بارها در جنگل یا باغ و... تنه درختی بر زمین افتاده، دیدیم. کُندهای که روی آن نشستیم و خستگی خود را از تن به در کرده، از منظره لذت بردیم.

جملهای خواندم از کارل سندبرگ در متن آیا انسانها را فقط پس از مرگشان میتوان به درستی شناخت؟:
ابعاد واقعی درخت وقتی مشخص میشود که بر زمین میافتد؛ در مورد انسانها هم همینطور است.
کارل سندبرگ
شبیه جملههایی به معنی، تا از دست ندهی، قدرش را نمیدانی.
اما با اشاره به ابعاد درخت شاید بیشتر به ارزش، قدمت و بزرگی انسانها نگاهی دارد.
من فکر میکنم وقتی یک انسان میمیرد شاید آن زمان توجه کنیم که اصلاً که بوده؟... چه بوده؟... چند ساله بوده؟... جوان بوده یا پیر؟... چه میاندیشید؟... از چه خانوادهای بود؟...
در واقع همه، آن زمان این سوالها را میپرسند و به سراغ پاسخ و شجرهنامهای از آن شخص میروند... حتماً دیدید وقتی کسی از دنیا میرود، مستندها، بیوگرافیها، به شکل تصویری و متنی در برنامهها، شبکههای اجتماعی یا پیشتر در روزنامه و... منتشر میشود.
همانند مواقعی که درختی بر زمین میافتد و میتوانیم به درون آن نگاه کنیم. توجهها نیز برای تحقیق و مطالعه جلب خواهد شد. اطلاعات درست و واقعی از لایهها، اصالت و بزرگی آن نمایان میشود...
اما درون انسان زمانیکه زنده است برای شناخت راحتتر نیست تا مرده آن؟
شاید آن سقوط، افتادن و اتفاق، توجه ما را به آن سو جذب میکند.
حالا چه میشود که توجه ما در زمان سقوط و مردن جلب میشود؟
اما با قامتی ایستاده، زنده و شاداب قابل ملاحظه نیست؟ یا نمیخواهیم جلب شود؟
به نظرم باید اینطور برداشت کرد که انسان بزرگی که شاید بدعتگذار کاری، دانشی، سبکی، اندیشهای و... باشد که پیش از آن نبوده (یا به صورت جدی نبوده)، قطعاً مخالفانی دارد، منافع برخی در خطر است، یا پایبندان زیادی به گذشته هستند که مقاومتی برای دیده نشدن بهوجود میآورند.
یا وقتی سرعت او بیشتر، قدمهایش جلوتر از دیگران باشد چیزی را ببیند که دیگران هنوز نمیتوانند ببینند؛ پذیرش آن و رسیدن افرادی که در فاصله دورتری هستند، زمانبر است، ازاینرو به وقتش به ارزشش پی نمیبرند.
به قول دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی در شعر «در ناگریز دهر»:
«گه ملحد و گه دهری و کافر باشد
گه دشمن خلق و فتنهپرور باشد
باید بچشد عذاب تنهایی را
مردی که ز عمر خود فراتر باشد»
یا از آنجایی که دیگران او را نمیفهمند یا نمیخواهند، ترجیح این است که از همه دوری کند و تنها بماند. انتخاب او است.
و هنگامی که از این دنیا رفت، از حرکت باز ایستاد، حرفی برای زدن ندارد، پاسخی به نقد و قضاوت دیگران نمیدهد؛ حصاری که خود یا دیگران ساختند، شکسته خواهد شد.
به او نزدیک میشوند، پس ابعاد واقعی، اهمیت، ارزش و بزرگی او مشخص میشود.
اینکه انسانها را لزوماً بعد از مرگ میتوان به طور کامل شناخت یا نه، به هر دو جهت (خود و دیگران) بستگی دارد.
البته برعکس این قضیه هم هست؛ یعنی شاید پیشبینی ما از ابعاد، قدمت و ارزش درخت بیشتر از واقعیت باشد. وقتی تنه درخت بریده شده را نظاره میکنیم، تنهای تو خالی و کمبها ببینیم. همینطور در مورد انسانهایی توخالی که شاید دیگران به آنها ارزش و بهایی فراتر از حقیقت نسبت دادهاند.
گذر زمان نیز میتواند ارزش و اعتبار انسانها را ثابت کند.