چند وقت پیش یک فایل شلوغ گزارش ماهانهٔ تولید را به Claude داخل اکسل دادم. در چند ثانیه جوابی مرتب داد، با ارجاع به همان سلولها. سرعتش واقعی بود، ولی خطرش هم همینجاست: وقتی جواب غلط است، همانقدر مطمئن به نظر میرسد.
در ۲۴ سال کار در تولید یاد گرفتهام که عدد غلطِ مطمئن از نداشتن عدد خطرناکتر است.
یک نمونهٔ فرضی: کارخانهای با سه خط و سه شیفت. سرپرست هر شیفت برای هر خط یک ردیف پر میکند و آخر ماه حدود ۲۷۶ ردیف در یک شیت جمع میشود. گزارش میگفت کل توقف ۳٬۶۳۱ دقیقه و ضایعات کارخانه ۴٪ است. هر دو عدد غلط بودند.
شیفت شب توقف را به ساعت نوشته بود و بقیه به دقیقه؛ یک توقف ۳۱ ساعته، ۳۱ دقیقه حساب شده بود. شش ردیف تکراری هم ۴۰ دقیقه و ۳۶۰ قطعه اضافه کرده بودند. بعد از پاکسازی، کل توقف ۵٬۴۲۰ دقیقه شد؛ حدود ۴۹٪ بیشتر.
درصد ضایعات هم از میانگین درصد خطها حساب شده بود. خط ۱ از ۱۰٬۰۰۰ قطعه ۲۰۰ ضایعات داشت، خط ۲ از ۲٬۰۰۰ قطعه ۱۶۰ و خط ۳ از ۸٬۰۰۰ قطعه ۱۶۰. میانگین سه درصد میشود ۴٪، ولی درصد واقعی کارخانه ۵۲۰ تقسیم بر ۲۰٬۰۰۰ است، یعنی ۲٫۶٪. با ۴٪ برای کل کارخانه پروژهٔ بهبود تعریف میشود؛ با ۲٫۶٪ معلوم است مشکل اصلی خط ۲ است.
روشی که خودم به کار میبرم:
۱. اول از Claude نقشهٔ فایل را بخواهید، نه جواب: شیتها، ستونها، واحدها و هر چیز ناهمخوان.
۲. در یک شیت تازه پاکسازی کنید، دادهٔ خام را دست نزنید و برای هر تغییر یادداشت بگذارید.
۳. شاخصها را با فرمولهای قابل دیدن و از روی جمعها حساب کنید، نه با میانگین درصدها.
۴. جدول محوری و نمودار پارتو را به خودش بسپارید.
۵. پیش از گزارش، سه عدد را دستی چک کنید: جمع کل، بزرگترین قلم و یک عدد که از منبع دیگری میدانید.
۶. قاعدههای کارخانهتان را یک بار در دستورالعملهای دائمی بنویسید.
ابزار ساعتها صرفهجویی میکند؛ مسئولیت عدد با شما میماند.
همهٔ عددهای این نوشته فرضیاند.
نویسنده: مهندس فرامرز احمدی