
امروز هم تصمیم گرفته بودی شروع کنی.
کتاب روی میز بود.
دفتر هم آماده.
حتی برنامهات را هم دیشب نوشته بودی.
فقط کافی بود صفحهی اول را باز کنی.
اما ناگهان یادت افتاد که باید ایمیلهایت را چک کنی.
بعد چند دقیقه در اینستاگرام چرخیدی.
بعد با خودت گفتی:
«اول یک چای بخورم، بعد با تمرکز شروع میکنم.»
چای هم تمام شد.
اما شروع نکردی.
شب که شد، فقط یک جمله در ذهنت مانده بود:
«واقعاً چرا نمیتوانم شروع کنم؟»
سالها تصور میکردیم مشکل از تنبلی است.
بعد گفتند انگیزه نداری.
اما شاید هیچکدام از اینها، داستان اصلی نباشد.
روانشناسان سالهاست به نتیجهی جالبی رسیدهاند.
ما همیشه از انجام دادن یک کار فرار نمیکنیم.
گاهی از احساسی فرار میکنیم که فکر میکنیم آن کار در ما ایجاد خواهد کرد.
فرض کن قرار است اولین صفحهی یک کتاب سخت را بخوانی.
قبل از اینکه حتی مطالعه را شروع کنی، ذهن تو آینده را حدس میزند.
«نکند نفهمم...»
«اگر از بقیه عقبتر باشم چه؟»
«اگر نتوانستم ادامه بدهم چه؟»
همین چند جمله کافی است تا یک احساس ناخوشایند در وجودت شکل بگیرد.
اضطراب.
تردید.
احساس ناکافی بودن.
و مغز، خیلی سریع راهی برای خلاص شدن از این احساس پیدا میکند.
شروع نکردن.
جالب اینجاست که مغز، این تصمیم را با دلیلهای کاملاً منطقی توجیه میکند.
«الان خستهام.»
«فردا بهتر میتوانم بخوانم.»
«اول باید میزم را مرتب کنم.»
همهی اینها منطقی به نظر میرسند.
اما گاهی فقط یک مأموریت دارند:
اینکه چند دقیقهی دیگر، آن احساس ناخوشایند را تجربه نکنی.
«تیموتی پیچل»، پژوهشگری که سالها دربارهی اهمالکاری مطالعه کرده است، میگوید اهمالکاری بیشتر از آنکه مشکل مدیریت زمان باشد، مشکل مدیریت هیجان است.
یعنی ما همیشه کار را به آینده موکول نمیکنیم چون تنبل هستیم.
گاهی فقط میخواهیم از احساسی که شروع کردن در ما ایجاد میکند، فاصله بگیریم.
شاید برای همین است که بعد از نیم ساعت گشتن در اینترنت، احساس آرامش موقتی میکنیم.
نه چون مسئله حل شده است.
بلکه چون چند دقیقه، اضطراب را عقب انداختهایم.
اما فردا...
همان احساس دوباره برمیگردد.
و دوباره همان چرخه تکرار میشود.
اگر امروز قرار باشد فقط یک سؤال با خودت ببری، این باشد:
وقتی شروع نمیکنم، دقیقاً از انجام دادن کار فرار میکنم...
یا از احساسی که فکر میکنم انجام دادن آن کار در من ایجاد خواهد کرد؟
گاهی پاسخ همین سؤال، از دهها تکنیک برنامهریزی مهمتر است.
اگر قرار باشد فقط یک جمله از این مقاله را به خاطر بسپاری، دوست دارم این باشد:
خیلی وقتها ما کار را عقب نمیاندازیم؛ ما فقط تلاش میکنیم یک احساس ناخوشایند را به تعویق بیندازیم.
سالها دربارهی یادگیری، حرفهای زیادی شنیدهایم؛ بعضی درست و بعضی نه. هدف من این است که قدمبهقدم این باورها را با هم بازبینی کنیم؛ نه با شعار، بلکه با تکیه بر روانشناسی شناختی و علم یادگیری.
اگر این موضوع برایت جذاب است، خوشحال میشوم در کانال تلگرام Learning Clinic (@Learningclinic) همراهم باشی. آنجا پروندههای تشخیصی، بررسیهای علمی، پرسشهای مخاطبان و ویسهای کوتاه آموزشی را منتشر میکنم؛ ایدههایی که بسیاری از آنها بعداً به مقالهها و فصلهای کتاب تبدیل میشوند.