ویرگول
ورودثبت نام
فربد مستوفی Farbod Mostofi
فربد مستوفی Farbod Mostofiمدیر ارشد مارکتینگ، تبلیغات و برند
فربد مستوفی Farbod Mostofi
فربد مستوفی Farbod Mostofi
خواندن ۱۷ دقیقه·۴ سال پیش

تبلیغات و مارکتینگ در گذر از دوران رکود اقتصادی


فراز و نشیب در سیستم اقتصادی هر کشوری امری طبیعی و بدیهی است. اقتصاد موجودی زنده است که با توجه به پارامترهای مختلف داخلی و بیرونی، عکس‌العمل نشان داده و خود را تطبیق می‌دهد. این تطبیق و هماهنگ‌سازی همیشه برای عده‌ای سودآور و برای عده‌ای دیگر زیان‌بار است. در همان لحظه که شما از تغییرات بازار سود می‌کنید، عده‌ای دیگر دچار بحران و شکست یا در بهترین حالت، عدم سودآوری هستند.
وقتی بازار ثبات دارد و بر مبنای منطق پیش می‌رود، نوسانات بسیار کم است و اکثریت می‌توانند از سود نسبی بهره ببرند و تعادلی بین سود و زیان وجود دارد. این آرامش و خونسردی به دنبال خود رفاه و خوشحالی جمعی به دنبال دارد.
اما با فشارهای بیرونی و داخلی، بازار آرامش خود را از دست میدهد، صاحبان صنایع و برندها، دیگر نمی توانند خونسرد باشند و دست به تصمیمات هیجانی می زنند، تصمیماتی که به احتمال بسیار زیاد ناپخته است، خطا دارد و ضررهای جبران ناپذیری وارد می‌کند.
بدیهی است که این فراز و فرودها ممکن است به هر دلیلی اتفاق بیفتد؛ دلایلی که اصلا درکنترل شما نیست، مانند نسیمی که یکباره به طوفانی خطرناک تبدیل می‌شود و همه چیز را نابود می کند! اما اگر پیش از آن به توصیه های هواشناسی توجه کرده باشید، اگر برای مواقع اضطراری، وسایل نجات را آماده کرده باشید و خانه خود را مستحکم کرده باشید، می‌توانید جان سالم به در ببرید و با حداقل خسارت، به زندگی باز گردید.
کسب و کار و اقتصاد هم همین است، اگر پیش از بروز بحران، به فکر کنترل آن نباشید و برای آن برنامه‌ریزی نکنید، قطعا به سختی زمین خواهید خورد. البته همه می دانیم که همه این موارد برای یک اقتصاد مبتنی بر منطق و جامعه ای به دور از رانت و امتیازهای فراقانونی است. با این حال، خوب است که برای همه احتمالات همیشه خود را آماده کنیم.
بسیار مهم است که کسب و کار خود را انعطاف پذیر و چالاک بسازید، یعنی بتواند در مقابل اتفاقات و بحران های گوناگون، به سرعت عکس العمل مناسب نشان دهد.
بسیار مهم است که برای بروز بحران های احتمالی، آماده بوده و همانند یک ورزشکار، آماده عکس العمل و کم کردن خسارت باشیم. این ممکن نیست مگر اینکه تفکر، ایده، استراتژی و برنامه اجرایی مناسبی داشته باشید.

تعریف رکود در شرایط بد اقتصادی چیست؟
اگر گردش مالی از بین برود، رکود به وجود می آید. چرا گردش مالی از بین می رود؟ به دلیل ناپایداری بازار!
به واسطه بروز بحران مالی یا سیاسی در سطح جهان، منطقه یا کشور، هزینه های جانبی یک کسب و کار افزایش پیدا می‌کند (مثلا قیمت ارز خارجی تغییر محسوسی می‌کند) به دلیل عدم توازن هزینه‌ها و سود، تولیدکننده و واردکننده محصولات را به بازار تزریق نمی‌کنند، خرده‌فروش، محصولی برای فروش ندارد و جامعه با کمبود روبرو است. با افزایش قیمت، محصول به بازار عرضه می‌شود، این افزایش قیمت برای جبران هزینه‌ های تولید، واردات و خرده‌فروش است، اما توان خریدی وجود ندارد. لذا با وجود اینکه محصول با قیمت بالا وجود دارد، امکان خرید توسط مصرف‌کننده وجود ندارد. پس درآمد اصلی از طریق خریدار به کسب و کار برنمی‌گردد. این یک مثال ساده، عینی و روزمره از رکود است.
به بیان اقتصاددانان، شرایط اقتصادی عموما چهار فصل دارد (چهار فصل طبیعی نه تقویمی!). همانطور که در طبیعت برای گذر از تابستان و ورود به پاییز، یک روز مشخص وجود ندارد، گذر از فصلهای اقتصادی نیز نقطه شروع و پایان ندارد و یک امر تدریجی است.
تابستان اقتصادی یا فصل رونق
پاییز اقتصادی یا فصل رکود
زمستان اقتصادی یا فصل بحران
بهار اقتصادی یا فصل بهبود
با کمی بررسی در سالها و دهه های گذشته می توانید به راحتی این تفکیک را انجام دهید. گاهی بوده که پاییز و زمستان اقتصادی سالها و گاهی حتی یک دهه طول کشیده اند. عموما در کشورهای توسعه یافته و اقتصادهای پایدار، تابستان و بهار طولانی و با ثبات . گاهی زمستان های بسیار کوتاه را شاهد هستیم. اما در کشورهای توسعه نیافته مانند اقتصاد داخلی، فصل رونق بسیار کوتاه است و کسب و کار ها عموما با زمستان و پاییزهای طولانی و سخت در حال نبرد هستند.
فرق بحران و رکود چیست؟
فصل بحران، سخت‌ ترین و مشکل ترین دوره اقتصادی است که با نابودی اکثر کسب و کارها (خصوصا برندهای کوچک و کاملا شخصی) همراه است. کاهش تقاضای کالاهای سنگین و لوکس اولین نشانه آن است. توان خرید مردم به صورت ناگهانی به شدت کاهش یافته و تنها در حد کالاهای اساسی مانند خوراک آن هم در حد غذای روزانه است (توانایی ذخیره سازی واد غذایی برای مدت طولانی وجود ندارد). معاملات و سرمایه گذاری ها کاهش چشمگیری می یابد، بورس و بانک ورشکسته می شود و ساخت و ساز و پروژه های توسعه ای متوقف می شود. بحران عملا مشابه فضایی همچون زمان وقوع جنگ است. همینقدر برق آسا، همینقدر کشنده و همینقدر ترسناک!
با توجه به زمینه کسب و کارها، آنهایی که از بنیه کافی برخوردار نباشند و برنامه ریزی قابل اتکایی نداشته باشند، محکوم به نابودی هستند.
اما فصل رکود، با عواملی همچون حجم زیاد بیکاری و کاهش عمومی توان خرید مردم همراه است. بالا رفتن تدریجی قیمت‌ها، کاهش توان ذخیره سازی و کم شدن ارزش پول و سرمایه و تورم رو به افزایش، در اولین و مهمترین نقطه، باعث کاهش قدرت خرید در طبقه متوسط رو به پایین و عدم تمایل به خرید در بین اقشار متوسط رو به بالا می شود.
هر چند که در فصل رکود، قدرت خرید کالاهای اساسی و کالاهای عمومی وجود دارد، اما تمایلی به خرید کالاهی لوکس، گران و تجملی دیده نمی‌شود.
در سطح کلان و در میان کسب و کارها، سرمایه‌گذاری برای توسعه و گسترش متوقف شده و صرفه جویی در همه سطوح با شدت اجرا می شود؛ که اولین و بدترین انتخاب مدیران، البته بعد از قطع بودجه های توسعه برند، اخراج کارکنان یا به قولی تعدیل نیروی انسانی است.

برنامه ریزی فروش و مارکتینگ پلن چیست؟
به طور خلاصه، برنامه بازاریابی یا پلن بازاریابی، نقشه و راه رسیدن به اهداف مربوط به مارکتینگ و فروش، نحوه تعامل واحدها و اجزای مختلف سازمان، نتایج و اهدف کسب شده و نتیجه گیری بر مبنای عملیات انجام شده و اهداف به دست آمده است!
این برنامه که بر مبنای اسناد بالادستی مانند Marketing Strategy و اطلاعات کسب شده از بازار طراحی می شود، بسته به توان سازمانی و کشش بازار می تواند بین یک تا پنج سال آینده را پوشش دهد.
چرا برنامه بازاریابی مهم است؟ چرا که عملا نقشه راه و همه کارهایی که در کسب و کار باید انجام شود، بر مبنای آن انجام شود. این برنامه نشان می دهد که دقیقا چه کارهایی باید انجام شد، چه زمانی باید همه چیز بازبینی شود و چه عواملی باید تغییر کنند. در حالت عادی، اگر همه چیز درست پیش بینی و بررسی شده باشد، عملا شما تغییرات زیادی در برنامه بازاریابی خود نخواهید داد،؛ نهایتا با چند تغییر کوچک، با مشتری و بازار هماهنگ تر خواهید شد.
اما، همچون یک لشگر نظامی، شما همیشه باید مراقب تهدیدات خارجی، تغییرات فضای کسب و کار، بروز بحران و رکود اقتصادی باشید. با وجود اینکه نام این موارد، موقعیت های پیش بینی نشده است، اما شما باید برای آن ها پیش بینی کرده و برای کنترل آنها برنامه ریزی کرده باشید تا کسب و کار را با کمترین میزان خسارت از بحران و رکود عبور دهید.
اگر این برنامه‌ریزی‌ها و تلاشها قبلا انجام نشده باشد، به احتمال بسیار زیاد در دام تصمیمات احساسی و نسنجیده خواهید افتاد، به نحوی که ضررهای جبران ناپذیری به کسب و کار شما وارد خواهد شد.
یک مثال ساده، نیروهای نظامی یا پلیس و آتش نشانی، با برگزاری مانور و تمرینات شدید، خود را برای بحران های احتمالی آماده می‌کنند تا در زمان‌های هرج و مرج و غیر قابل کنترل بتوانند بهترین عملکرد را داشته باشند. برای یک کسب و کار هم تمرین و آماده‌سازی اسناد و در نظر گرفتن روش‌های مختلف همین نقش را دارد.
رفتار کسب و کار در هنگام بروز رکود یا بحران، بسیار متفاوت است. در مقابل هر کدام از این حالت‌ها، نیاز است که رفتار متفاوتی را پیش بگیرید. این رفتار به عوامل مختلف و متعددی بستگی دارد؛ از چرخه تولید تا چرخه واردات (به صورت کلی چرخه محصول) گرفته تا بازاریابی (مشتریان قدیمی یا مشتریان جدید)، اجرای تعهدات (مانند تحویل محصول یا اتمام پروژه) تبلیغات (چه بگوییم، چگونه بگوییم) و بازگشت درآمد به سازمان (و چگونگی توزیع درآمدها).
این عوامل برای هر کسب و کاری به خودی خود بسیار زیاد و بسیار متنوع هستند، مضاف بر اینکه موارد جانبی همچون تاثیرات آنها بر یکدیگر نیز باید به دقت بررسی شود.
اما در ابتدا، سوال اساسی اینست: آیا در دوران رکود اقتصادی (با وجود همه مشکلات، عدم تمایل مردم برای خرید و کاهش تقاضا و همه دردسرهای چرخه محصول) آیا باز هم باید تبلیغات داشته باشیم؟
جواب یک کلمه ای: بله!
از دو زاویه به این جواب بله نگاه می کنیم.
زاویه اول: تجربه!
به نظر شما برندهایی چون کوکاکولا، مک دونالد، پپسی، یا حتی نایک و آدیداس در دوران فعالیت خود دراین همه کشور و منطقه، هیچ گاه دچار بحران یا رکود نشده اند؟ آیا تبلیغات خود را قطع کرده اند؟ خیر!
پس ما هم باید تبلیغ کنیم. به همین سادگی. اگر به نظرات و عملکرد آدمهای موفق اهمیت می‌دهیم، خیلی خوب است که همه موارد آنها را در نظر بگیریم.
اما از لحاظ علمی هم بیایید این مساله را بررسی کنیم.
بزرگترین خطر برای یک برند در دوران رکود اینست که فراموش شود! قطعا رکود، همیشگی نیست و بعد از مدتی به هر حال بازار دوباره فعال خواهد شد. اگر در این مدت شما در مقابل چشمان مشتریان نباشید، در هنگام تحرک دوباره بازار، کسی از شما یاد نخواهد کرد.
کافیست فکر کنیم برند به اندازه کافی بزرگ شده است و حالا که مدتی بازار در رکود خواهد بود، نیازی به تبلیغات نداریم. این تفکر، سمی مهلک است که می‌تواند کل کسب و کار شما را از پا دربیاورد. تصویر برند شما در ذهن مشتری، لزوما آن چیزی نیست که شما می گویید. مشتری بر مبنای آنچه از کل بازار، برندهای غعال و عملکرد آنها دریافت می کند تصمیم می‌گیرد و اولین و ساده‌ترین نتیجه عدم حضور شما در تبلیغات، سست شدن اعتقاد مخاطب به شماست! اگر شما تبلیغات خود را قطع کنید، به مخاطب پیام می دهید که برند در حال نزول است، شکست خورده است، در دوران بد اقتصادی ضعیف شده است و نمی توانی روی برند حساب کنی!
می خواهید تصویر را از دید مخاطب ببینید؟! مخاطبی که قرار است تا سالها مشتری ما باقی بماند. مگر نه اینکه ما (به عنوان کسب و کار) اطمینان مشتری را می‌خواهیم؟ مگر نه این است که ما انتظار داریم نسلهای یک خانواده مشتری ما باشند؟ ما اطمینان و اعتماد به برند را از مشتری میخواهیم. اما اگر زمین بازی را خالی کنیم چه اتفاقی می افتد؟ او حس می کند برند با وزش اولین نسیمها، دست و پای خود را جمع کرده و وارد غار شده است، پس روی چه حسابی من می توانم روی او حساب کنم؟
این تصویر اغراق شده است؛ ولی در مقیاس‌های مختلف با محصولات و خدمات متفاوت، با شدتی کمتر و بیشتر، ذات برداشت مخاطب همین است. این نیز دلیلی است که شما نباید از پیش چشم مخاطبان خود دور شوید. مخاطب شما نباید فکر کند در دوران رکود تنها مانده است. تمام تلاش تبلیغات بر این است که چهره‌ای انسانی و همراه از برند به مخاطب ارائه دهد، و قطع تبلیغات در زمان رکود، ضربه ای کشنده به این تلاش هاست.
از دیگر اشتباهات در این زمینه می توان به کاهش شدید حجم تبلیغات یا خذف بودجه های بازاریابی اشاره کرد. منطقی است که با بروز رکود و کم شدن درآمدهای سازمان، از برخی هزینه ها مانند تبلیغات و بازاریابی کسر شود، ولی لازم است که این کار بسیار هوشمندانه انجام شود. تغییر رسانه های تبلغاتی (و کاهش هرینه های آن ها) می تواند بسیار مفید باشد. به عنوان مثال تبلیغات تلویزیونی و محیطی، بوجه های بسیار زیادی می‌خواهند، در این زمان با کاستن از حجم آنها یا تغییر رسانه (مثلا استفاده از فضای دیجیتال که ارزانتر است) می‌توانید مقدار زیادی صرفه جویی کنید بدون آنکه برند تحت تاثیر قرار گیرد.
وقتی همه ترمز می کنند، تو گاز بده! این راز موفقیت مایکل شوماخر راننده برتر جهان در مسابقات اتومبیل‌رانی است. اگر همه همکاران و رقبای شما تبلیغات خود را قطع کرده اند، لزوما به این دلیل نیست که شما هم همان کار را بکنید. اتفاقا وقتی رقبا با قصد خودشان، زمین بازی را خالی کرده‌اند، بهترین زمان برای بهره بردن شماست؛ شاید وقت آن رسیده که گاز بدهید.
از سوی دیگر، حالت مقابل آن نیز وجود دارد. کافیست شما زمین بازی را خالی کنید، آن وقت است که رقیب با تمام قوا و به سرعت از عدم حضور شما استفاده می‌کند! می دانید برای جبران آن عقب ماندگی باید چقدر کار و هزینه کنید؟!
یکی دیگر از موانع مهم در مقابل توسعه متوازن و برخورد صحیح با رکود، کاهش هزینه های تبلیغاتی در بخش اجرا و مشاوره است. همه می‌دانیم که هزینه مشاوره و انجام کار خلاقانه بسیار بالاست. ولی بهتر است که اصلا به کاهش بودجه آنها فکر نکنید. یک مشاور حرفه ای با ارائه برنامه های مفید و یک آژانس کاربلد با ارائه راهکارهای خلاقانه، بسیار بیشتر از آنچه در ذهن دارید برای شما سودآور هستند. باز هم پیشنهاد می‌کنم با کاهش هزینه از بخش رسانه ها و استفاده از رسانه های ارزان و جایگزین، صرفه جویی کنید. کاهش هزینه در بخش‌های مهم میتواند بسیر زیانبار باشد. حفاظت از تصویر برند در اذهان مردم بسیار مهم تر از آن پولی است که در حال صرفه جویی کردن آن هستید.
اجازه بدهید به یک موضوع نسبتا فرعی به مارکتینک و تبلیغات، ولی موثر در تصویر برند و نظام کسب و کار بپردازیم؛ برخورد با نیروی انسانی در دوره رکود!
موضوع نیروی انسانی، یا به عبارت بهتر سرمایه انسانی، به صورت کلی دو وجه کاملا مجزا ولی بسیار بسیار حساس دارد.
اول نقش نیروی انسانی (پرسنل و متخصصان) در گردش چرخ کسب و کار، و دوم نمایش وجه بیرونی برند از زبان این پرسنل (برند کارفرمایی). به زبان ساده برند کارفرمایی یعنی چقدر آدمها دوست دارند در مجموعه شما کار کنند. یعنی اگر از پرسنل شما بپرسند، آیا افراد را به حضور در مجموعه شما تشویق می کنند یا نه؟!
اینکه حیات کسب و کار به پرسنل آن وابسته است بر کسی پوشیده نیست و نمی توان نقش نیروی انسانی در حرکت و زندگی یک کسب و کار را نادیده گرفت. تاکید بر اهمیت آن نکته ای را به خواننده اضافه نمی کند. حال در دوره رکود، وقتی که حجم کار کم شده، درآمد پایین آمده، نیاز به صرفه‌جویی وجود دارد؛ اولین و دم‌دست‌ترین تصمیم، یعنی تعدیل نیرو و اخراج کارکنان!
این امر (اخراج کارکنان) ضربه اساسی به وجه برند در میان جامعه (تخریب برند کارفرمایی) وارد می‌کند و مطمئنا سالها در یاد جامعه باقی می ماند که برخی برندها در هنگام سختی، برای آنکه حقوق کارکنانش را ندهد آنها را اخراج کرده است. نمونه بسیار زیادی از این اتفاقات را در سال‌های گذشته شاهد بوده ایم که با اندکی جستجو در فضای مجازی آنها را خواهید دید.
نکته دیگر در خصوص فرایندهای جذب و استخدام مجدد نیروهای متخصص است. هر مجموعه ای بنا به نیاز خود سالها برای رشد و ارتقا کارکنانش هزینه می‌کند و جدای از هزینه‌های معمول مانند حقوق ودستمزد، دوره‌های آموزشی، پاداش و امثال آن، خطاها و اشتباهات آنها را پذیرفته و آنها را به متخصصان و مدیران مجربی تبدیل کرده است.
حال پس از دوره رکود و مخصوصا در پستهای مدیریتی و تخصصی، نیاز است که نیروهای جدید استخدام شوند. جدای از هزینه های متعدد و سربار جذب نیروی جدید، هماهنک گردن آنها با خواسته ها و فرآیندهای مجموعه و از آن مهم‌تر، فرهنگ سازمانی، زمان و هزینه های زیادی تحمیل خواهد کرد.
لذا بسیار توصه شده در این دوره با استفاده از راه حل های منطقی و اجرایی، شاکله سازمان مخصوصا در موقعیت‌های مدیریتی و تخصصی را حفظ کنید تا در دوره رونق که با حجم کاری بالاتری مواجه خواهید شد، خسارت کمتری از این ناحیه به سازمان وارد شود.
پس در یک جمله، هزینه ها را کاهش دهیم ولی نیروی انسانی را حذف نکنیم!
این نکته را نیز در نظر داشته باشید که ممکن است به دلیل رکود، نمایندگان فروش شما کار کمتری داشته باشند و فروش کمتری انجام دهند، به دنبال این موضوع، هم درآمد مجموعه و هم درآمد افراد کاهش پیدا می‌کند. (در اکثر قراردادهای فروش، درصدی از فروش هر محصول به فروشنده اختصاص می یابد)
یک مدیر باهوش می‌داند که ممکن است سود کلی مجموعه در کوتاه مدت کاهش بیابد، ولی از پرداخت حقوق مناسب و پاداش خودداری نمی‌کند. این کار برای حفظ وفاداری نیروی انسانی و ارتقا فرهنگ سازمانی برند بسیار موثر است.
یکی از مهمترین نکات در دوران رکود اینست که بهتر است انتظار جهش و پیشرفت خارق العاده نداشته باشیم.
بسیار مهم است که از دوران رکود "عبور" کنیم. به سلامت و با کمترین تلفات. به قول فیلم‌های هالیوودی، مهم است که "زنده" بمانیم.
پس از این دوران سخت، باز هم می‌توان به سیاستهای گسترش و توسعه ای برگشت.
بازار را در همه حال رصد کنید.
اگر پیش از این سه ماه یک‌بار این کار را انجام می‌دادید، حالا هر ماه انجام دهید، به حرکات رقبا خوب دقت کنید، قوانین و دستورالعمل‌ها و بخشنامه‌های جدید را زیر نظر داشته باشید، هر کدام از اینها می توانند یک ایده خوب به همراه داشته باشند.
برای هر کدام از حالت‌های پیش رو، پلن قابل اجرا با جزییات داشته باشید.
در دوران رکود و بحران، مصرف‌کنندگان رفتارهای متفاوتی انجام می‌دهند که در سه دسته تقسیم بندی می شوند:
کاهش و به تعویق انداختن خرید کالاهای غیرضروری
تمایل به محصولات و برندهای ارزان
خرید محصولات قبلی با کاهش هزینه‌های جانبی (مانند رفت و آمد و گارانتی های غیرضروری)

برای هر سه دسته فوق باید استراتژی و برنامه مشخصی داشته باشید، مانند ترغیب دسته اول با مشوق هایی مانند "اقساط از چند ماه بعد" یا "کاهش قیمت" برای دسته دوم یا "پلن خرید جدید" (مانند استفاده از خرید آنلاین و غیرحضوری یا استفاده از هایپرمارکتها) برای دسته سوم
نکته: مشوق هایی مانند بن خرید و سیستمهای کیف پول و ... بسیار از تخفیف های نقدی کارآمدتر هستند، زیرا که مشتری را به سمت شما باز می گردانند.
با وجود همه بحث ها و گفته های بالا، دقت داشته باشید حفظ خونسردی و اجرای درست برنامه ها در دوره رکود بسیار بسیار مهم است به دلیل وحشت زدگی ناشی از نابسامانی بازار، ممکن است کسب و کار به سمت استفاده از روشهای نامتناسب با شخصیت برند و تبلیغات زودبازده و ارزان برود! ممکن است در کوتاه مدت شوق و تحرکی به خریداران وارد کند و تعدادی فروش نیز به همراه داشته باشد ولی دقت کنید تصویر و شخصیت برند زیر سوال نرود.
شما قرار است سال‌ها با این برند و تصویر آن در اذهان مردم زندگی کنید و با آنها همراه باشید.
دقت کنید به واسطه عدم تعادل در فضای کسب و کار، استراتژی و برنامه های اجرایی را رها نکنید، اجرای اینها باید درست و کامل باشد و در هر قدم بازنگری و اصلاح شود. اگر برنامه مارکتینگ و استراتژی تبلیغاتی گام به گام با توجه به تغییرات اقتصاد، جامعه، قوانین، باخوردها و ترند روز اصلاح نشود، ممکن نیست که به نتیجه مطلوب برسید.
بسیار توصیه شده که در دوران رکود، جدای از بحث قیمت، تخفیف یا اقساط، حتما به خلق ارزش و یا گسترش ارزش پیشنهادی برند تاکید ویژه ای داشته باشید. برای اینکار حتما از روش‎‌های بهبود بازاریابی مبتنی بر ارزش استفاده کنید و بر توسعه ارتباطات بازاریابی تمرکز کنید.
در میان این همه تلاش و شلوغی و بازارهای بی‌ثبات، دو موضوع را هیچ گاه فراموش نکنید:
جستجوی ایده‌های ناب برای ارتقا و بهبود کسب و کار
آماده سازی برنامه‌ها و پلن‌ها برای حالت‌های مختلف بازار (بدترین و بهترین موقعیت)
استفاده از نیروی انسانی جوان مانند کارآموزها و دانشجویان به عنوان جایگزین نیروهای کاهش یافته
ایجاد تغییرات در چرخه محصول و خدمات جهت کاهش هزینه‌ها و بهینه سازی
یافتن شرکای تجاری و سرمایه گذاران جدید
مشتریان قدیمی مخصوصا نمایندگان فروش را پیگیری و روابط را بازسازی کنید، حتی اگر لازم است با شرایط بدون سود محصول خود را بفروشید تا چرخه کسب و کار فعال باشد
تبلیغات پنهان و غیرمستقیم و محتوایی را جدی بگیرید و بخشی از تبلیغات را به روابط عمومی محول کنید
و از همه مهمتر، از مشاوران کارکشته و منصف مارکتینگ، تبلیغات و روابط عمومی بهره بگیرید.

کسب و کاررکود اقتصادیبرندمارکتینگتبلیغات
۲
۲
فربد مستوفی Farbod Mostofi
فربد مستوفی Farbod Mostofi
مدیر ارشد مارکتینگ، تبلیغات و برند
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید