بیشتر برنامههای استراتژیکی که دیدهام با یک جملهٔ چشمانداز شروع میشوند و با فهرستی بلند از پروژهها تمام میشوند. چیزی که این وسط کم است، یک تصویر ساده است: شرکت دقیقاً کجا پول درمیآورد و کجا از دست میدهد.
در ۲۴ سال کار در تولید این را زیاد دیدهام: مدیریت تصمیم میگیرد روی محصول جدید سرمایهگذاری کند چون فروشش بالا میرود، و یک سال بعد سود تکان نخورده است. اول همه کارخانه را مقصر میدانند، ولی خیلی وقتها پول بیرون از کارخانه نشت میکند.
یک نمونهٔ فرضی: شرکتی سه خانوادهٔ محصول دارد. A قدیمی است و ۵۰٪ درآمد را میآورد، B ۳۰٪ و C که جدید و پررشد است ۲۰٪. شرکت از هر ۱۰۰ واحد درآمد حدود ۶٫۸ واحد سود عملیاتی نگه میدارد. وقتی هزینهها را به تفکیک فعالیت و خانوادهٔ محصول باز کردیم، معلوم شد A از هر ۱۰۰ واحد ۱۴ واحد سود میدهد، B فقط ۴ واحد، و C ۷ واحد ضرر.
بیشتر فاصلهٔ C هم بیرون از درِ کارخانه بود: لجستیک، فروش و گارانتی برای C روی هم ۲۵ واحد به ازای هر ۱۰۰ واحد درآمد بود، در برابر ۱۴ برای A. اگر فقط همین سه فعالیت به سطح B برسند، سود C به مثبت برمیگردد و سود کل شرکت از ۶٫۸ به ۸٫۴ میرسد؛ بدون حتی یک ماشین اضافه.
روشی که پیشنهاد میکنم سبک است:
۱. زنجیره را در پنج یا شش فعالیت روی یک صفحه بکشید و برای هر فعالیت یک مسئول بنویسید.
۲. هزینهٔ یک سال را به تفکیک فعالیت و خانوادهٔ محصول، به ازای هر ۱۰۰ واحد درآمد، دربیاورید. دقت حدود ده درصد کافی است.
۳. خانههایی را که با بقیه فرق چشمگیری دارند علامت بزنید.
۴. بسنجید اصلاح هرکدام چقدر به سود اضافه میکند.
۵. حداکثر سه انتخاب استراتژیک بنویسید، هرکدام با یک مسئول، یک عدد و یک بازبینی ۹۰ روزه.
برنامهٔ استراتژیک چند انتخاب روشن است، نه فهرست سی پروژه. قبل از اینکه تصمیم بگیرید کجا رشد کنید، ببینید سود کجا نشت میکند.
همهٔ عددهای این نوشته فرضیاند.
نویسنده: مهندس فرامرز احمدی