حتما برایتان پیش آمده که ببینید قیمت یک دارایی در مدت کوتاهی رشد زیادی کرده و با خودتان بگویید: اگر الان نخرم، فرصت را از دست می‌دهم. بعد هم بدون اینکه اطلاعات کافی داشته باشید، فقط به این دلیل که دیگران در حال خرید هستند، تصمیم به سرمایه‌گذاری بگیرید. این احساس همان چیزی است که در دنیای سرمایه‌گذاری با نام FOMO یا ترس از دست دادن فرصت، شناخته می‌شود.
فومو می‌تواند باعث شود به جای اینکه بر اساس هدف و برنامه مالی خود تصمیم بگیرید، تحت تأثیر هیجان بازار و رفتار دیگران عمل کنید. نتیجه هم ممکن است خرید یک دارایی در قیمت‌های بالا و ضرر قابل‌توجه بعد از فروکش کردن هیجان باشد.
FOMO مخفف عبارت Fear of Missing Out است؛ یعنی ترس از اینکه فرصت خوبی را از دست بدهیم. در سرمایه‌گذاری، فومو زمانی اتفاق می‌افتد که رشد شدید قیمت یک دارایی یا صحبت‌های مداوم درباره آن باعث می‌شود احساس کنیم اگر همین حالا وارد نشویم، از سایر افراد عقب می‌افتیم و دیگر فرصت سرمایه‌گذاری در آن سرمایه خاص پیش نخواهد آمد.
مثلا تصور کنید قیمت طلا یا یک سهم در مدت کوتاهی افزایش زیادی داشته است. در شبکه‌های اجتماعی هم مرتب افرادی را می‌بینید که از سود خود صحبت می‌کنند. ممکن است ناگهان تصمیم بگیرید تمام یا بخش بزرگی از پول خود را وارد آن بازار کنید؛ نه به این دلیل که درباره آن تحقیق کرده‌اید، بلکه چون نمی‌خواهید از بقیه عقب بمانید.
اما رشد گذشته تضمینی برای ادامه رشد قیمت نیست.
گاهی وقتی یک فرصت سرمایه‌گذاری به موضوعی فراگیر در شبکه‌های اجتماعی تبدیل می‌شود، بخش زیادی از رشد قیمت قبلا اتفاق افتاده است.
شبکه‌های اجتماعی می‌توانند تصویری غیرواقعی از سرمایه‌گذاری به ما نشان دهند. وقتی فردی از سود بزرگ خود در یک سهم، ارز، طلا یا سایر دارایی‌ها صحبت می‌کند، معمولا کمتر درباره زمان خرید، میزان سرمایه، ریسک معامله یا ضررهایی که تجربه کرده صحبت می‌شود. در نتیجه ممکن است فقط بخش موفق داستان را ببینیم و تصور کنیم کسب چنین سودی آسان است.
از طرف دیگر، الگوریتم شبکه‌های اجتماعی معمولا محتوای مشابه چیزی را که قبلا دنبال کرده‌ایم بیشتر نمایش می‌دهد. اگر چند پست درباره یک دارایی ببینید، ممکن است خیلی زود احساس کنید همه درباره آن صحبت می‌کنند و بنابراین فرصت مهمی در حال شکل‌گیری است. اما محبوب شدن یک سرمایه‌گذاری در فضای مجازی، به‌تنهایی دلیل خوبی برای خرید آن نیست.
مهم‌ترین مشکل فومو این است که شما را از یک برنامه بلندمدت به سمت تصمیم‌های لحظه‌ای می‌برد. وقتی فقط به خاطر ترس از دست دادن فرصت خرید می‌کنید، ممکن است:
دارایی را در قیمت بالایی بخرید.
بدون شناخت ریسک، بخش بزرگی از سرمایه خود را وارد یک بازار کنید.
در صورت افت قیمت، به دلیل ترس دارایی را با زیان بفروشید.
مرتب بین بازارها جابه‌جا شوید و هزینه و زیان بیشتری متحمل شوید.
به جای داشتن یک برنامه مشخص، دائماً رفتار دیگران را دنبال کنید.
نمونه‌های مختلفی از این اتفاق را می‌توان در بازارهای مالی جهان دید؛ در دوره‌هایی که یک سهم یا دارایی به دلیل هیجان عمومی با سرعت زیادی رشد می‌کند و بعد، با کاهش تب‌وتاب بازار، قیمت آن نیز به‌شدت افت می‌کند.
اگر یک سرمایه‌گذاری را فقط به دلیل توصیه یک کانال، صفحه اینستاگرامی یا پست شبکه‌های اجتماعی پیدا کرده‌اید، آن را نقطه شروع تحقیق بدانید، نه پایان آن. قبل از سرمایه‌گذاری بررسی کنید:
دقیقا چه چیزی می‌خرید؟
چرا قیمت آن افزایش پیدا کرده است؟
چه عواملی می‌توانند باعث کاهش قیمت شوند؟
میزان ریسک آن چقدر است؟
چه افق زمانی برای این سرمایه‌گذاری دارید؟
اگر قیمت کاهش پیدا کرد، برنامه شما چیست؟
برای تصمیم‌های مالی مهم، به یک منبع اکتفا نکنید و اطلاعات را از چند منبع معتبر بررسی کنید.
یکی از بهترین راه‌ها برای کنترل فومو این است که بلافاصله بعد از دیدن یک فرصت سرمایه‌گذاری اقدام نکنید. اگر یک دارایی امروز به نظرتان فوق‌العاده جذاب رسیده است، از خودتان بپرسید:
اگر این سرمایه‌گذاری واقعا مناسب من باشد، آیا یک هفته یا یک ماه بعد هم همین‌قدر منطقی خواهد بود؟
اگر پاسخ مثبت است، فرصت دارید با آرامش بیشتری تحقیق کنید. اگر تنها دلیل خرید این است که الان باید بخرم وگرنه دیر می‌شود، احتمالا بخشی از تصمیم شما تحت تأثیر هیجان است.
داشتن چند قانون ساده می‌تواند جلوی بسیاری از تصمیم‌های هیجانی را بگیرد. مثلا از قبل مشخص کنید چه مقدار از سرمایه‌تان را می‌توانید وارد یک دارایی کنید، در چه شرایطی خرید می‌کنید و چه زمانی حاضر نیستید ریسک بیشتری بپذیرید. وقتی قوانین خود را قبل از ایجاد هیجان مشخص کرده باشید، احتمال اینکه در اوج هیجان تصمیم متفاوتی بگیرید کمتر می‌شود.
ممکن است فردی در یک بازار سود زیادی کرده باشد، اما این به معنی مناسب بودن همان سرمایه‌گذاری برای شما نیست. ممکن است او افق زمانی متفاوت، سرمایه بیشتر، درآمد بالاتر یا تحمل ریسک متفاوتی داشته باشد. بنابراین به جای اینکه بپرسید چقدر سود کرده؟، بهتر است بپرسید:
آیا این سرمایه‌گذاری با شرایط مالی و هدف من سازگار است؟
فومو فقط زمانی اتفاق نمی‌افتد که چیزی را به خاطر رشد قیمت بخرید. گاهی ترس از دست دادن فرصت باعث می‌شود در زمان نامناسب تصمیم به فروش بگیرید. برای مثال، ممکن است بازار چند روز یا چند هفته صعود کند و شما به دلیل ترس از اینکه دیگر بیشتر از این رشد نمی‌کند، سرمایه‌گذاری خود را بفروشید؛ در حالی که برنامه اولیه شما بلندمدت بوده است.
بنابراین در سرمایه‌گذاری، خرید و فروش هر دو می‌توانند تحت تأثیر فومو قرار بگیرند.
اگر احساس می‌کنید به دلیل هیجان بازار می‌خواهید سریع تصمیم بگیرید، قبل از هر کاری این پنج سوال را از خودتان بپرسید:
1. اگر امروز کسی درباره این سرمایه‌گذاری صحبت نمی‌کرد، باز هم آن را می‌خریدم؟
2. دقیقا می‌دانم چه چیزی می‌خرم و چرا؟
3. اگر قیمت آن به‌شدت کاهش پیدا کند، چه کار خواهم کرد؟
4. چه مقدار از سرمایه‌ام را می‌خواهم وارد آن کنم؟
5. آیا این تصمیم با هدف و برنامه مالی من سازگار است؟
اگر برای چند سوال پاسخ مشخصی ندارید، بهتر است قبل از سرمایه‌گذاری بیشتر تحقیق کنید.
فومو یکی از خطرناک‌ترین احساسات در سرمایه‌گذاری است، چون زمانی سراغ ما می‌آید که بازار بیشترین هیجان را دارد. دیدن سود دیگران، رشد سریع قیمت یا موج گسترده‌ای که در شبکه‌های اجتماعی ایجاد شده می‌تواند وسوسه‌کننده باشد؛ اما هیجان عمومی جایگزین تحلیل و برنامه مالی شخصی نیست.
سرمایه‌گذاری موفق به معنای پیدا کردن هر فرصتی که دیگران درباره آن صحبت می‌کنند نیست. گاهی بهترین تصمیم این است که عجله نکنید، تحقیق کنید و فقط زمانی سرمایه‌گذاری کنید که بدانید چرا وارد یک دارایی شده‌اید و چه میزان ریسکی را می‌توانید تحمل کنید.
اگر یک فرصت واقعا برای شما مناسب باشد، ارزش آن را دارد که قبل از سرمایه‌گذاری برای شناختنش وقت بگذارید.
