مبانی فلسفی #سوسیال_دموکراسی
سوسیالدموکراسی میوهٔ درختی است که ریشه در خاک لیبرال دارد. جامعهای که فرد را شهروند نشمارد و عقلش را به رسمیت نشناسد، از رفاه و برابری او سخن نمیتواند گفت. برنشتاین در «سوسیالیسم تکاملی» (۱۸۹۹) دموکراسی و حقوق مدنی را پلی موقت نمیدانست، شرط پایدار راه به عدالت اجتماعی میدانست. آکسل هونت نیز در «حق آزادی» (۲۰۱۱) نشان داد که آزادی فردی بینهادهای اجتماعی تهی میماند و نهادهای اجتماعی بیآزادی فرد بیجان.
خطای چپ افراطی در آن است که #فردگرایی را با #فردمحوری یکی میگیرد. دورکیم در «فردگرایی و روشنفکران» (۱۸۹۸) میان فردگرایی خودخواهِ سودگرایان و فردگرایی اخلاقیِ کانت و روسو مرز میکشد: یکی پرستش من است و دیگری حرمت انسان بهمنزلهٔ انسان. پس دفاع از فرد دفاع از خودمداری نیست، پاسداری از کرامت و عقلانیتی است که در جمع میشکفد.
و غایت کمونیسم، اگر از ادعای احزاب بگذریم و به متن مارکس بازگردیم، همین آزادی فرد است. در «مانیفست» (۱۸۴۸) به جای جامعهٔ طبقاتی، انجمنی را وعده میدهد که در آن شکوفایی آزاد هر کس شرط شکوفایی آزاد همگان است. در «دستنوشتههای اقتصادی-فلسفی ۱۸۴۴» همان مارکسی که از #ازخودبیگانگی میگوید، از «کمونیسم خام» هم انتقاد میکند، کمونیسمی که مالکیت خصوصی را همگانی میکند و استعدادها را همسطح، و هشدار میدهد که نباید «جامعه» را انتزاعی در برابر فرد نشاند، چون فرد خود موجودی اجتماعی است. پس انحلال در جمع نه ایدهٔ مارکس که موضوع نقد اوست.
در «ایدئولوژی آلمانی» مارکس می نویسد: در جامعهٔ کمونیستی هیچکس حوزهٔ انحصاری فعالیت ندارد، صبح شکار میکند، بعدازظهر ماهی میگیرد، عصر دام میپرورد و پس از شام نقد میکند، بیآنکه شکارچی یا ماهیگیر یا منتقد بماند. در «گروندریسه» همین اندیشه به «شکوفایی آزاد فردیتها» و «زمان آزاد» بهمثابهٔ سنجهٔ راستین ثروت میرسد، و در «سرمایه» (جلد سوم) قلمرو آزادی آن سوی ضرورت آغاز میشود.
بنابراین نزاع لیبرال و سوسیالیست بر سر غایت نیست، هر دو آزادی را میجویند. نزاع بر سر شرایط مادی تحقق آن است. سوسیالدموکراسی همین را میگوید: آزادی صوری بیامنیت مادی بیجان است و برابری مادی بیآزادی سیاسی زندان. آزادی و انتخاب و دموکراسی در بستر عقلانیت جمعی میشکوفد، نه چناناست که در انحلالیت فردی می روید.