ممکنه تیم شما در هر اسپرینت کارهاش رو تحویل بده، برنامه انتشارش عقب نیفته و ذی نفع ها هم از سرعت تیم راضی باشن؛ اما هنوز معلوم نباشه این همه کار چه تغییری در وضعیت مشتری یا کسب وکار ایجاد کرده.
فرض کنید یک شرکت پرداخت تصمیم میگیره قابلیت جدیدی به پنل پذیرندگان اضافه کنه: نمایش گزارش تسویه ها.
جلسه برگزار میشه، نیازمندی نوشته میشه، تسک ها وارد بک لاگ میشن، توسعه و تست انجام میشه و قابلیت در تاریخ مقرر به محیط عملیاتی میرسه.
تیم موفق بوده؟ از نظر تحویل، بله.
اما چند سؤال هنوز بی جواب مونده:
پذیرنده ها قبل از این قابلیت چه مشکلی داشتن؟
چند نفر واقعا برای حل اون مشکل به پشتیبانی مراجعه میکردن؟
آیا گزارش جدید پیدا کردن اطلاعات تسویه رو راحت تر کرده؟
آیا تماس های پشتیبانی کمتر شده یا فقط یک صفحه جدید به پنل اضافه شده؟
اگر جواب این سؤال ها رو ندونیم، میتونیم با اطمینان بگیم قابلیت رو تحویل دادیم؛ اما نمیتونیم با همون اطمینان بگیم ارزش ایجاد کردیم.

مشکل از کجا شروع میشه؟
به نظرم یکی از دلایل مهم اینه که در بسیاری از سازمان ها، مسیر کار از جایی شروع میشه که راه حل از قبل انتخاب شده.
مدیر کسب وکار میگه فلان قابلیت رو میخوایم. تیم محصول جزئیات رو مشخص میکنه. تیم فنی تخمین میزنه. اسکرام مستر جلسات رو جلو میبره و تیم توسعه هم کار رو تحویل میده.
همه نقش خودشون رو انجام میدن. حتی ممکنه این فرایند خیلی هم منظم باشه.
اما یک سؤال مهم، قبل از همه این فعالیت ها، گم شده:
اصلا چرا باید این قابلیت رو بسازیم؟
وقتی جواب این سؤال روشن نباشه، تیم به جای حل مسئله، روی اجرای راه حل توافق شده متمرکز میشه. از اون لحظه به بعد، موفقیت بیشتر با تعداد آیتم های تحویل شده، رعایت زمان بندی و بسته شدن تسک ها سنجیده میشه.
این همون تفاوت بین Output و Outcome است.
Output: چیزی که ساختیم و تحویل دادیم؛ مثلا گزارش جدید تسویه.
Outcome: تغییری که در رفتار مشتری یا نتیجه کسب وکار ایجاد شده؛ مثلا کاهش زمان پیدا کردن اطلاعات تسویه یا کاهش تماس های پشتیبانی.
تحویل قابلیت لازمه، اما به تنهایی اثبات نمیکنه که مسئله حل شده.
چرا این اتفاق در سازمان ها تکرار میشه؟
به نظرم چند عامل همدیگه رو تقویت میکنن.
۱. درخواست دهنده، راه حل رو هم تعیین میکنه
وقتی ذی نفع با یک درخواست مشخص سراغ تیم محصول میاد، طبیعی است که گفتگو سریع به سمت جزئیات اجرا بره.
اگر مدیر بگه «گزارش تسویه رو به پنل اضافه کنید»، پرسیدن درباره ستون ها، فیلترها و سطح دسترسی منطقیه. اما هنوز معلوم نیست گزارش جدید بهترین راه برای حل مسئله است یا نه.
شاید مشکل این باشه که اطلاعات تسویه دیر در دسترس قرار میگیره. شاید اطلاع رسانی مناسبی وجود نداره. شاید هم اطلاعات هست، اما پیدا کردنش دشواره.
هر کدوم از این مسائل ممکنه راه حل متفاوتی داشته باشه.
۲. تحویل راحت تر از سنجش ارزش اندازه گیری میشه
تعداد قابلیت های تحویل شده، تاریخ انتشار و تعداد تسک های بسته شده به راحتی قابل گزارش اند.
اما سنجش ارزش به چیزهای دیگه ای نیاز داره: تعریف مسئله، شناخت رفتار فعلی مشتری، انتخاب شاخص مناسب و پیگیری نتیجه بعد از انتشار.
وقتی سازمان برای تحویل پاداش میده، اما برای فهمیدن نتیجه وقت و منابع کافی اختصاص نمیده، طبیعی است که توجه تیم هم به سمت تحویل بره.
۳. تیم اختیار حل مسئله رو نداره
گاهی از مالک محصول انتظار میره مسئول ارزش باشه، اما اختیارش محدود به نوشتن نیازمندی، اولویت بندی و پیگیری اجراست.
تصمیم اصلی جای دیگه گرفته شده، دسترسی به مشتری وجود نداره و بعد از انتشار هم فرصتی برای بررسی نتیجه در نظر گرفته نشده.
در چنین شرایطی، صرفا گفتن اینکه «باید Outcome محور باشیم» مشکل رو حل نمیکنه. مسئولیت باید با اختیار، اطلاعات و امکان آزمودن راه حل همراه باشه.
چطور از تحویل قابلیت به حل مسئله نزدیک تر بشیم؟
لازم نیست از فردا فرایندهای سازمان رو زیر و رو کنیم. میشه از یک تغییر کوچک شروع کرد.
برگردیم به مثال گزارش تسویه.
گام اول: مسئله رو قبل از راه حل تعریف کنیم.
به جای «ساخت گزارش تسویه»، بنویسیم:
«پذیرندگان برای پیدا کردن وضعیت تسویه های خودشون زمان زیادی صرف میکنن و بخشی از اون ها برای دریافت اطلاعات به پشتیبانی مراجعه میکنن.»
این جمله هنوز یک فرضیه است؛ باید با داده یا گفتگو بررسی بشه.
گام دوم: وضعیت فعلی رو بشناسیم.
مثلا بررسی کنیم چند تماس درباره وضعیت تسویه ثبت میشه، پذیرندگان برای پیدا کردن اطلاعات چقدر زمان صرف میکنن و چه اطلاعاتی بیشتر از همه درخواست میشه.
گام سوم: قبل از انتخاب راه حل، چند گزینه داشته باشیم.
شاید گزارش جدید بهترین گزینه باشه. شاید بهبود گزارش فعلی کافی باشه. شاید هم اطلاع رسانی بهتر درباره وضعیت تسویه، بخش بزرگی از مسئله رو حل کنه.
گام چهارم: نتیجه مورد انتظار رو مشخص کنیم.
مثلا هدف این باشه که تماس های مرتبط با پیگیری تسویه در یک بازه مشخص کاهش پیدا کنه. مقدار هدف باید بر اساس داده های پایه و اهمیت مسئله تعیین بشه، نه اینکه یک عدد دلخواه انتخاب کنیم.
گام پنجم: بعد از انتشار، نتیجه رو بررسی کنیم.
اگر قابلیت منتشر شد اما رفتار مورد انتظار تغییر نکرد، نباید صرفا به خاطر تحویل موفق، پروژه رو تمام شده فرض کنیم. باید بفهمیم فرضیه مون کجا اشتباه بوده یا چه چیزی هنوز حل نشده.
نقش مالک محصول و اسکرام مستر در این مسیر چیه؟
مالک محصول باید کمک کنه مسئله، اولویت و نتیجه مورد انتظار روشن باشه و تیم روی مهم ترین کار تمرکز کنه. این مسئولیت صرفا با نوشتن User Story یا مرتب کردن بک لاگ انجام نمیشه.
اسکرام مستر هم میتونه به تیم کمک کنه موانع یادگیری و همکاری رو شناسایی کنه؛ مثلا وقتی همه گفتگوها فقط درباره زمان تحویل اند و هیچ فرصتی برای بررسی نتیجه کار وجود نداره.
اما هیچ کدوم از این دو نقش به تنهایی نمیتونن فرهنگ سازمان رو تغییر بدن. اگر مدیران فقط خروجی بخوان، دسترسی به مشتری محدود باشه و تیم اجازه انتخاب راه حل نداشته باشه، حرکت به سمت Outcome محور شدن دشوار میشه.
یک سؤال برای تیم شما
دفعه بعد که یک قابلیت وارد بک لاگ میشه، قبل از اینکه درباره تخمین و زمان تحویل صحبت کنید، این سؤال رو مطرح کنید:
«اگر این قابلیت رو بسازیم و منتشر کنیم، دقیقا چه چیزی باید در وضعیت مشتری یا کسب وکار بهتر بشه تا بگیم کار موفق بوده؟»
اگر جواب این سؤال روشن نباشه، شاید هنوز برای تخمین زدن راه حل عجله داریم.
تحویل به موقع مهمه. کیفیت اجرا مهمه. اما این ها باید در خدمت حل مسئله باشن، نه اینکه خودشون به تعریف موفقیت تبدیل بشن.
این مقاله بخشی از مجموعه ای درباره فاصله بین مفاهیم مدیریت محصول و واقعیت کار در تیم های فناوری ایران است.
مطالعه مقاله در ویرگول: https://vrgl.ir/zWOhi