چند وقت پیش تابلوی کنار یک خط بستهبندی OEE را ۸۱ درصد نشان میداد. همه راضی بودند. وقتی همان هفته را از روی برگههای شیفت دوباره حساب کردیم، عدد ۵۶ درصد شد. هیچکس دروغ نگفته بود؛ فقط قاعدههای شمردن زیادی مهربان بودند.
در ۲۴ سال کار در تولید، این فاصله را بارها دیدهام. دو دلیلش تقریباً همیشه تکرار میشود:
۱. توقفهای کوتاه، مثلاً زیر ده دقیقه، هیچوقت روی تابلو نوشته نمیشوند. در همان خط فرضی، همین توقفها ۳۸ درصد کل دقیقههای توقف بودند؛ بیشتر از تعویض قالب و خرابی.
۲. عملکرد با یک سرعت «استاندارد» قدیمی سنجیده میشود، نه با سرعتی که دستگاه برایش ساخته شده. اینطوری عملکرد عالی به نظر میرسد و هیچ معنایی ندارد.
اگر میخواهید اولین OEE صادقانهٔ خطتان را حساب کنید، لازم نیست با یک سال داده شروع کنید. دادهٔ شیفت یک هفته را در یک جدول اکسل بیاورید. علتهای توقف را که اپراتورها با عبارتهای مختلف نوشتهاند، به ChatGPT یا Claude بدهید تا در چند گروه دستهبندی کند، و بعد یک سرشیفت ده دقیقه نتیجه را نگاه کند. فرمولها را هم میشود از هوش مصنوعی خواست، ولی هر کدام را روی دو سه ردیف با دست امتحان کنید؛ رایجترین اشتباه، تقسیم بر زمان اشتباه است.
دوبارهکاری را هم سالم حساب نکنید. کیفیت فقط باید چیزی را بشمارد که بار اول درست ساخته شده.
یک بررسی دیگر هم هست که همیشه قبل از باور کردن هر عدد OEE انجام میدهم. حدود ده دقیقه وقت میگیرد و معمولاً اولویت اتلافها را عوض میکند، ولی فقط روی دادهٔ واقعی همان خط معنا پیدا میکند.
اولین OEE صادقانهٔ شما احتمالاً از عدد تابلو پایینتر است، و بهبود دقیقاً از همانجا شروع میشود.
همهٔ عددهای این نوشته فرضیاند.
نویسنده: مهندس فرامرز احمدی