کمپین اجرا شد؛ اما آیا میدونیم چه چیزی تغییر کرد؟
فرض کنید یک اپراتور تلفن همراه برای تشویق مشتریانش به خرید بسته اینترنت، کمپینی اجرا میکنه. گروه هدف مشخص شده، شرایط دریافت هدیه تعریف شده، پیامک ها آماده اند و فرایند فعال سازی هدیه هم پیاده سازی شده.
تیم همه چیز رو طبق برنامه جلو میبره. کمپین در زمان تعیین شده اجرا میشه و گزارش اجرا هم آماده است.
اما یک سؤال مهم هنوز باقی مونده:
آیا این کمپین باعث شد رفتار مشتری تغییر کنه؟ و اگر تغییر کرد، آیا این تغییر برای کسب و کار هم ارزشمند بود؟
این سؤال ساده، تفاوت بین تحویل یک کار و فهمیدن نتیجه اون رو نشون میده.

مستندات دقیق، موفقیت کمپین رو ثابت نمیکنن
در اجرای کمپین، جزئیات زیادی باید درست باشن: گروه هدف، شرایط واجد شرایط بودن، زمان خرید، قواعد ارسال پیامک، فعال سازی هدیه و مدیریت حالت های استثنا.
اگر یکی از این موارد درست کار نکنه، ممکنه پیامک برای مشتری اشتباهی ارسال بشه، هدیه ای فعال نشه یا کمپین مطابق برنامه اجرا نشه. بنابراین، مستندات دقیق و اجرای درست کاملا ضروری اند.
اما اینها فقط نشون میدن که کمپین چطور اجرا شده؛ نه اینکه چه نتیجه ای ایجاد کرده.
ممکنه همه پیامک ها درست ارسال شده باشن، اما هنوز ندونیم چند مشتری به خاطر کمپین خرید کرده اند، چند نفر حتی بدون دریافت هدیه هم خرید میکردند و هزینه مشوق ها در برابر نتیجه به دست آمده چقدر بوده.
اجرای موفق، شرط لازم برای رسیدن به نتیجه است؛ اما به تنهایی اثبات نمیکنه که نتیجه مطلوب به دست آمده.
وقتی تعداد کمپین ها زیاد میشه، چه چیزی ممکنه گم بشه؟
در محیط هایی که کمپین های زیادی اجرا میشن، طبیعی است که بخش قابل توجهی از انرژی تیم صرف آماده سازی، هماهنگی، بررسی قواعد، تست و تحویل به موقع بشه.
این فعالیت ها واقعی و ضروری اند. مسئله از جایی شروع میشه که بعد از اجرای کمپین، کار عملا تمام شده تلقی بشه.
اگر فقط تعداد کمپین های اجرا شده، زمان تحویل یا تعداد پیامک های ارسال شده رو گزارش کنیم، تصویری از حجم فعالیت داریم؛ اما لزوما از ارزشی که ایجاد شده نداریم.
این حرف به معنی بی اثر بودن کمپین ها نیست. بدون داده نمیشه چنین نتیجه ای گرفت. مسئله اینه که اگر نتیجه رو اندازه نگیریم، حتی ممکنه متوجه نشیم کدوم کمپین ارزش تکرار کردن داره، کدوم نیاز به اصلاح داره و کدوم فقط هزینه و پیچیدگی بیشتری ایجاد کرده.
سه مرحله ای که باید از هم جدا بمونن
برای ارزیابی یک کمپین، بهتره سه سطح رو از هم تفکیک کنیم.
۱. آیا کمپین درست اجرا شد؟
در این مرحله، درباره کیفیت اجرا حرف میزنیم:
پیامک برای گروه هدف درست ارسال شد؟
شرایط دریافت هدیه درست اعمال شد؟
هدیه در زمان مناسب فعال شد؟
موارد استثنا و خطاها درست مدیریت شدند؟
اینها سؤال های مهمی اند و باید پاسخ مشخصی داشته باشن. اما هنوز درباره اثر کمپین چیزی نمیگن.
۲. آیا رفتار مشتری تغییر کرد؟
حالا باید ببینیم بعد از اجرای کمپین چه اتفاقی افتاده.
برای مثال:
چند مشتری بسته مورد نظر رو خریدند؟
نرخ خرید در گروه هدف چقدر بود؟
آیا خرید در بازه مورد نظر بیشتر شد؟
آیا مشتریانی که قبلا خرید نمیکردند، به خرید ترغیب شدند؟
در این مرحله باید حواسمون باشه که صرفا هم زمان شدن یک اتفاق با کمپین، به معنی ایجاد اون اتفاق توسط کمپین نیست.
ممکنه فروش به دلایل دیگری هم افزایش پیدا کرده باشه؛ مثلا تغییر قیمت، تعطیلات، رفتار فصلی مشتریان یا اجرای هم زمان یک برنامه دیگر.
اگر امکانش وجود داشته باشه، مقایسه با یک گروه مشابه که کمپین رو دریافت نکرده، میتونه به فهم بهتر اثر واقعی کمپین کمک کنه. البته طراحی چنین مقایسه ای باید متناسب با شرایط و محدودیت های کسب و کار باشه.
۳. آیا این تغییر، ارزشمند بود؟
حتی اگر کمپین باعث افزایش خرید شده باشه، باز هم یک سؤال باقی میمونه: آیا نتیجه به دست آمده ارزش هزینه و پیچیدگی اجرای کمپین رو داشته؟
برای پاسخ، ممکنه لازم باشه هزینه هدیه، هزینه ارسال پیامک، درآمد حاصل از خرید، تکرار خرید در آینده و حتی تجربه مشتری رو بررسی کنیم.
برای نمونه، افزایش خرید کوتاه مدت اگر با هزینه بالای مشوق یا نارضایتی مشتری همراه باشه، لزوما به معنی موفقیت بلندمدت نیست.
قرار نیست برای هر کمپین یک مدل پیچیده مالی بسازیم. مهم اینه که قبل از اجرا بدونیم دنبال چه تغییری هستیم و بعد از اجرا، متناسب با اهمیت کمپین، نتیجه رو بررسی کنیم.
قبل از اجرا، چه سؤال هایی باید جواب داشته باشن؟
بخشی از این کار باید پیش از شروع کمپین انجام بشه؛ نه وقتی که کمپین تمام شده و همه منتظر گزارش اند.
قبل از اجرا بهتره درباره این سؤال ها به توافق برسیم:
مسئله چیه؟ دقیقا چه رفتار یا مشکلی رو میخوایم تغییر بدیم؟
مخاطب کیه؟ چرا این گروه از مشتریان انتخاب شده اند؟
نتیجه مطلوب چیه؟ انتظار داریم چه اتفاقی بیفته؟
از کجا میفهمیم؟ کدوم شاخص نشون میده به هدف نزدیک شده ایم؟
هزینه و محدودیت چیه؟ چه هزینه ای برای این تغییر میپذیریم؟
بعد از اجرا چه میکنیم؟ چه زمانی نتیجه رو بررسی میکنیم و بر اساس اون چه تصمیمی میگیریم؟
لازم نیست همه پاسخ ها از ابتدا قطعی باشن. گاهی کمپین خودش فرصتی برای یادگیریه. اما باید مشخص باشه چه چیزی رو نمیدونیم، چطور میخوایم بررسیش کنیم و نتیجه قراره روی چه تصمیمی اثر بذاره.
نقش مدیر محصول فقط تحویل نیست
در چنین موقعیتی، کار مدیر محصول فقط تبدیل درخواست به نیازمندی، هماهنگی با تیم های فنی و اطمینان از اجرای درست نیست.
این بخش از کار مهمه؛ اما نگاه محصولی یک قدم جلوتر میره: کمک میکنه تیم بدونه چرا این کار رو انجام میده، انتظار چه تغییری رو داره و چطور قراره نتیجه رو ارزیابی کنه.
گاهی مهم ترین سؤال قبل از شروع یک کمپین، این نیست که «چه زمانی آماده میشه؟» بلکه اینه که «اگر این کمپین رو اجرا کنیم، دقیقا چه چیزی باید تغییر کنه؟»
و بعد از اجرا، سؤال دوم مطرح میشه: «از کجا میدونیم این تغییر اتفاق افتاده و به هدفمون نزدیک شدیم؟»
این سؤال ها قرار نیست فرایند اجرا رو سنگین یا کند کنن. برعکس، کمک میکنن تلاش تیم صرفا به تحویل فعالیت ها محدود نشه و تجربه هر اجرا، مبنایی برای تصمیم بهتر در اجرای بعدی باشه.
کمپین تمام شده؛ یادگیری چی؟
اجرای دقیق و به موقع مهمه. اما اگر بعد از هر کمپین فقط تیک انجام کار رو بزنیم، فرصت یادگیری رو از دست میدیم.
ارزش کار محصول فقط در چیزی نیست که ساخته یا اجرا میشه؛ بخشی از اون در تغییریه که ایجاد میکنه و دانشی که برای تصمیم های بعدی به دست میاد.
برای همین، شاید قبل از شروع هر کمپین، بد نباشه یک سؤال رو از خودمون بپرسیم:
اگر این کمپین رو بی نقص اجرا کنیم، دقیقا از کجا میفهمیم که ارزشش رو داشته؟
دوست دارم تجربه شما رو هم بدونم: در تیم شما، بعد از اجرای یک کمپین یا قابلیت، چقدر فرصت و سازوکار برای بررسی نتیجه و یادگیری وجود داره؟
#مدیریت_محصول #ProductManagement #ProductOwner