قبل از آنكه به سايكوفاركس و مباني معاملات روحي در بازار سرمايه بپردازيم لازم است كه اندكي با علم «فيزيك روح» (Psychophysics) آشنا شويم.
در قرن نوزدهم ميلادی در کشور آلمان دانشمندی بنام «گوستاو فخنر» پايه ی علم نوينی را ريخت که بعدها «سايکو فيزيک» ناميده شد. فخنر به همراه دانشمند معروف «هرمان فون هلمهولتز» روی آزمايشهايی کار کرد که فيزيولوژی را با روانشناسی آشتی می داد. بعدها اين علم توسط «ارنست وبر» و «چارلز داروين» و «ژان شارکو» و دیگران توسعه يافت . امروزه علم سايکو فيزيک گسترش فراوانی يافته و يکی از شاخه های مهم روانشناسی محسوب می شود.

متاسفانه اين علم تا آنجا که من پرس و جو كرده ام در ايران خيلی ناشناس باقی مانده و حتی متخصصان روانشناسی نيز از اين علم اطلاع چندانی ندارند. مرجع مطالبی که در مورد سايكوفيزيك (فيزيك روح) خواهم آورد عمدتا از دايره المعارف چهار جلدی روانشناسی به همت ريموند کورسينی (نسخه ی اصلی) چاپ دوم سال ۱۹۹۴ ذيل واژه ی سايکوفيزيکس (PsychoPhysics) و کتاب مبانی پاراسايکولوژی (Fundamentals of ParaPsychology) اثر هويت اج چاپ سال ۱۹۸۶ می باشد. اگر منابع غير از اينها باشند تذکر خواهم داد. ضمناْ اگر مطالب کلی و آشنايی با سايکوفيزيک را بخواهيد می توانيد به دايره المعارف بريتانيکا يا اينکارتا ذيل واژه ی psychophysics مراجعه نماييد. دايره المعارف بريتانيكا توصيف نسبتاً خوبي از اين علم بدست داده است.
قبل از هر چيز آماده باشيد تا چند صحنه را در ذهنتان مجسم كنيد:
1. در يك اتوبوس شلوغ!
حتماً تابحال برایتان اتفاق افتاده كه در يك اتوبوس شلوغ باشيد و ديده ايد كه مردم بيچاره چطور مثل گاو و گوسفند (البته بلا نسبت شما ) سوار اين ابوطياره هاي عهد بوق مي شوند. حالا خوب در ذهنتان مجسم كنيد كه مردم چطور در اتوبوس مي نشينند و يا مي ايستند. اول فرض كنيم اتوبوس خالي است و مردم هم باصف در حال سوار شدن هستند. همين طور كه مردم بالا مي روند و روي صندليهاي خالي مي نشينند توجه مي كنيم كه ابتدا در هر سمت اتوبوس كنار پنجره ها يك نفر مي نشيند تا اينكه ديگر كنار پنجره ها جايي نباشد. اگر شيمي ما خوب باشد متوجه مي شويم كه اين نوع نشستن خيلي شبيه به پر شدن اربيتالهاي لايه هاي مختلف اتم است. زيرا همانطور كه علم شيمي به ما آموخته است پر شدن اربيتالهاي اتم به اين صورت است كه ابتدا در هر اربيتال يك اتم قرار مي گيرد و سپس بعد از پر شدن اربيتالهاي آن لايه ي اتم توسط تك الكترونها دوباره الكترونهايي با اسپين مخالف (يعني با جهت چرخش مخالف) در آن قرار مي گيرند. در اتوبوس نيز پس از پر شدن صندليهاي دونفره ي اتوبوس توسط يك نفر در كنار پنجره دوباره اشخاصي در كنار نفرات اول مي نشينند تا صندليها به اين ترتيب كاملاً پر شوند و ديگر جاي خالي براي نشستن نباشد.
.... اما راستي آيا مي توانيد يك دليل قانع كننده براي اين كار پيدا كنيد؟ منظورم اينست كه آيا مي توانيد بگوييد چرا در يك اتوبوس خالي كه مردم در حال سوار شدن هستند هر كدام ابتدا در يك صندلي خالي مي نشيند؟ مثلاً چرا اينگونه نيست كه با نظم و ترتيب ابتدا دو نفر صندلي اول را پر كنند و سپس دو نفر صندلي دوم را و بعد هم همين طور الي آخر. جالب اينكه اين موضوع نه فقط در ايران كه در همه ي كشورهاي دنيا صدق مي كند . البته اين فرض را هم در نظر داشته باشيد كه هيچ كدام از مسافران همديگر را نشناسند.
2. هيچ دو صورتي مقابل هم قرار ندارند!!
حالا ديگر جايي در كنار پنجره ها باقي نمانده . روي همين حساب كساني كه سوار اتوبوس مي شوند مجبورند كنار شخص ديگري قرار گيرند چون هر صندلي براي دو نفر جا دارد. به اين ترتيب تمام صندليها پر مي شود و حالا نوبت كساني است كه مي خواهند سرپايي(!) طي مسير كنند. اين اشخاص هم تدريجاً سوار مي شوند و اتوبوس پر مي گردد. حالا اگر در اين جمعيت ايستاده دقت كنيد يك نكته ي بظاهر بي اهميت اما فوق العاده مهم را در خواهيد يافت: هيچ دو صورتي روبروي هم قرار ندارند . يعني تمام اشخاص سعي مي كنند كه پشتشان به هم باشد و اگر چنين چيزي مقدور نبود تمام سعيشان را خواهند كرد تا لااقل صورتهاشان روبروي هم نباشد. اگر خود ما هم سوار اتوبوس شويم چنين كاري خواهيم كرد و آن لحظه ا ي در بدترين شرايط خواهيم بود كه صورت يك يا دو نفر نزديك صورت ما باشد. اما حقيقتاً چرا ما انسانها اينگونه هستيم؟
3. يك عكس العمل طبيعي!
بعنوان مثال ديگر فرض كنيد كسي كه شما او را نمي شناسيد يا زياد از او خوشتان نمي آيد صورت خود را بيش از حد معمول به شما نزديك كرده و دارد با شما صحبت مي كند. چه احساسي پيدا مي كنيد؟ مسلماً صورتتان را كنار مي كشيد. اين البته يك عكس العمل طبيعي است اما چرا اينگونه است؟
4. دعوا كردن بچه هاي سرتق!!
يك مثال جالب ديگر دعوا كردن بچه هاي قد و سرتق است. ! حتماً تابحال لااقل يكي از اين دعواها را ديده ايد. بچه اي كه شرتر است سرش را پايين انداخته و آنرا با حالت تهاجمي به صورت حريف نزديك مي كند. اگر هر دو همقد باشند سرهايشان را به هم مي چسبانند و سپس گلاويز مي شوند. اين طبيعي ترين حالت تهاجم است كه حتي در حيوانات نيز ديده مي شود. مثلا دو تا خروس جنگي (لاري!!) . اما چرا؟ چرا صورتها؟
5. علف بايد به دهن بزي شيرين بياد!!
بعنوان آخرين مثال اينكه چطور مي شود كه از يك نفر در همان برخورد اول خوشمان مي آيد و از كس ديگر در همان برخورد اول بدمان مي ايد؟ چگونه است كه به يك نفر در همان نگاه اول دل مي بنديم و عاشق او مي شويم؟ چگونه است كه در مورد انتخاب همسر مي گويند علف بايد به دهن بزي شيرين بياد؟ چگونه است كه يك نفر به نظرمان زشت و يك نفر زيبا مي آيد؟
اين سوالات را در همين جا خاتمه مي دهم. در جلسه ي بعد شروع خواهيم نمود تا با پاسخ دادن به اين سوالات اولين قدم را در راه آشنايي با مباني سايكو فيزيك برداريم.
نوشته ی فرهاد مقدم سلیمی