
کتاب را چند بار جابهجا کرد.
اول روی میز گذاشت.
بعد کنار لپتاپ.
چند دقیقه بعد دوباره برداشت و روی قفسه گذاشت.
با خودش گفت:
«امروز هم حوصله ندارم...»
بعد گوشی را برداشت.
فقط میخواست ساعت را نگاه کند.
بیست دقیقه بعد، هنوز میان ویدئوها و پیامها سرگردان بود.
شب که شد، دوباره همان جملهی همیشگی را تکرار کرد:
«کاش ارادهی بیشتری داشتم.»
ما معمولاً وقتی کاری را شروع نمیکنیم، اولین متهم را خیلی زود پیدا میکنیم.
خودمان.
فکر میکنیم اگر آدم منظمتر، باانگیزهتر یا باارادهتری بودیم، همهچیز فرق میکرد.
برای همین، بیشتر دنبال تغییر خودمان میرویم تا تغییر چیزی که هر روز دوروبرمان است.
اما اگر مشکل، جای دیگری باشد چه؟
«کرت لوین»، روانشناسی که از بنیانگذاران روانشناسی اجتماعی است، سالها پیش جملهای گفت که هنوز هم یکی از پایههای علم رفتار محسوب میشود:
رفتار انسان، فقط نتیجهی ویژگیهای فرد نیست؛ نتیجهی تعامل فرد و محیط است.
یعنی گاهی محیط، بیشتر از آن چیزی که تصور میکنیم، تصمیمهای ما را شکل میدهد.
به اطرافت نگاه کن.
وقتی میخواهی درس بخوانی، اولین چیزی که جلوی چشمت است چیست؟
کتاب؟
یا گوشی؟
وقتی وارد اتاقت میشوی، میز مطالعه آماده است؟
یا پر از وسایلی است که هر کدام میتوانند حواست را به سمتی ببرند؟
اگر برای شروع یادگیری، باید ده دقیقه دنبال دفترت بگردی، لپتاپ را روشن کنی، کتاب را از قفسه بیرون بیاوری و جای مناسبی برای نشستن پیدا کنی، مغز قبل از شروع، با چندین مانع کوچک روبهرو شده است.
هر کدام از این مانعها شاید ناچیز به نظر برسند.
اما کنار هم، شروع کردن را سختتر میکنند.
جالب است که تحقیقات دربارهی شکلگیری عادتها هم به نتیجهای مشابه رسیدهاند.
ما معمولاً فکر میکنیم رفتارها از تصمیمهای بزرگ ساخته میشوند.
در حالی که بسیاری از رفتارهای روزانه، پاسخی هستند به نشانههایی که محیط هر لحظه جلوی چشم ما قرار میدهد.
اگر کتاب همیشه داخل کشو پنهان باشد و گوشی همیشه روی میز، لازم نیست هر بار ارادهات ضعیف باشد.
محیط، آرامآرام دارد به تو پیشنهاد میدهد که کدام انتخاب آسانتر است.
و مغز، معمولاً راه آسانتر را انتخاب میکند.
نه از روی تنبلی.
بلکه برای صرفهجویی در انرژی.
شاید به همین دلیل است که بعضی آدمها، بدون اینکه ارادهی خارقالعادهای داشته باشند، راحتتر شروع میکنند.
نه چون شخصیت متفاوتی دارند.
بلکه چون محیطشان، شروع کردن را آسانتر کرده است.
کتاب از قبل روی میز است.
گوشی دور از دسترس است.
وسایل آمادهاند.
و اولین قدم، به کمترین تصمیم ممکن نیاز دارد.
اگر امروز قرار باشد فقط یک کار انجام بدهی، شاید لازم نباشد خودت را تغییر بدهی.
شاید کافی باشد فقط از خودت بپرسی:
محیطی که هر روز در آن زندگی میکنم، مرا به شروع کردن دعوت میکند... یا به عقب انداختن آن؟
گاهی پاسخ این سؤال، از ساعتها تلاش برای قویتر کردن اراده، اثر بیشتری دارد.
اگر قرار باشد فقط یک جمله از این مقاله را به خاطر بسپاری، دوست دارم این باشد:
قبل از اینکه شخصیتت را مقصر بدانی، محیطت را بررسی کن؛ چون خیلی وقتها، رفتار ما قبل از آنکه در ذهن شکل بگیرد، در محیط طراحی شده است.
سالها دربارهی یادگیری، حرفهای زیادی شنیدهایم؛ بعضی درست و بعضی نه. هدف من این است که قدمبهقدم این باورها را با هم بازبینی کنیم؛ نه با شعار، بلکه با تکیه بر روانشناسی شناختی و علم یادگیری.
اگر این موضوع برایت جذاب است، خوشحال میشوم در کانال تلگرام Learning Clinic (@Learningclinic) همراهم باشی. آنجا پروندههای تشخیصی، بررسیهای علمی، پرسشهای مخاطبان و ویسهای کوتاه آموزشی را منتشر میکنم؛ ایدههایی که بسیاری از آنها بعداً به مقالهها و فصلهای کتاب تبدیل میشوند.