدود 90 درصد از استارتاپ ها به دلایل متفاوتی شکست میخورند. در باب این که چرا استارتاپ ها شکست میخورند مطالب زیادی منتشر شده است. اما در مقابل اطلاعات کمی دربارهی کارآفرینان شکست خورده بعد از تعطیلی کسب و کارشان وجود دارد.
یک خروج موفق ممکن است یک چالش تلقی شود، چرا که بسیاری از کارآفرینان خود را وامانده تصور میکنند. آنها دیگر مسئول کسب و کارشان نیستند و حتی هنوز جسارت و قدرت ریسک شروع یک سرمایه گذاری جدید را ندارند.
زمانی که من Transformify را تأسیس کردم، بیش از یک دهه تجربه ی همکاری با شرکت های Skrill، Paysafe و کوکاکولا را به عنوان مدیر ارشد در کارنامه داشتم. اطرافیانم در بی ایمانی کامل به سر می بردند و با چشمانشان به من می گفتند که ما انتهای ماجرا را میدانیم. پس چرا من باید ریسک شروع کسب و کار شخصی ام را به جان میخریدم؟ درحالیکه حتی برخی دوستانم به من میگفتند نکند شرکت ورشکست شود؟ تصمیم گیری از آنجایی سخت تر شده بود که برخی اعتقاد داشتند به راحتی امکان پیدا کردن کار هست و دسته ی دیگر شکاکانه اظهار می کردند که کارآفرین برای تمام عمرش کارآفرین خواهد بود و گزینه ی دیگری پیش رویش نیست.
من طی سالها با کارفرمایان زیادی مصاحبه داشتم و هر بار آنها بی میل تر از همیشه، علاقه ای به استخدام کارآفرینان و یا حتی شخصی با ذهنیت کارآفرینی نداشتند. بعد از همهی آن مصاحبه ها، Transformify هم اکنون یک شرکت نرم افزاری مدیریت منابع انسانی است. کارآفرین ها اغلب اوقات رویابافانی به نظر میرسند که هیچ وقت از کاری که میکنند راضی نیستند و همیشه آماده اند تا یک کار جدید را آغاز کنند.
با این اوصاف، عاقبت کارآفرین ها چگونه رقم میخورد؟

یک خروج موفق
برای معدود خوش شانس هایی که کسب و کارشان را در معرض خرید میبینند، سه حالت وجود دارد:
1. پیشنهاد را می پذیرند و به عنوان یکی از اعضای مدیریتی ادامه می دهند
برخی مؤسسین تمایل دارند در هیئت مدیره بمانند و به مدیریت جدید کمک کنند. برخی هم نمی توانند کاری که دیگر بخشی از زندگی آنها شده است را رها کنند. عده ای هم به واسطه ی تعهداتی که امضا کرده اند تنها برای مدتی کنار می روند. هر دلیلی که در میان باشد، اگر می خواهید بعد از معامله در هیئت مدیره حضور داشته باشید، حتماً پیش از هر کاری این موضوع را با خریدار مطرح کرده و با یکدیگر به توافق کتبی برسید. حتی توصیه میشود عنوان سمت بعدی، دستمزد، میزان سهام و پاداش درخواستی خود را نیز در توافق ذکر کنید. اگر خوش شانس باشید، احتمالاً از نقش جدیدتان راضی خواهید بود و با شرکت رشد خواهید کرد.
جن لابین که شرکت خود را به MentroclicQ واگذار کرد تجربه ی مثبتی در این رابطه دارد:
من برای 10 سال متوالی کارآفرین و مالک کسب و کار بودم تا اینکه MentroclicQ شرکت را خرید و به من نیز فرصت داد تا عضوی از تیم باشم. این یک گام بزرگ بود چرا که از آن به بعد من هم یک رییس دختر بودم که کسب و کار خودم را اداره می کردم و هم به عنوان یک مادر (خالق کسب و کار) انعطاف پذیری بیشتری داشتم. باید اذعان کنم حتی چند ماه آخر بسیار فوق العاده هم بودند، چراکه مدیرعامل شرکت تشخیص داد که هرکدام از اعضا چه آوردی ای می توانند برای شرکت داشته باشند و ما را برای تشکیل فرهنگ سازمانی تشویق کرد. از آموزش تا ارائه های ویدیویی و جلسات، ما هرچیزی که یک تیم برای شکوفا شدن نیازمند آن بود را در اختیار داشتیم.آنهایی که ذهنیت کارآفرینی دارند، جسور و مشکل گشا هستند و توانایی دارند بدون در نظر گرفتن سمت، در هر مجموعه ای که عضو هستند، ارزش آفرینی کنند.
البته همیشه هم می تواند به این میزان تجربه ی مثبتی رقم نخورد. اغلب، مدیران به سمتی می روند که دچار اختلافات داخلی و بازی تاج و تخت می شوند. بنابراین اگر این موضوع را در توافقنامه ی کتبی ذکر نکرده باشید، شما به عنوان یک مؤسس در امان نیستید و ممکن است چندی بعد با از دست دادن همه چیز خود را بدون هیچ گزینه ای در خیابان ببینید. از سوی دیگر نقش شما می تواند تغییر کند و مجبور شوید مسئولیت هایی را بپذیرید که علاقه ای به آنها ندارید. مدیر جدید اگر بخواهد، تاکتیک های زیادی برای بیرون راندن شما خواهد داشت.
2. بی خیال کارآفرینی می شوند یا از نو آغاز می کنند
اگرچه این رویای بسیاری از کارآفرینان است اما عده ی کمی در واقعیت آن را لمس می کنند. اکثریت ما وسوسه می شویم یک کار جدید آغاز کنیم یا به یک سازمان پیشرو ملحق شویم و با آن رشد کنیم.
3. جای دیگری کار پیدا می کنند.
این حرکت آسانی نیست اما برخی از شرکت ها نظیر Dell، درب های خود را به روی آنهایی که نوآوری خاص یا تنوع اندیشه دارند باز می کنند. Brian Reaves، مدیر پوشش دهی و تنوع شرکت Dell اینگونه گفته است:
بازگشت به روش های قبلی جذب (لیست دانشجویان نخبه یا کارجویان) منجر به تشکیل گروه های یک دست و شبیه هم می شود. در شرکت Dell، در حال تلاش هستیم تا قابلیت های خود را برای دسترسی به استعدادهای گوناگون با استفاده از برنامه های استخدامی جدید و گسترش پوشش دانشگاهی افزایش دهیم. ارتقاء برنامه ی استخدامی یک امر ضروری است. استعدادهای برتر در صنعت فناوری به سختی یافت می شوند و ما برای جلوگیری از آسیب های این نایابی، نیازمند تشخیص و تعامل با این افراد هستیم.
شکست استارتاپ
بسیار ناخوشایند و عین ناامیدی است که مؤسسین استارتاپ باید موقعیت خود را با سرمایه ای اندک و یا در بدهکاری ترک کنند. مذاکره با کارفرماهای جدید هم در چنین موقعیتی بسیار کار سختی است، چرا که آنها اساساً برای استخدام کارآفرینان بسیار بی میل هستند. اگرچه همه ی کارآفرینان یک راه نجات از شبکه ی ارتباطات و مشتریان و شرکای قدیم را پیش روی خود می بینند. اینها افرادی هستند که شما را می شناسند و تلاش شما را برای موفقیت شرکتتان دیده اند، پس حتماً می توانند یک گزینه برای شما داشته باشند.
در تیم Transformify اعضایی داریم که مدت ها کسب و کار خودشان را داشتند و با ما به صورت freelancer همکاری می کردند. درس گرفتن از اشتباهات و تجربیات آنها واقعاً مزیت بزرگی است. طراحان و توسعه دهندگان ما ممکن است مشتریان دیگری نیز داشته باشند و حتی همین هم که چگونه افق های خود را گسترش می دهند و مهارت های جدید کسب می کنند، تحسین برانگیز است. وقتی هم که صحبت از وفاداری و کیفیت کار می شود، freelancer ها و کارآفرین های سابق، قویاً از کارمندان معمولی مورد اعتمادتر هستند. آنها می دانند که یک شروع قوی می تواند برای مشتریان جدیدی را به همراه داشته باشد.
فارغ از نتیجه، یک خروج موفق یا یک شکست، یک چیز بین تمام کارآفرینان مشترک است، آن هم توانایی آنها در حل مسأله است.