◄ در طول سالیان، مطالب احمقانه و غیرمنطقی بسیاری را از افراد مختلف در زمینه‌ی خلاقیت می‌شنویم و شرایط زمانی بدتر می‌شود که بسیاری از این تصورات و خرافه ها در مورد خلاقیت اصولاً برای فرآیندهای خلاقانه، خطرناک محسوب می‌شوند.
بیایید، یک بار برای همیشه، به این صحبت‌ها و خرافه‌ها پایان دهیم!
در اینجا 10 افسانه یا خرافه‌ی رایج در زمینه خلاقیت را برایتان آورده‌ام:
از بسیاری افراد دقیقا این مطلب را می‌شنویم که من آدم خلّاقی نیستم.
حقیقت این است که ما همه، افرادی خلاق هستیم.
این همان چیزی است که ما را از طوطی‌ها متمایز می‌سازد؛ پرندگانی که عباراتی نغز و هوشمندانه را تقلید می‌کنند اما حتی اگر زندگی‌شان به آن وابسته باشد، نمی‌توانند ذره‌ای خلاقیت به خرج دهند.
ما همه خلاق هستیم و با این که برخی از اشخاص به طور ذاتی و طبیعی نسبت به دیگران خلاق‌تر هستند، ما همه می‌توانیم ایده‌های بسیار خلاقانه‌ای داشته باشیم. همه‌ی ما خلاق به دنیا می‌آییم اما مسأله این است که در سال‌های رشد و پیوستن به دنیای بزرگ‌ترها اغلبِ ما می‌آموزیم خلاقیت خود را سرکوب کنیم زیرا خلاقیت یعنی شنا کردن در خلاف جهت آب و این برای اطرافیان‌مان خوشایند نیست.
مردم این عبارت را در ارتباط با همکاران‌شان، اعضای خانواده‌شان و حتی خودشان به کار می برند.
در واقع این یکی از دلایل باور مردم به خلاق نبودن‌شان است: آنها چنان به این فرآیند سانسور ایده‌های خلاقانه‌ی خود از طریق القای این باور که ایده هایشان احمقانه و مسخره است، عادت کرده‌اند که دیگر حس خلاق بودن نیز ندارند.
دفعه‌ی بعد که ایده‌ای داشتید و به نظرتان احمقانه آمد، آن را سانسور نکنید. در عوض، از خود بپرسید که چگونه می‌توانید آن را اصلاح کرده و بهبود ببخشید.
یک باور عمومی پوچ و بیهوده! بله، افراد خلاق همواره ایده‌هایی در سر دارند و آنها را در تمام ساعات بیداری‌شان با دیگران در میان می‌گذارند؛ اغلب هم با همان اشخاصی که بیشتر معتقد به احمقانه بودن آن ایده‌ها هستند!
اما از میان آن ایده‌ها، تنها تعداد معدود و گرانبهایی، ایده‌های بزرگ هستند.
بسیاری از آن ایده‌ها خوب هستند، بسیاری در سطح متوسط و تنها تعداد معدود و گرانبهایی حقیقتاً همان ایده‌های به اصطلاح احمقانه‌اند!
با گذشت زمان، ما به تدریج ایده‌های ضعیف اشخاص خلاق را به فراموشی سپرده و تنها، ایده های بزرگ‌شان را به یاد می‌آوریم.
بله، و پشت پا انداختن به کودکی که برای راه رفتن گام‌های اولیه را افتان و خیزان بر می‌دارد، مهارت‌های راه رفتنِ وی را بهبود می بخشد، نه؟!... انتقاد، چه سازنده و چه مخرب (که اغلب انتقادات از همین دسته‌ی دوم‌اند) تفکر خلاقانه را سرکوب می‌کند و به همکار یا دوست‌تان می‌آموزد که ایده‌های خلاقانه‌اش را برای خودش نگه دارد.
به همین منوال، سایر همکاران، نتیجه‌ی به اشتراک گذاردن ایده‌ها را می‌بینند و نیز می‌آموزند که ایده‌های خود را پنهان کنند. ایده‌های تازه، همیشه شکننده و ناپایدارند. آنها نیاز به توجه و مراقبت، و نه ضربه و سرکوب دارند. به جای انتقاد از ایدة نوی یک همکار با پرسیدن سوالات مرتبط، وی را دعوت به بهبود نقاط ضعفِ ایده‌ی خود بنمایید.
این یک ظاهرا یک دستورالعمل بدیهی اما معلوم‌الحال است که منجر به ارائه‌ی همان ایده‌های بازاریابی قبلی می‌شود! یعنی ایده‌های غیرخلاقانه‌‌ی تاریخ مصرف گذشته.
چینش افکار در کنار یکدیگر، به همراه عملیات ایده‌پردازانه‌ی گروه‌های دیگر، نظیر توفان فکری، خلاقانه‌ترین نتایج را از متنوع‌ترین طیف شرکت‌کنندگان به بار می‌آورد.
ایده‌های بازاریابی می‌خواهید؟
پس افراد تیم‌های فروش، حسابداری، منابع انسانی، مالی، مدیریت، تولید، طراحی، تحقیقات، حقوقی و سایر گروه‌های ذینفع را نیز به رخداد چینش افکار دعوت کنید. چنین طیف گسترده‌ای از دانش، تجربه و پیش‌زمینه‌ی کاری، طیف متنوعی از ایده ها را پدید می‌آورد. و این به آفرینش ایده‌های خلاقانه‌تری منتهی می‌شود.
در واقع، فرآیندهای بازبینی اغلب شامل از بین بردن هرگونه خلاقیت از طریق حذف خطرپذیری از ایده ها هستند! مهم‌ترین مولفه‌ی نوآوری در شرکت‌ها و سازمان‌ها نوعی روش جلب و اعمال ایده‌های کاری و بازرگانی است. روش عملیات ایده‌پروری – هنگامی که کارمندان تشویق به ارائه‌ی ایده‌هایی در زمینه‌ی کاری ویژه می‌شوند، مثلا : چگونه می‌توانیم محصول Xرا بهبود بخشیم؟- بهترین روش برای متمرکزسازی نوآوری‌ها است. به کارگیری روشی شفاف که به کارمندان امکان ارائه‌ی ایده‌ها، خواندن ایده‌های دیگران و نیز همکاری با یکدیگر را بدهد، بهترین راه متمرکزسازی اندیشه‌های خلاقانه است. چهارچوب‌بندی چالش‌های پیش رو نیز به میزان قابل توجهی از جنبه‌های مهم موفقیت نوآوری‌ها در هر شرکت یا سازمانی است.
بله، بازبینی ایده ها مهم است. اما نخست، باید ایده‌های خلاقانه پدید بیایند تا بتوان آنها را مورد بازبینی قرار داد!
غالبا زمانی که به دنبال ایده‌ها هستیم، متمایل به متوقف ساختن روند جستجو و اعمال نخستین ایده خوبی هستیم که به ذهن‌مان می‌رسد. متاسفانه، این بدان معناست که هر ایده خوبی که ممکن بود در صورت کنکاش بیشتر به ذهن‌تان خطور کند، از دست خواهد رفت. همچنین، ایده‌های خوب با کمی تفکر خلاقانه می‌توانند به ایده‌های به مراتب بهتری تکامل یابند.
پس، ایده‌ی خوب را به عنوان پایان راه فرض نکنید بلکه برعکس آن را جهشی به آغاز دومین مرحله‌ی تفکر خلاقانه ببینید.
فرهنگ مخدرستایی دهه 60 میلادی و افسون و فریبندگی حالات خواننده‌ها و هنرمندانی که نشئه‌ی مواد مخدر بوده و خلاقیت به خرج می دادند، منجر به رواج این خرافه شد. در واقع تنها کمکی که از دست این میانبرهای شیمیایی برمی‌آید کمرنگ‌سازی محدودیت‌های ذهنی است که دیگر ایده های خود را به اندازه زمان پیش از مصرف این مواد و هنگام به همراه داشتن محدودیت‌های یاد شده، مورد انتقاد قرار نمی‌دهید. اما مقادیر زیاد الکل یا مواد مخدر حالات ذهنی شما را تغییر داده و به احتمال زیاد این ذهنیت در شما القا می‌شود که خلاق‌تر شده اید حال آن که از دیدگاه اطرافیان، شما تنها به کسی شباهت داریدکه نشئه مواد مخدر یا مست الکل است!
اخیرا در یکی از کارگاه‌های آموزشی، به عده‌ای برخوردم که از همکار‌شان گله‌مند بودند زیرا همواره ایده‌هایی در سر داشت و بدتر آن که، او می‌خواست از این ایده ها جهت تغییر فرآیندهایی بهره ببرد که به نحو مطلوبی عمل می‌کردند!
متاسفانه، بسیاری از ما عضو همین دسته‌ایم. اگر چیزی به شکل موجود و به نحو مطلوبی عمل می‌کند؛ چه یک دستگاه و چه یک فرآیند کاری؛ احساس می کنیم که نیازی به ایجاد تغییر در نحوه کارکرد آن نیست.
خوشبختانه، دکتر هانس ون اوهاین و سر فرانک ویتل این‌گونه فکر نمی‌کردند وگرنه ما هنوز در حال پرواز در هواپیماهای ملخ‌دار بودیم! بد نیست یادآوری کنیم که هواپیماهای ملخ‌دار به شیوه‌ی مطلوبی در حال کار بودند که دو فرد مذکور جداگانه موتور جت را اختراع کردند.
شاید. اما من تردید دارم!
زمانی که ایده‌ای الهام‌بخش ما می‌شود، آن ایده در اکثر موارد خارج از چهارچوب و زمینه‌ای است که در آن مشغول به کار هستیم. احتمالا خوابی که دیده‌ایم هنگام بیدار شدن، الهام‌بخش ما در یافتن راه حلی برای یک مشکل می‌شود. اما سپس، ما بیدار می شویم، فرزندان‌مان را بیدار و آماده می‌کنیم، صبحانه می‌خوریم، در ذهن خود ارائه‌ی مطلب مهمی را برای آن روز صبح در شرکت مرور می‌کنیم، نگران آن خواهیم بود که بچه‌ها به اتوبوس مدرسه برسند، با عجله خود را به ایستگاه قطار شهری می‌رسانیم، و ... تا اواخر بعد از ظهر که شما نهایتا زمانی در اختیار دارید تا به آن مشکل فکر کنید؛ احتمال به خاطر آوردن ایده‌ای که هنگام بیدار شدن در ذهن داشتید چقدر است؟
