امروز مطلبی خواندم با عنوان تعهد 98 درصدی مستهلککننده است.
این که در 100% موارد، به اصول خودت وفادار باشی، بسیار سادهتر از این است که در 98% موارد آنها را رعایت کنی.
کلیتون کریستنسن
فکرم به سمت این روزها و حتی گذشته رفت، که افرادی به کارها و عقاید خود شک کرده و نهایتاً در بسیاری موارد سبب نابودی خود شده یا بهنوعی محو شدند، گویی که اصلاً وجود نداشتند.
وقتی کامنتها را میخواندم چند جمله نظرم جلب کرد، که کوتاه (خلاصه) از هر دو را در ذیل قرار دادم:
نیلوفر کشاورز: «فکر میکنم داشتن تعهد ۱۰۰ درصدی برای افراد یک اعتماد پایدار و غیرقابل خدشه ایجاد میکند که آن شخص را به شدت برای ما متمایز از بقیه میکند.
آدمهای ۹۸ درصدی و ۹۰ درصدی بسیاری به فراموشی سپرده شدهاند. اما زمین هرگز خاطره آن ۱۰۰ درصدها را فراموش نخواهد کرد و به قول عزیزی بعد از مرگ از آسمان به زمین نگاه میکنند و میگویند که «من آنجا بودم.» و اشاره به ساختهشان میکنند: نه با شرم که با افتخار.»
زیدان عبداللهی: «در اساس همین مسئلۀ «انسان» بودن نیز به همین موضوع برمی گردد؛ شاید بتوان به یک ماشین یا ربات دستوراتی را داد که به طور کامل (صددرصدی) به آن ها متعهد باشد اما آنچه از جنبهای ما را انسان می کند همان تشخیص تمایز میان شرایط و تغییر اصول اساسی آن است؛ برخلاف آنچه از تاریخ نقل میکنند، افراد برجسته این ویژگی اساسی را داشتند که در شرایط متفاوت، مطابق با شرایط اصولشان را جرح و تعدیل کنند آنچنان که در پیشبرد اهدافشان مؤثر باشد نه آنکه مطابق با اصولشان با شرایط برخورد کنند؛ این تفاوت ظریف البته با یک نکتۀ دیگر نیز ممزوج است و آن ایجاد یک حد آستانه، یک مرز، برای پایبندی به اصول است (به معنایی هنر ظریف یافتن آن ۲ درصد)؛ این دو توانایی ممزوج موجب میشوند که یک فرصت استثنایی برای افراد با این بینش فراهم شود تا بتوانند به طور تأثیرگذاری به اهدافشان نزدیک شوند و موفق باشند.»
شاید دو کامنت از نظر عقیده متضاد باشند، یکی وفاداری 100درصدی را برتر دانسته و دیگری تعهد 98 درصدی را خاصهِ انسان، بهعنوان موجودی دارای بینش، تعقل، تفکر و... میداند، و اینکه باید با تقابل تفکرها و عقاید، شاید در نقطهای اندیشه خود را کمی جهت دهیم یا تغییر دهیم. اما بهنظرم هر دو کامنت تقریباً معنای مشترکی دارند.
انسانها دوست دارند یا ارزش را در این میبینند که روی عقاید شاید اشتباه خود با تعصب و سرسختی بمانند، بلکه بهعنوان قهرمان و... یاد شوند، و تعهد 98 درصدی را با تعبیری همچون شکوتردید موجب مرض است، ارتباط دهند.
در صورتی که با همان 2 درصد، فرصتی به خود داده برای مرور راه رفته و تأملی در راه پیش رو.
در بازی کثیف سیاست داشتن تعهد 100 درصدی احمقانه است، اما شاید حمایت، تعصب و سرسختی لازمه ماندن در این بازی است. آن هم بازی بینهایت!
وگرنه مجبوری این بازی را ترک کنی یا نیست شوی!
فرقی هم ندارد کدام طرفی باشید.
استادی بسیار مذهبی داشتم که تعریف میکرد: «سربازی را در ارتش گذراندم، وقتی سربازیام تمام شد، به سبب مهارتی که داشتم، ارتش از من خواست جذب آن شوم. اما من نپذیرفتم... چون میدانستم که چه بخواهم و چه نخواهم آلوده به مسائلی خواهم شد، میدانم دست خودم نیست...»
شاید میدانست، انتخاب او وفاداری 98 درصدی است، اما سازمان تعهد 100 درصدی میخواهد. پس سادگی راهِ تعهد 100 درصدی به بهای آن (؟)، گزینه مناسبی برای او نبود. همچنین توان عهد و پیمانی 98 درصدی که انگار میدانست به مقصدی نامشخص میرسید را، نداشت.
جمله کریستنسن بیربط و باربط مرا یاد حرفها و افرادی انداخت.
سالهاست که یکی از نزدیکان بنده حرف زیادی در مورد این مسائل ندارد یا من نشنیدم. این روزها خیلی دوست دارم از او بپرسم: «نظرت چیست؟ و چرا دیگر مثل سابق اعتراضی نداری؟ و...»
میدانم که مریضی دیگر توانی برای او نگذاشته اما قبلتر چه؟ بعضی وقتها خواهرش به شوخی به او میگوید: «تو جاسوس دوجانبه هستی...». دارم فکر میکنم احتمالاً از آن دسته باوفاهای 98 درصدی بوده که راه خود را جدا کرده و بهای سنگینی هم پرداخته است. به عبارتی شخصیت مستهلک شده او را به چشم دیدم. شاید هم اشتباه کنم... نمیدانم... .
یکی از کتابهایی که الان روی میزم است، قصههای بهرنگ است، چشمم خورده به جمله پشت کتاب (بخشی از داستان ماهی سیاه کوچولو)... شاید این هم بیارتباط:
«مرگ خیلی آسان میتواند الان به سراغ من بیاید؛ اما من تا میتوانم زندگی کنم نباید به پیشواز مرگ بروم. البته اگر یک وقت ناچار با مرگ روبهرو شوم که میشوم - مهم نیست؛ مهم این است که زندگی یا مرگ من، چه اثری در زندگی دیگران داشته باشد...»
به نظرتان این جمله را از کدام دسته از افراد وفادار 100درصدی یا 98 درصدی میتوان شنید؟