مغز انسان نه برای حقیقت که برای بقاست، نه برای دیدن که برای ماندن، نه برای شناخت که برای سنگر. #فروخت در «#مغز_اجتماعی نشان داد که شناخت از آغاز در خدمت قبیله است و حقیقت در این بازار نه کالای اصلی که پول خردی است. ایدئولوژی از همین خاک میروید و از همین آب سیراب میشود، نه به عنوان انحراف از طبیعت مغز بلکه به عنوان طبیعت مغز.
#آندی_کلارک در «ذهن فعال» و #کارل_فریستون در نظریه #مغز_پیشبین نشان دادهاند که مغز هرگز جهان را مستقیم نمیبیند، بلکه مدلی میسازد و جهان را با آن میسنجد، پیشبینی میکند و با واقعیت میآزماید، میپذیرد و رد میکند. وقتی داده با مدل نمیخواند، مغز یا مدل را اصلاح میکند یا داده را انکار. ایدئولوژی همان لحظهای است که انکار عادت میشود، عادت قانون میشود، و قانون جهانبینی. نه ضعف اخلاقی که الگوی عصبی، نه گناه که ساختار.
اما چرا این مدل تا این اندازه مقاومت دارد و تا این پایه سرسخت؟ #هنری_تاجفل پاسخ میدهد: چون باور دیگر باور نیست، #هویت_اجتماعی است، و هویت دیگر هویت نیست، پوست است. تهدید باور را مغز همانند تهدید جسم پردازش میکند، آمیگدال بیدار میشود و قشر پیشپیشانی به خواب میرود، و آنچه باقی میماند نه تفکر که دفاع است، نه اندیشه که سپر.
جمع این سه لایه چنین است:#ایدئولوژی از صرفهجویی زاده میشود، با هویت پرورده میشود، و با ساختار پیشبین مغز جاودانه میشود. رهایی از آن نه با اراده که با تمرین است، نه با دانستن که با دیدن، نه یکبار و برای همیشه که لحظهای و بارها. آنچه #فلسفه_علوم_شناختی، #فراشناخت مینامد و بودا #ذهنآگاهی، همان فاصله کوتاهی است که سوژه در آن مدل خود را از بیرون میبیند و میشناسد و شاید از نو میسازد
منابع: Michael Gazzaniga, The Social Brain, 1985 / Andy Clark, Being There, 1997 / Karl Friston, The free-energy principle, Nature Reviews Neuroscience, 2010 / Henri Tajfel and John Turner, The Social Identity Theory of Intergroup Behavior, 1986