
این بیت حافظ: «نه هرکه چهره بر افروخت دلبری داند/ نه هرکه آینه سازد سکندری داند.» که پر است از تشبیه و تلمیح و بسیار صنایع ادبی و در موارد بسیار هم به عنوان زخم زبان کاربرد دارد تکلیف همه را با دو چیز مشخص می کند، یکی دلبر و دیگری سکندر. هرچند بارها در ادبیات فارسی به سکندر اشاره شده اما به دلیل روحیه خشونت طلب او در این نوشته به او اشاره ای نمی کنیم و فقط سراغ دلبر می رویم.دلبری که انتظار داریم بسیار لطیف، ملایم، زیبا و دلپذیر باشد؛ و جناب عاشق، هر از چند گاهی برود و ماچ عمیقی بر گونه او بزند و دلبر لبخندی نثار عاشق کند و زندگی به خوشی و خرمی ادامه پیدا کند. اما اینجور نیس. دلبر در ادبیات، شخصیتی بسیار پرکاربرد است که از جنبه های مختلف به او نگاه شده. اما همانطور که گفته شد وجه تیپیک دلبر اغلب چهره زیبا و دلربایی اوست. نازنینی که کم محلی می کند و عاشق از فراق او در عذاب است. خواه این دلبر نیکو چهره، زنی زیبا باشد و یا نوخطی که عاشق به او دل داده. در پرداخت این عذاب و فراق حافظ می گوید: «دلبر که جان فرسود از او کام دلم نگشود از او/ نومید نتوان بود از او باشد که دلداری کند». در فراق همین نوع دلبر مولانا چنین بیان می کند که : «ای دلبر مقصود ما ای قبله معبود ما/ آتش زدی در عود ما نَظاره کن در دود ما.»
در این نوع ابیات، دلبر ها بسیار دل نشینند و گاهی حتا آدم در نگاهشان می تواند ببیند که ممکن است آخر ماجرا از ناز و ادا دست بردارند و بیایند و یک ماچ آبدار به شما بدهند. اما آن چیزی که نویسنده این یادداشت را نگران می کند بعضی رفتارهای خشن دلبران است که به نظر می آید هنوز دلبران این سر زمین آنها را نخوانده اند، و در صورت عمومی شدن رفتار های این نوع دلبرها به احتمال زیاد رفتار های آزار گرانه در جامعه مشاهده خواهد شد. به چند مورد از این دلبر و اشعار اشاره می شود. اما توصیه مواکد می شود آن عزیزانی که خود را دلبر می دانند و یا اندک استعداد دلبری در خود می بینند به همین مقدار بسنده کرده و باقی یادداشت را نخوانند!
ابراهیم شاهدی شعرش را با این بیت شروع می کند که «چو دلبران به دل ما سه چیز می جویند/ به تیغ وناوک و خنجر ستیز می جویند»! دلبرانی که هم چاقو می کشند و تیر می زنند و خنجر به دست در حضور شما دیده می شوند، به طور حتم اگر شما چنین دلبر خشنی در خواب ببینید گرخیده و از هراس این نوع دلبر خواب از چشم سما خواهد رفت پس قطعا این نوع دلبرها گزینه های مناسب ماچ نمی باشند، مگر برای عشاق خویشتن آزاری (سادو مازوخیست) که البته به نظر می رسد جناب ابراهیم خان هم کمی دچار چنین احوالی بوده که در چند بیت پایین تر می گوید«بگو شباب به خون ریز رنگ مشتاقان/ هلاک خویش بدان تیغ تیز می جویند» به هر روی اصلا توصیه نمی شود دلبران چیزهای نوکتیز به دست داشته باشند که شوخی اش هم خطرناک است و عاقبت اش ممکن است به ابراهیم دیگری ختم شود در قوه قضا!
یا اینکه جامی دلبرکان را خون ریز می داند و طاغی:«ور دلبری لطیف نماید ز غیب روی/ چون ماه بی نقاب و چون خورشید بی حجاب/ گاهی به آن غمزه خونریز در جدل/ گاهی به این لعل شکر بار در خطاب». این نوع دلبر بسیار خطرناک تر از دلبر نوع «شاهدی» ست. در نوع «شاهدی» دلبرها تیغ تیز به دست دیده می شدند اما در دلبر به سبک جامی، دلبرها «خشن مخفی» بوده و اول لب را غنچه می کنند و بعد با زانو می زنند توی آبگاه و غمزه گری و خونریزی و تمام. اینجا حتا عاشق نمی فهمد از کجا خورده! این نوع دلبر ها در دسته دلبرهای مرگبار دسته بندی می شوند.از آنچه اشاره شد ترسناک تر آن دلبری ست که «در زلف چون کمندش ای دل مپیچ کانجا سرها بریده بینی بی جرم و بی جنایت». اینجا دیگر کاری ندارند به اینکه چه کار کرده ای و این نوع دلبران همه را دار می زنند و سر می برند و همه را دار می زنند و سرها را خشک می کنند می گذارند توی موزه عبرت که شما بروی و سرها را آنجا ببینی و تادیب شوی.
مخلص کلام اینکه؛ آن بیت یاد شده در سطر نخست علاوه بر آن همه تشریح و تشبیه و تلمیح، چیز دیگری را هم یادآوری می کند به این مضمون که فرقی بین دلبر و سکندر که قوافی شعر هستند وجود نداشته و باید در برخورد با هر دوی این دو عنصر ادبی کمال دقت، ظرافت و مراقبت را داشته باشید. لذا آن بیت، خود ادبیاتی ست تعلیمی به کمال؛ خواه تو پند گیر خواه ملال...