صدق، نشانِ مطابقت است و توجیه، نشانِ مسئولیت؛ آن یکی از جهان میگوید و این از جان.
صدق در سنت ارسطویی چنین است که گفتنِ آنچه هست، که هست، و آنچه نیست، که نیست. این روایتِ مطابقت است. در برابرش، انسجام نزد بردلی و بلانشارد است که گزاره را به شبکه میسنجد، نه به عین، و عملگرایی نزد پیرس و جیمز که صدق را به ثمر میبیند، نه به اثر. تارسکی با طرحِ «"برف سفید است" صادق است اگر و تنها اگر برف سفید باشد» راهِ دقت را گشود، اپل گره از ماهیت نگشود.
توجیه اما از جنسِ دلیل است، نه از جنسِ دلیلآوری صرف. پرسش این است که باور از کجا مشروعیت میگیرد. بنیانگرایی به باورهای پایه تکیه میکند. انسجامگرایی در دایرهی دلایل میگردد. بینهایتگرایی نزد کلاین، زنجیره را بیپایان میپذیرد. این سه پاسخ به سهراهیِ آگریپا است: تسلسل، دور، یا توقفِ بیدلیل. درونگرایی توجیه را در دسترسِ آگاهی میخواهد و برونگرایی آن را در پیوندِ علّیِ باور با جهان میپوید.
پیوندِ این دو در افلاطون است. در تئایتتوس معرفت، باورِ صادق همراه با لوگوس است، و سنتِ سهجزئی از همینجا میآید. گتیه نشان داد که این سهگانه کافی نیست، چون باورِ صادق و موجه ممکن است به اتفاق صادق باشد. پاسخها چند راه رفتند: شرطِ بیمقدمهی کاذب، شرطِ علّی نزد گلدمن، ردیابی نزد نوزیک، ایمنی نزد ویلیامسون و سوسا. فضیلتشناسی نزد زاگزبسکی ووسوسا، و سرانجام معرفتاول که ترتیب را وارونه کرد و معرفت را تحلیلناپذیر و بنیادین دانست.
خلاصه آنکه صدق، مقصد است و توجیه، راه. راه بیمقصد سرگردانی است و مقصد بیراه اتفاق. خطاپذیری میآموزد که توجیه، صدق را تضمین نمیکند، و شکاکیت دکارتی هشدار میدهد که حتی بهترین توجیه ممکن است از جهان جدا افتاده باشد. معرفت، آنجا زاده میشود که دلیل و واقع بیتصادف به هم برسند.
منابع
Aristotle, Metaphysics, Γ 7, 1011b25.
Tarski, A. (1944). The Semantic Conception of Truth. Philosophy and Phenomenological Research, 4(3).
Sextus Empiricus, Outlines of Pyrrhonism, I.164-177.
Conee, E. and Feldman, R. (2004). Evidentialism. Oxford University Press.
Goldman, A. (1967). A Causal Theory of Knowing. Journal of Philosophy, 64.
Goldman, A. (1979). What Is Justified Belief? In G. Pappas (ed.), Justification and Knowledge.
Rumi, Masnavi, Book 1.
Plato, Theaetetus, 201c-210d.
Gettier, E. (1963). Is Justified True Belief Knowledge? Analysis, 23(6).
Nozick, R. (1981). Philosophical Explanations. Harvard University Press.
Williamson, T. (2000). Knowledge and Its Limits. Oxford University Press.
Descartes, R., Meditations on First Philosophy, Meditation I.