وَ لا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلى ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَياةِ الدُّنْيا لِنَفْتِنَهُمْ فيهِ وَ رِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَ أَبْقى<۱۳۱> (سوره طه)
«بر آنچه از دست شما رفته اندوهگين نشويد و به [سبب] آنچه به شما داده است شادمانى نكنيد و خدا هيچ خودپسند فخرفروشى را دوست ندارد.»
• توجه و تفکر در منشأ دستاوردها و ناکامی‌ها و پرهیز از فخرفروشی
شرح واژه
زُهد در دو کلمه
تمام زُهد در دو جمله از قرآن کریم خلاصه می‌شود: اوّل اینکه اگر دنیا به شما پُشت کرد و چیزی از دست شما رفت غمگین نشوید و دوّم اینکه اگر دنیا به شما رو کرد و چیزی از آن به دست آوردید، شادمان نشوید:
«الزُّهْدُ كُلُّهُ بَيْنَ كَلِمَتَيْنِ مِنَ الْقُرْآنِ قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ:
لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ».
چقدر سخت است که یک شخص وقتی به پست و مقامی می‌رسد حالش قبل و بعد از رسیدن به آن پست تغییر نکند؛ ولی متأسفانه بسیاری از مردم بعد از رسیدن به مطامع دنیوی سخت شیفته و فریفته آن می‌گردند طوری که دچار خیال‌زدگی و سپس فخرفروشی می‌شوند؛ این است که در پایان آیه فرمود:
«وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ»
(و خدا هيچ خودپسند فخرفروشى را دوست ندارد.)
زهد یا همان ثبات حال انسان در برخورد با دنیا، با همه سختی‌اش گام اوّل در مسیر بندگی است؛
«الزُّهْدُ عَشَرَةُ أَشْيَاءَ فَأَعْلَى دَرَجَاتِ الزُّهْدِ أَدْنَى دَرَجَاتِ الْوَرَعِ وَ أَعْلَى دَرَجَاتِ الْوَرَعِ أَدْنَى دَرَجَاتِ الْيَقِينِ وَ أَعْلَى دَرَجَاتِ الْيَقِينِ أَدْنَى دَرَجَاتِ الرِّضَا. أَلَا وَ إِنَّ الزُّهْدَ فِي آيَةٍ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ.»
(زُهد ده درجه دارد، بالاترین درجه زهد پایین‌ترین درجه وَرَع (پارسایی) است و بالاترین درجه ورع، پایین‌ترین درجه یقین است و بالاترین درجه یقین، پایین‌ترین درجه رضا است و زهد همان است که خداوند در کتابش فرمود: «بر آنچه از شما فوت شده غصّه مخورید و به خاطر آنچه نیز به شما می‌رسد، خوشحال و ذوق‌زده نباشید.»)
جهت تهیه pdf این کتاب کلیک کنید
جهت مطالعه نمونه این کتاب کلیک کنید
آن که همه چیز را در دنیا خلاصه می‌بیند، ملاک شکست و پیروزی و کامیابی و ناکامی را دنیا قرار می‌دهد؛ از این رو به اقبال دنیا خوشحال و با ادبار آن بدحال می‌شود؛ امّا آن کس که دنیا را مسیر عبور به سمت آخرت و آخرت را منزلگاه اصلی می‌داند، اقبال و ادبار دنیا در روحیه او تأثیری ندارد؛ از این رو نه با از دست رفتن آن غصه می‌خورد و نه با به دست آوردن آن خوشحال. مطابق آیه شریف نه کامیابی‌های دنیا باید انسان را سرمست و مغرور کند و نه ناکامی‌هایش او را رنجور و خسته؛ زیرا ملاک کامیابی و ناکامی واقعی، عالم آخرت است. امیرالمؤمنین؟ع؟ در نهج البلاغه فرمود:
«الْفَقْرُ وَ الْغِنَى بَعْدَ الْعَرْضِ عَلَى اللَّهِ»
(فقیر یا غنی بودن هرکس بعد از عرضه اعمال به درگاه الهی مشخص می‌شود.)
به گفته مرحوم علاّمه طباطبایی(ق) در تفسیر شریف المیزان، «مُخْتال» به معنای کسی است که دستخوش خیالات خود شده و خیالش او را در نظر خود شخصی بسیار بزرگ جلوه داده، در نتیجه دچار کبر گشته و از راه صواب گمراه شده است. اسب را هم اگر «خِیل» می‌نامند برای همین است که در راه رفتنش تبختر می‌کند. کلمه «فخور» هم به معنای کسی است که زیاد افتخار می‌کند و این دو صفت یعنی اختیال (خیال‌زدگی) و کثرت فخر از لوازم علاقه‌مندی به مال و جاه و افراط در حبّ آن دو است و اگر فرموده: خدا مختال و فخور را دوست نمی‌دارد، برای همین است که این دو، خدا را دوست نمی‌دارند؛ زیرا قلبشان به غیر او وابسته است.
ظاهراً اولی اشاره به تخیلات کبرآلود ذهنی و دومی به اعمال کبرآمیز خارجی است. به عقیده مرحوم طبرسی؟ق؟ اختیال به معنای حالت تکبّر و به خود نازیدن هنگام راه رفتن است. از رسول خدا؟ص؟ نقل شده است هرکس لباسی بپوشد و با آن در کوچه و خیابان راه برود تا خود را نمایش داده، بدان افتخار کند، در روز قیامت در لبه جهنّم راه خواهد رفت و جهنّم او را خواهد بلعید؛ همان طور که قارون چنین می‌کرد و زمین او را بلعید.
متأسفانه امروزه فراوان می‌بینیم که افراد با پوشیدن لباس‌های گوناگون و عجیب و غریب و با برندهای مطرح در کوچه و بازار و در میهمانی‌ها و نیز با سوار شدن بر ماشین‌‌هایی با مدل و رنگ خاص و نیز با به کاربردن کلمات قلمبه و احیاناً انگلیسی در صدد خودنمایی و تفاخر به خود، داشته‌ها و معلوماتشان هستند و این همان چیزی است که خداوند متعال دوست ندارد و در این آیه از آن نهی شده است.
یکی از عوامل کاهش کبر و فخر در انسان تأمّل در این مطلب است که انسان در ابتدا چه بود و در پایان چه خواهد شد. انسانی که در ابتدا قطره‌ای نطفه و آبی ناچیز بوده و در پایان هم جنازه‌ای بدبو خواهد بود و بین این دو هم حامل نجاست درون خود است و هر روز چند بار باید به دست‌شویی برود و نجاست را از خود تخلیه کند و توانایی دفع مرگ را از خود ندارد، چه چیزی برای افتخار کردن دارد؟! به چه چیز خود می‌خواهد دل‌خوش باشد؟!
امیرالمؤمنین(ع) در نهج البلاغه فرمود:
«مَا لِابْنِ آدَمَ وَ الْفَخْرِ أَوَّلُهُ نُطْفَةٌ وَ آخِرُهُ جِيفَةٌ وَ لَا يَرْزُقُ نَفْسَهُ وَ لَا يَدْفَعُ حَتْفَه».
(آدمی را چه به فخرفروشی در حالی که اولش نطفه و آخرش مرداری بدبوست؛ نه می‌تواند خود را روزی دهد و نه می‌تواند مرگ را از خود دور کند.)
امام باقر؟ع؟ فرمود:
«عَجَباً لِلْمُخْتَالِ الْفَخُورِ وَ إِنَّمَا خُلِقَ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ يَعُودُ جِيفَةً
وَ هُوَ فِيمَا بَيْنَ ذَلِكَ لَا يَدْرِي مَا يُصْنَعُ بِهِ.»
(عجب است از متكبرى كه به خود می‌نازد، در صورتى كه از نطفه آفريده شده، سپس مردارى گنديده شود و در اين ميان نمی‌داند با او چه خواهد شد!)
برچسب ها:
فخر فروشی , مختال و فخور , ملاک کامیابی , ناکامی , قرآن خانواده آرامش , آرامش خانواده
جهت تهیه pdf این کتاب کلیک کنید
جهت مطالعه نمونه این کتاب کلیک کنید
