ویرگول
ورودثبت نام
اسماعیل شهبازی نژاد
اسماعیل شهبازی نژادمتخصص مدیریت محصول با تجربه در فین تک و محصولات مالی. علاقه مند به کشف مسئله، تصمیم گیری محصولی و تبدیل نیازهای واقعی کسب و کار به راه حل های ارزشمند.
اسماعیل شهبازی نژاد
اسماعیل شهبازی نژاد
خواندن ۹ دقیقه·۲۰ روز پیش

از درخواست مبهم تا نیازمندی قابل تست؛ چطور جلوی برداشت های متفاوت تیم را بگیریم؟

تا حالا شده یک تسک بهتون ارجاع بشه که در نگاه اول کاملا مشخص به نظر می رسه، اما هرچی جلوتر میرید سوال های بیشتری براتون ایجاد میشه؟

مثلا درخواستی به تیم محصول می رسه:

«امکان مسدود کردن حساب مشتری به سامانه اضافه بشه.»

توسعه دهنده ممکنه بپرسه: فقط برداشت از حساب باید متوقف بشه یا همه تراکنش ها؟

تحلیلگر کسب و کار باید بدونه چه قواعدی برای مسدودی وجود داره.

تستر باید مشخص کنه چه حالت هایی رو باید بررسی کنه.

مالک محصول هم باید مطمئن بشه چیزی که قراره ساخته بشه، همون رفتاریه که کسب و کار انتظار داره.

همه درباره یک قابلیت صحبت می کنن، اما ممکنه هر کدوم تصویر متفاوتی از اون داشته باشن.

اینجا مشکل لزوما از عملکرد هیچ کدوم از اعضای تیم نیست. مسئله اینه که قبل از شروع کار، درباره چیزی که باید ساخته بشه به درک مشترک نرسیدیم.

وقتی تصمیم های اصلی روشن نباشن، هر عضو تیم ناچار میشه بخشی از ابهام رو با برداشت خودش پر کنه. ممکنه پیاده سازی از نظر فنی درست باشه، تست ها هم با موفقیت انجام بشن، اما خروجی نهایی با انتظار کسب و کار فاصله داشته باشه.

نیازمندی مبهم فقط کار توسعه رو سخت نمی کنه؛ می تونه باعث بشه هر عضو تیم، ناخواسته محصول متفاوتی بسازه.

مسئولیت PO از کجا شروع میشه؟

یکی از مسئولیت های مهم مالک محصول (Product Owner) اینه که درخواست اولیه رو به اندازه کافی بررسی کنه و درباره مسئله و رفتار مورد انتظار محصول شفافیت ایجاد کنه.

این مسئولیت به معنی تعیین راه حل فنی نیست.

PO قرار نیست به توسعه دهنده بگه چطور کد بزنه یا چه معماری و ساختاری انتخاب کنه. اتفاقا تیم فنی باید برای طراحی و پیاده سازی راه حل از تخصص خودش استفاده کنه.

اما یک مرز مهم وجود داره:

تیم فنی باید برای پیدا کردن بهترین راه حل تصمیم بگیره، نه اینکه مجبور بشه حدس بزنه محصول دقیقا چه رفتاری باید داشته باشه.

برای رسیدن به این شفافیت، قبل از نوشتن Story باید سوال های درستی بپرسیم.

قبل از نوشتن Story، از هفت بُعد به درخواست نگاه کنیم

برای بررسی یک درخواست مبهم میشه از یک چارچوب هفت بعدی استفاده کرد.

این چارچوب قرار نیست یک پرسشنامه ثابت باشه که همیشه تمام سوال های اون رو به ترتیب بپرسیم. بیشتر شبیه یک نقشه برای فکر کردنه؛ پاسخ هر سوال می تونه سوال بعدی رو مشخص کنه.

۱. مسئله و انگیزه؛ اصلا چرا این درخواست مطرح شده؟

اول باید بفهمیم چه مشکلی باعث شده چنین درخواستی مطرح بشه.

در مثال ما:

  • چه اتفاقی باعث شده کسب و کار درخواست مسدودی حساب بده؟

  • چه مشکلی در فرایند فعلی وجود داره؟

  • چرا راه حل فعلی کافی نیست؟

شاید هدف جلوگیری از برداشت غیرمجاز باشه. شاید هم موضوع به یک محدودیت قانونی یا درخواست واحد عملیات مربوط بشه.

اگر دلیل درخواست رو ندونیم، ممکنه خیلی زود روی راه حل پیشنهادی متمرکز بشیم و اصل مسئله رو نادیده بگیریم.

۲. افراد و نقش ها؛ چه کسانی با این قابلیت درگیر هستن؟

باید مشخص کنیم چه کسانی از قابلیت استفاده می کنن و چه کسانی از نتیجه اون تاثیر می گیرن.

در مثال مسدودی حساب:

  • چه کسانی مجاز به مسدود کردن حساب هستن؟

  • آیا همه کارشناسان عملیات چنین دسترسی ای دارن؟

  • مشتری بعد از مسدودی چه دسترسی هایی خواهد داشت؟

  • آیا واحد دیگری هم باید از این تغییر مطلع بشه؟

شناخت افراد و نقش ها فقط برای طراحی دسترسی نیست؛ کمک می کنه اثر تغییر رو از زاویه افراد مختلف بررسی کنیم.

۳. وضعیت فعلی؛ الان کار چطور انجام میشه؟

قبل از تغییر یک فرایند باید بدونیم امروز چه اتفاقی میفته.

برای مثال:

  • الان حساب مشتری چطور مسدود میشه؟

  • این کار از طریق چه سامانه یا واحدی انجام میشه؟

  • بعد از مسدودی چه اتفاقی برای تراکنش ها میفته؟

  • چه مشکلاتی در روش فعلی وجود داره؟

بدون شناخت وضعیت فعلی ممکنه بخشی از قواعد یا وابستگی های مهم رو نبینیم.

۴. نتیجه مطلوب؛ دقیقا چه چیزی باید تغییر کنه؟

اینجا باید از خودمون بپرسیم بعد از اجرای این قابلیت، چه رفتار یا نتیجه ای انتظار داریم.

در مثال ما:

  • آیا فقط ثبت برداشت جدید باید متوقف بشه؟

  • آیا انتقال وجه هم باید مسدود بشه؟

  • آیا مشتری همچنان می تونه وارد سامانه بشه؟

  • آیا باید وضعیت حساب رو مشاهده کنه؟

نکته مهم اینه که نتیجه مطلوب رو با راه حل پیشنهادی اشتباه نگیریم.

«ساخت قابلیت مسدودی حساب» راه حل پیشنهادی است؛ اما باید بفهمیم دقیقا چه تغییری در رفتار سیستم و تجربه مشتری انتظار داریم.

۵. قواعد و محدودیت ها؛ چه شرایطی باید رعایت بشه؟

هر قابلیتی در یک محصول واقعی، قواعد و محدودیت هایی داره که باید مشخص بشن.

برای مثال:

  • آیا فقط حساب فعال قابل مسدود شدنه؟

  • چه کسی اجازه انجام این عملیات رو داره؟

  • آیا ثبت علت مسدودی الزامیه؟

  • آیا برای انجام عملیات تایید شخص دیگری هم لازمه؟

این قواعد ممکنه از نیاز کسب و کار، فرایندهای عملیاتی، الزامات قانونی یا محدودیت های سیستم ناشی بشن.

۶. استثناها و پیامدها؛ اگر شرایط عادی نبود چی؟

باید فقط مسیر موفق و عادی رو نبینیم.

برای مثال:

  • اگر حساب از قبل مسدود شده باشه چه اتفاقی میفته؟

  • اگر هنگام ثبت درخواست خطایی رخ بده چی؟

  • اگر کاربر مجوز لازم رو نداشته باشه چه رفتاری انتظار داریم؟

  • اگر در زمان مسدودی، درخواست برداشت در حال پردازش باشه چه اتفاقی باید بیفته؟

بررسی این موارد کمک می کنه رفتار سیستم در شرایط مختلف قابل پیش بینی و قابل تست باشه.

۷. شواهد و اطمینان؛ از کجا می دونیم برداشت ما درسته؟

این بخش کمک می کنه مطمئن بشیم تصمیم های ما صرفا بر اساس حدس و برداشت شخصی نیستن.

برای مثال:

  • قواعد مسدودی رو چه کسی تایید می کنه؟

  • آیا مستند یا دستورالعملی برای این فرایند وجود داره؟

  • آیا می تونیم رفتار فعلی سیستم یا داده های عملیاتی رو بررسی کنیم؟

  • چه کسی اختیار تصمیم گیری درباره این قواعد رو داره؟

گاهی چند نفر برداشت متفاوتی از یک درخواست دارن. در این شرایط صرفا توافق اعضای جلسه کافی نیست؛ باید مشخص کنیم منبع معتبر تصمیم کجاست.

آیا باید تمام ابهام ها را قبل از توسعه برطرف کنیم؟

نه. این یکی از نکات مهم در تحلیل نیازمندی است.

قرار نیست برای هر Story تمام حالت های ممکن رو بررسی کنیم یا تا وقتی هیچ سوالی باقی نمونده، توسعه رو شروع نکنیم.

کار مهم تر اینه که تشخیص بدیم کدوم ابهام روی رفتار اصلی محصول اثر میذاره و باید تعیین تکلیف بشه.

من پیشنهاد می کنم خروجی بررسی ها رو در سه گروه قرار بدیم:

۱. تصمیم گرفته شده

موضوع روشنه و افراد مرتبط درباره اون توافق دارن. این موارد می تونن وارد Story و معیارهای پذیرش بشن.

۲. نیازمند بررسی بیشتر

پاسخ هنوز روشن نیست یا درباره اون توافق وجود نداره. اگر روی رفتار اصلی سیستم اثر میذاره، باید قبل از توسعه بررسی بشه.

۳. خارج از محدوده فعلی

موضوع مهمیه، اما برای تحویل این Story ضروری نیست. میشه اون رو ثبت کرد تا در زمان مناسب بررسی بشه.

این تفکیک کمک می کنه نه تصمیم های مهم رو به حدس تیم واگذار کنیم و نه با تحلیل بی پایان، جلوی پیشرفت کار رو بگیریم.

حالا چطور این تحلیل را به User Story تبدیل کنیم؟

فرض کنیم بعد از بررسی درخواست مسدودی حساب، با واحد کسب و کار و عملیات به توافق های زیر رسیدیم:

  • فقط کارشناس مجاز واحد عملیات می تونه حساب فعال مشتری رو مسدود کنه.

  • بعد از مسدودی، ثبت برداشت جدید از حساب مجاز نیست.

  • مشتری همچنان می تونه وارد سامانه بشه و وضعیت حسابش رو مشاهده کنه.

  • اگر حساب از قبل مسدود شده باشه، سامانه باید وضعیت فعلی رو اعلام کنه.

  • کاربر غیرمجاز اجازه تغییر وضعیت حساب رو نداره.

این موارد در یک محصول مالی واقعی، فرض های اولیه هستن و باید با افراد صاحب صلاحیت و مستندات مربوط تایید بشن.

حالا می تونیم Story رو بنویسیم:

«به عنوان کارشناس مجاز واحد عملیات، میخوام بتونم حساب فعال مشتری رو مسدود کنم تا امکان ثبت برداشت جدید از اون حساب وجود نداشته باشه.»

این Story سه بخش اصلی داره:

  • چه کسی؟ کارشناس مجاز واحد عملیات

  • چه قابلیتی؟ مسدود کردن حساب فعال مشتری

  • برای چه هدفی؟ جلوگیری از ثبت برداشت جدید

اما هنوز یک سوال مهم باقی مونده:

از کجا بفهمیم این قابلیت درست پیاده سازی شده؟

اینجاست که معیارهای پذیرش وارد میشن.

معیار پذیرش؛ رفتار مورد انتظار را قابل تست کنیم

معیارهای پذیرش (Acceptance Criteria) مشخص می کنن سیستم در شرایط مختلف چه رفتاری باید داشته باشه تا بتونیم درستی پیاده سازی رو بررسی کنیم.

برای مثال، در همین درخواست می تونیم چند سناریوی اصلی تعریف کنیم.

سناریوی اول: مسدود کردن حساب فعال

  • با فرض اینکه کاربر مجاز است و حساب مشتری فعال است،

  • وقتی درخواست مسدود کردن حساب ثبت میشه،

  • وضعیت حساب باید به مسدود تغییر کنه و نتیجه عملیات به کاربر نمایش داده بشه.

سناریوی دوم: برداشت از حساب مسدود شده

  • با فرض اینکه حساب مشتری مسدود است،

  • وقتی درخواست برداشت جدید ثبت میشه،

  • سامانه باید درخواست رو رد کنه و برداشت جدیدی برای اون حساب ثبت نشه.

سناریوی سوم: اقدام کاربر غیرمجاز

  • با فرض اینکه کاربر مجوز مسدود کردن حساب رو نداره،

  • وقتی درخواست مسدودی ثبت می کنه،

  • سامانه باید از انجام عملیات جلوگیری کنه، وضعیت حساب رو تغییر نده و پیام مناسبی نمایش بده.

سناریوی چهارم: حسابی که از قبل مسدود شده

  • با فرض اینکه حساب مشتری قبلا مسدود شده،

  • وقتی دوباره درخواست مسدودی ثبت میشه،

  • سامانه باید وضعیت فعلی حساب رو اعلام کنه و از تغییر غیرضروری وضعیت جلوگیری کنه.

این سناریوها نقطه شروع هستن، نه لزوما تمام حالت های مورد نیاز.

بسته به قواعد کسب و کار و سطح ریسک، ممکنه مواردی مثل ثبت تاریخچه عملیات، ثبت علت مسدودی، مدیریت خطاها و نحوه بازگشت از وضعیت مسدود هم لازم باشن.

هدف این نیست که از همون ابتدا تمام حالت های ممکن رو مستند کنیم؛ هدف اینه که رفتارهای مهم و مورد توافق، روشن و قابل بررسی باشن.

معیار پذیرش با وظیفه فنی فرق دارد

گاهی در مستندات نیازمندی، جزئیات پیاده سازی با رفتار مورد انتظار سیستم مخلوط میشن.

برای مثال:

  • «یک API برای مسدود کردن حساب ایجاد بشه» یک وظیفه فنی است.

  • «در صورت مسدود بودن حساب، درخواست برداشت جدید رد بشه و تراکنش ثبت نشه» یک رفتار مورد انتظار و قابل تست است.

تفاوت این سه مفهوم رو در نظر بگیریم:

  • Story: چه کسی چه نیازی داره و چرا؟

  • Acceptance Criteria: سیستم در شرایط مختلف چه رفتاری باید داشته باشه؟

  • Task: تیم فنی برای پیاده سازی اون رفتار چه کارهایی باید انجام بده؟

PO باید درباره نیاز و رفتار مورد انتظار شفاف باشه، اما طراحی راه حل فنی رو به تیم فنی بسپاره.

تحلیلگر کسب و کار هم می تونه در استخراج قواعد، بررسی فرایندها و مستندسازی سناریوها نقش مهمی داشته باشه. در نهایت، توسعه دهنده و تستر باید بتونن بر اساس یک درک مشترک از نیازمندی، کار خودشون رو پیش ببرن.

قبل از تحویل نیازمندی به تیم، این سوال ها را بررسی کنیم

  • آیا می دونیم این درخواست برای حل چه مسئله ای مطرح شده؟

  • آیا افراد و نقش های درگیر مشخص هستن؟

  • آیا وضعیت فعلی و رفتار مورد انتظار رو می شناسیم؟

  • آیا قواعد و محدودیت های مهم روشن شدن؟

  • آیا استثناهای اثرگذار بررسی شدن؟

  • آیا ابهام های مهم تعیین تکلیف شدن؟

  • آیا تیم توسعه و تست برداشت مشترکی از نتیجه مورد انتظار دارن؟

  • آیا می تونیم با سناریوهای مشخص، درستی رفتار سیستم رو بررسی کنیم؟

اگر پاسخ چند مورد از این سوال ها هنوز مبهمه، شاید نیازمندی برای شروع توسعه آماده نباشه.

در نهایت، کیفیت تحویل از کیفیت تصمیم های قبل از توسعه شروع می شود

نوشتن یک جمله با قالب User Story کار سختی نیست. حتی میشه برای هر درخواست چند معیار پذیرش هم نوشت.

اما کیفیت تحلیل نیازمندی با تعداد Storyها و معیارهای پذیرش نوشته شده مشخص نمیشه.

بخش مهمی از کار قبل از نوشتن اونها اتفاق میفته: فهمیدن مسئله، پرسیدن سوال های درست، روشن کردن قواعد، شناسایی استثناها و ایجاد توافق درباره رفتاری که قراره ساخته بشه.

قرار نیست PO همه جواب ها رو از قبل بدونه یا تمام ابهام های ممکن رو حذف کنه. قرار است تشخیص بده کدوم تصمیم ها باید گرفته بشن، کدوم موضوع ها نیازمند بررسی بیشتر هستن و کدوم موارد رو میشه به بعد موکول کرد.

تیم فنی باید برای پیدا کردن بهترین راه حل از تخصص خودش استفاده کنه، نه برای حدس زدن اینکه کسب و کار و محصول چه چیزی می خوان.

یک نیازمندی خوب فقط به تیم نمیگه چه چیزی بسازه؛ کمک می کنه همه اعضای تیم بفهمن چرا، برای چه کسی و با چه رفتار مورد انتظاری قراره اون رو بسازن.

کسب کارمالک محصولمدیریت محصولیوزر استوری
۱
۰
اسماعیل شهبازی نژاد
اسماعیل شهبازی نژاد
متخصص مدیریت محصول با تجربه در فین تک و محصولات مالی. علاقه مند به کشف مسئله، تصمیم گیری محصولی و تبدیل نیازهای واقعی کسب و کار به راه حل های ارزشمند.
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید