در همهٔ جلسههای بررسی ماهانهای که در آنها بودهام، یک لحظه تکرار میشود. یک شاخص قرمز میشود، کسی میپرسد «مسئول این عدد کیست؟» و سه نفر شروع میکنند به توضیح اینکه چرا این عدد واقعاً مال آنها نیست.
در ۲۴ سال کار در تولید، کارخانههایی دیدهام که داشبورد خوب و نتیجهٔ بد داشتند. فاصلهٔ این دو تقریباً هیچوقت نمودار نبود؛ مالکیت بود.
یک نمونهٔ فرضی: گزارش ماهانهٔ یک کارخانه ۲۲ شاخص داشت. وقتی مالک هر کدام را نوشتیم، ۶ شاخص اصلاً مالک نداشتند، مالک ۵ شاخص «تولید» بود، یعنی یک واحد و نه یک نفر، و ۴ شاخص دو مالک داشتند. هر شاخص بهطور میانگین ۱۹ روز قرمز میماند تا کسی اولین قدم را بردارد؛ نه چون آدمها تنبل بودند، چون هر کس فکر میکرد دیگری اقدام میکند.
چند قاعدهٔ ساده که خودم به کار میبرم:
۱. یک شاخص، یک مالک. مالکیت مشترک یعنی بیمالکی.
۲. مالک یک نقش است، نه یک واحد؛ مثلاً «سرپرست خط ۲»، نه «تولید».
۳. مالک باید بتواند عدد را تغییر بدهد. سؤال آزمون من این است: «اگر این شاخص دوشنبه قرمز شود، میتوانی تا جمعه با نیرو و بودجهٔ خودت تغییرش بدهی؟»
۴. مالک عدد با کسی که داده را جمع میکند فرق دارد. اسم هر دو را بنویسید.
۵. هر شاخص از قبل یک آستانه و یک اقدام اول دارد. شاخص قرمزی که اقدام اول ندارد، فقط تزئین است.
شاخصهای ترکیبی مثل OEE را هم قبل از واگذاری بشکنید؛ دسترسپذیری بیشتر دست نگهداری و تعمیرات است و کیفیت دست خط و تیم کیفیت. اگر یک نفر بهتنهایی مالک کل OEE باشد، وقت جلسه را به دفاع میگذراند، نه به اقدام.
در همان کارخانهٔ فرضی، بعد از این کار گزارش به ۱۴ شاخص رسید و فاصلهٔ قرمز شدن تا اولین اقدام از ۱۹ روز به ۴ روز کم شد. داشبورد هیچ تغییری نکرده بود؛ فقط اسمهای کنار عددها عوض شده بود.
همهٔ عددهای این نوشته فرضیاند.
نویسنده: مهندس فرامرز احمدی