فصل پنجم
هنری دیوید ثورو

نام دیوید هنری ثورو در ذهن، شخصی را تداعی میکند که مشتاق مشاهده طبیعت، عاشق تنهایی و زندگی در فضای باز، الگویی از زندگی ساده، شاعری عارف و استاد سبک نثر انگلیسی بود.
ثورو اغلب به عنوان نویسندهی برخی از افراطیترین روایتها در تاریخ آمریکا و به گفتهی یکی از زندگینامهنویسان، به عنوان مدافع «بزرگترین دکترین عمومی مقاومت که تاکنون در این قاره پدیدار شده است» به یاد آورده میشود. او از گفتهی توماس جفرسون مبنی بر اینکه «بهترین حکومت، حکومتی است که کمترین حکومت را دارد» فراتر رفت. اما ثورو نتیجه گرفت که «بهترین حکومت، حکومتی است که اصلاً حکومت نمیکند.»
این کلمات مقدمهای بر مقاله معروف ثورو با عنوان «نافرمانی مدنی» بود که ابتدا به صورت یک نشریه گمنام و کوتاهمدت با عنوان «مجلات فلسفه هنر» اثر الیزابت پیبادی ، در ماه مه ۱۸۴۹ منتشر شد. این عنوان که در ابتدا «مقاومت مدنی در برابر دولت» نام داشت، بعداً به «در باب وظیفه نافرمانی مدنی» و سپس به سادگی «نافرمانی مدنی» تغییر یافت. در اولین انتشار، توجه کمی را به خود جلب کرد و تعداد کمی آن را خواندند. در طول صد سال بعد، هزاران نفر آن را خواندند و بر زندگی میلیونها نفر تأثیر گذاشت.
آیا ثورو در باورهایش یک آنارشیست فلسفی بود؟ با تحلیل مقاله او با عنوان «نافرمانی مدنی»، مبانی و تاریخچه آن، به پاسخی برای این سوال پیچیده دست مییابیم.
در مورد خود ثورو، هیچ چیز در دوران کودکیاش نمیتوانست یک شورشی اجتماعی ایجاد کند. او که در سال ۱۸۱۷ از والدینی فرانسوی و اسکاتلندی در کنکورد، ماساچوست متولد شد ، در محیطی محافظهکار، فقیر و با تربیت خوب بزرگ شد. او چهار سال را در هاروارد گذراند که دورهای معمولی بود ، هرچند با پوشیدن کت سبز در کلیسا (زیرا طبق مقررات، کت مشکی الزامی بود) نشانهای از آینده برای این فرد غیرکلیسایی وجود داشت. او زمان زیادی را در کتابخانه دانشگاه گذراند. لذت نوشتن ثورو توسط دو استاد خوب تحریک میشد: ادوارد تی. چانینگ و جان وری . ثورو که از بازگشت به مزارع و جنگلهای سرسبز کنکورد خوشحال بود، فقط برای بازدیدهای کوتاه آنجا را ترک کرد. او چندین شغل مختلف را بر عهده گرفت. پس از مدت کوتاهی تدریس در یک مدرسه دولتی، که در آن خیلی خوشحال نبود، سه سال را به عنوان شریک با برادرش جان در اداره مدرسه خودشان گذراند. پس از آن، دورههای متناوبی را پشت سر گذاشت که در آنها به پدرش در کسب و کار خانوادگی مدادفروشی کمک میکرد، به عنوان کارمند عمومی در جامعه کار میکرد، نقشه بردار شهر بود، گهگاه سخنرانی میکرد و سعی میکرد نویسندهای حرفهای شود.
ثورو دو دوره کوتاه در خانه رالف والدو امرسون زندگی کرد، جایی که با اعضای باشگاه نخبگان آشنا شد و به طور فعال در بحثهای این گروه مشهور از نویسندگان و متفکران نیوانگلند شرکت کرد. امرسون تأثیر زیادی بر رشد فکری او داشت، از جمله ایدههایی برای کتاب «نافرمانی مدنی» که توسط او نوشته شده بود.
ثورو هرگز آرزوی ثروت اندوزی یا انجام کاری بیش از آنچه که نیازهای اولیه زندگیاش را برآورده میکرد، نداشت. اشتیاق او همیشه داشتن اوقات فراغت برای چیزی بود که از نظر او اهمیت اصلی داشت: گشت و گذار در مزارع کنکورد، مطالعه طبیعت از نزدیک، تفکر، خواندن، نوشتن و انجام هر کاری که میخواست انجام دهد. او میتوانست نیازهای ساده خود را بدون درگیر شدن در کارهای سختی که همسایگانش انجام میدادند، برآورده کند. ثورو به جای آیه کتاب مقدس مبنی بر شش روز کار و یک روز استراحت، تصمیم گرفت این نسبت را معکوس کند - فقط روز هفتم را به کار اختصاص دهد. به طور خلاصه، او برخلاف آموزههای آدام اسمیت، شعارهای کتاب مقدس در مورد ریچارد فقیر فرانکلین و آرمان سنتی آمریکایی مبنی بر کار سخت و ثروت سریع عمل میکرد.
برای نشان دادن ایده ثورو از یک زندگی ساده و عاری از هرگونه سطحینگری، او دو سال را در والدن پاند نزدیک کنکورد گذراند، جایی که کلبهای ساخت و در آن زندگی کرد، لوبیا و سیبزمینی کشت میکرد و سادهترین غذاها (مهمترین آنها برنج، آرد گندم، سیبزمینی و ملاس) را میخورد. او تنها و دور از جامعه زندگی میکرد.
این دوره، دوره تفکر و ثبت افکار او بود و او یکی از بزرگترین کتابهای ادبیات آمریکا را با عنوان «والدن » یا «زندگی در جنگل» (۱۸۵۴ میلادی) نوشت.
با افتخار، جنگل شرح زندگی ثورو در انزوای روستایی بود، سرشار از توصیفات خاطرهانگیز از فصول، مناظر و حیات حیوانات اطرافش. اما جنگل چیزی بیش از مشاهدات یک طبیعتشناس بود، همانطور که کتاب کامل ماهیگیران نوشتهی ایزاک والتون چیزی بیش از یک راهنمای ماهیگیری بود. این کتاب به سطحینگریها و محدودیتهای جامعه و حکومت پرداخت و اهمیت جهانی یافت. در طول سالها، نقد اجتماعی، همانند بخشهای تاریخ طبیعی، خوانندگان بسیاری را به خود جلب کرد. جنگل به شیوهی خاص خود، به اندازهی نافرمانی مدنی قبلی که شباهت چشمگیری به آن دارد، سندی رادیکال است.
ثورو در سال ۱۸۴۳، پس از اقامت در والدن پاند، هنگام بازدید از کنکورد، به دلیل عدم پرداخت مالیات سرانه دستگیر و زندانی شد. او با امتناع از پرداخت، از برانسون آلکات ، پدر «بانوان کوچک» که دو سال قبل به همین اتهام دستگیر شده بود، پیروی کرد. هر دو از این روشها برای اعتراض به حمایت دولت از تجارت برده استفاده کردند. ثورو تنها یک شب زندانی شد؛ عمهاش، علیرغم مخالفت او، مداخله کرد و مالیات سرانه را پرداخت.
ثورو داستان درگیریاش با دولت بر سر امتناع از پرداخت مالیات سرانه را تا چند سال بعد در مقالهاش با عنوان «نافرمانی مدنی» ذکر نکرد. این مقاله در ابتدا در سال ۱۸۴۸ به عنوان یک سخنرانی نوشته شده بود. نسخه چاپی آن سال بعد از چاپخانه بیرون آمد... جنگ مکزیک ۱۸۴۶-۱۸۴۷ اخیراً پایان یافته بود و تجارت برده پیامد آتشین آن بود. قانون برده فراری، که به ویژه ثورو را خشمگین میکرد، در شرف تصویب بود. به این موارد، نبرد مالیات سرانه را اضافه کنید، و این کاتالیزوری بود که او را به نوشتن «نافرمانی مدنی» الهام بخشید.
هر جنگی برای ثورو مانند خودش منفور بود، چه برسد به جنگ مکزیک، که او بیش از همه از آن متنفر بود، زیرا به اعتقاد او تنها هدف آن، گسترش تجارت برده سیاهپوستان، که او از آن متنفر بود، به سرزمینهای جدید بود. ثورو پرسید: چرا باید با پول از دولتی که «مقصر چنین بیعدالتیها و حماقتهایی است» حمایت کنیم؟ این تولد دکترین نافرمانی مدنی او بود. ثورو که ذاتاً سیاستمدار بود، تصمیم گرفت که زمان بررسی ماهیت دولت و حکومت آن فرا رسیده است. رابطه فرد با حکومت و حکومت با فرد چگونه باید باشد؟ از ملاحظات این سؤالات، فلسفه ثورو، با وفاداری شخصی و جایگاه انسانی آن در جامعه، پدیدار شد.
ثورو نوشت: «دولت در بهترین حالت خود تنها یک وسیله است. اما اغلب دولتها گاهی وسیله نیستند. اعتراضاتی که علیه یک ارتش دائمی مطرح شده است، و اعتراضات بسیار زیاد و بسیار مهمی هستند، شایسته است که علیه یک دولت موجود نیز مطرح شوند.»
ثورو اعلام کرد که دولت آمریکا نسبتاً خیرخواه است.
با این حال، این دولت هیچ پروژهای را به میل خود انجام نداده است، اما در حذف آن پروژه از مسیر خود، فعالیت و سرعت عمل نشان داده است. این دولت نه آزادی ملت را حفظ کرده، نه مسئله غرب را حل و فصل کرده و نه آموزش را گسترش داده است. اخلاق والای مردم آمریکا همان چیزی است که تمام پروژههای انجام شده را به سرانجام رسانده است، و اگر دولت گاهی اوقات دخالت نمیکرد، میتوانستند حتی بیشتر از این هم به نتیجه برسند. زیرا دولت وسیلهای است که مردم با آن موفق میشوند یکدیگر را تنها بگذارند. و همانطور که قبلاً گفتم، وقتی دولت در بهترین حالت خود یک وسیله است، مردم در بهترین حالت توسط آن دولت به حال خود رها میشوند.
تقریباً بلافاصله پس از آنکه ثورو استدلال «عدم وجود حکومت» را مطرح کرد، متوجه شد که انسان هنوز به نقطه کمالی نرسیده است که بتواند اصلاً حکومتی نداشته باشد، و شروع به اصلاح نظر خود کرد و گفت:
اگر بخواهم واقعبینانه صحبت کنم، و به عنوان یک شهروند، برخلاف کسانی که خود را «بیحکومت» مینامند، من فوراً خواهان هیچ حکومتی نیستم، بلکه خواهان حکومتی بهتر هستم. هر فرد باید روشن کند که به چه نوع حکومتی احترام میگذارد، و این گامی در جهت دستیابی به آن خواهد بود.
ثورو بر حق اقلیتها برای حکومت و مغالطهی مطالبه حکومت اکثریت تأکید کرد و گفت: «اکثریت حکومت میکند، نه به این دلیل که حق با اوست، و نه به این دلیل که این امر برای اقلیت عادلانهتر به نظر میرسد، بلکه به این دلیل که طبیعتاً قویتر است؛ اما حکومتی که در آن اکثریت حکومت میکند، در همه موارد، نمیتواند مبتنی بر عدالت باشد، حتی بر اساس تصور انسانها.» او قاطعانه معتقد بود که یک شهروند وجدان خود را تسلیم قانونگذار نمیکند... «ما باید اول انسان باشیم و سپس رعیت. لازم نیست به قانون، همانطور که به حق احترام میگذاریم، احترام بگذاریم.»
ثورو سیاستمداران را به عنوان یک طبقه تحقیر میکرد و میگفت: «بیشتر قانونگذاران، سیاستمداران، وکلا، وزرا و مأموران دولتی بیشتر با عقل خود به دولت خدمت میکنند. از آنجایی که آنها تبعیض اخلاقی کمی نشان میدهند، تمایل دارند بدون اینکه متوجه باشند به شیطان به عنوان خدای خود خدمت کنند. تعداد کمی، مانند قهرمانان، میهنپرستان، شهدا، اصلاحطلبان و مردان به معنای کامل کلمه، با وجدان خود نیز به دولت خدمت میکنند. بنابراین لازم است که آنها در بیشتر موارد در برابر دولت مقاومت کنند و به همین دلیل دولت عموماً با آنها مانند دشمن رفتار میکند.»
ثورو سپس به حکومت آمریکا در زمان خود حمله کرد و گفت: «من حتی برای یک لحظه هم نمیتوانم بپذیرم که این نهاد سیاسی، حکومت من است، حکومتی که آن هم یک حکومت بردهدار است.» وظیفه یک شهروند مقاومت در برابر شر در حکومت تا سرپیچی آشکار و آگاهانه از قوانین آن است.
اگر ملتی خود را متعهد به پناهگاه آزادی بداند، و یک ششم جمعیت آن برده باشند... من فکر میکنم زمان آن رسیده است که شریفترین مردم آن قیام کنند و شورش کنند... این مردم باید از داشتن برده دست بردارند و با مکزیک بجنگند، حتی اگر به قیمت از دست دادن هستیشان به عنوان انسان تمام شود.
ثورو همچنین از شهروندی که فکر میکند با رأی دادن وظیفه خود را کاملاً انجام داده است، ابراز تاسف کرد.
هر رأی نوعی قمار است، مانند بختآزمایی و تخته نرد، با کمی پیچش اخلاقی. این یک بازی درست و غلط است، با مسائل و ریسکهای اخلاقی که به طور طبیعی با آنها همراه است. اخلاق رأیدهندگان در خطر نیست... حتی رأی دادن به حقیقت هم هیچ کمکی به آن نمیکند. این صرفاً تمایل شما به حاکمیت حق را به مردم ابراز میکند... اعمال توده مردم اعتبار کمی دارد.
ثورو در مورد مسیر درست اقدام یک شهروند در قبال قوانین ناعادلانه بحث کرد. آیا بهتر است منتظر بمانیم تا اکثریت قوانین را تغییر دهند یا از اطاعت کامل از آنها خودداری کنیم؟ پاسخ قاطع ثورو این بود: «اگر دولت میخواهد شما نمایندهاش در تحمیل بیعدالتی به دیگری باشید، من به شما میگویم: قانون را بشکنید... کاری که باید انجام دهم این است که مطمئن شوم به هیچ وجه خود را در معرض بیعدالتی که از آن متنفرم و با آن مبارزه میکنم، قرار نمیدهم.»
ثورو گفت که ماهیت حکومت این است که در برابر هرگونه تغییر و اصلاح مقاومت کند و با کسانی که از آن انتقاد میکنند بدرفتاری کند. او پرسید: «چرا همیشه مسیح را مصلوب میکنید، کوپرنیک و لوتر را تکفیر میکنید و واشنگتن و فرانکلین را یاغی مینامید؟»
ثورو اظهار داشت که کسانی که در برابر تجارت برده مقاومت کردند، باید «حمایت خود را، چه شخصی و چه مادی، از دولت ماساچوست فوراً قطع کنند و منتظر نمانند تا اکثریت بزرگی تشکیل دهند تا ببینند حق بر آنها غالب شده است. من فکر میکنم همین که خدا طرف آنهاست، بدون اینکه منتظر آن اکثریت باشند، کافی است. علاوه بر این، هر مردی که از همسایهاش درستکارتر است، خود در اکثریت است.»
ثورو به عنوان شعاری برای نافرمانی مدنی، راهی که برای هر شهروندی باز است، پیشنهاد کرد که شهروندان از پرداخت مالیات خودداری کنند. ثورو استدلال کرد که اگر هزار نفر یا کمتر از این تعداد، نارضایتی خود را از دولت به این شکل ابراز کنند، اصلاحاتی در پی خواهد داشت. حتی اگر مقاومت در برابر اقتدار به معنای مجازات باشد، «در حکومتی که هر کسی را به ناحق زندانی میکند، جای مناسب برای یک انسان عادل نیز زندان است... اگر حکومتی مجبور باشد بین زندانی کردن همه مردان عادل و دست کشیدن از جنگ و تجارت برده یکی را انتخاب کند، در انتخاب تردید نخواهد کرد.» با پرداخت مالیات به یک حکومت ناعادلانه، یک شهروند بیعدالتیهای انجام شده توسط آن حکومت را تأیید میکند.
با وجود این، ثورو طبقهی مالک را در صورت شورش، بیش از حد در معرض خطر میدانست، زیرا «یک مرد ثروتمند - بدون مقایسههای عجیب و غریب - همیشه به نهادی که او را ثروتمند کرده، فروخته میشود. به عبارت ساده، هر چه پول بیشتر باشد، فضیلت کمتری وجود دارد؛ زیرا پول همیشه بین انسان و اهدافش قرار میگیرد و آنها را برای او محقق میکند.»
از آنجایی که ثورو ثروتمند نبود، میتوانست مقاومت کند. «از هر نظر، نافرمانی از دولت برایم کمهزینهتر از اطاعت از آن است. احساس میکنم در حالت دوم ارزش کمتری دارم.»
ثورو همچنین در نگاهش به ارزش ایرادات اقتصادی که مانع از اقدام دولت ماساچوست علیه تجارت برده میشد، واقعبین بود.
عملاً، مخالفان اصلاحات در ماساچوست ۱۰۰۰۰۰ سیاستمدار در جنوب نیستند، بلکه ۱۰۰۰۰۰ تاجر و کشاورز اینجا هستند که بیشتر به تجارت و کشاورزی اهمیت میدهند تا به انسانیت، و حاضر نیستند از ممنوعیت تجارت برده و مخالفت با جنگ با مکزیک «به هر قیمتی» حمایت کنند.
ثورو به مدت شش سال به اصول خود پایبند ماند و تصمیم گرفت هیچ گونه مالیات سرانهای پرداخت نکند. دوره کوتاه زندان او نه تنها او را از اتهاماتش علیه دولت منصرف نکرد، بلکه باعث شد که دیگر نگران زندان نباشد.
دیدم که دولت نادان است، که به اندازه زنی که با قاشقهای نقرهاش تنها مانده باشد، بزدل است، که دوست را از دشمن تشخیص نمیدهد، و من هر احترامی را که برایش باقی مانده بود از دست دادم. بنابراین، دولت عمداً نه با احساسات ذهنی و نه با احساسات اخلاقی انسان، بلکه فقط با بدن او، نه با احساساتش، مقابله خواهد کرد. دولت نه به هوش بالا و نه به صداقت، بلکه به قدرت بدنی برتر مسلح است. من برای مجبور شدن به دنیا نیامدهام. هر طور که بخواهم نفس خواهم کشید.
ثورو بین مالیاتها تمایز قائل میشد: «من هرگز در پرداخت مالیات جاده یا مالیات مدرسه تأخیر نکردهام؛ زیرا آرزو دارم به همان اندازه که رعیت بدی هستم، همسایه خوبی هم باشم.» او با پرداخت مالیاتهای عمومی از تجارت برده و جنگ حمایت میکند: «من میخواهم، به سادگی، از اتحاد با دولت خودداری کنم و به طور مؤثر از آن کنارهگیری کنم و از آن جدا شوم.» در این موارد.
ثورو هیچ تمایلی نداشت که در جایگاه یک شهید یا یک قدیس قرار گیرد، اما او گفت:
«من نمیخواهم با هیچ مرد یا کنیزی دعوا کنم، و نمیخواهم بین کسی و دیگری تمایزی قائل شوم، یا خودم را در موقعیتی برتر از همسایگانم قرار دهم، اما به دنبال بهانهای برای پیروی از قوانین کشور هستم. من کاملاً آمادهام که با آنها مطابقت داشته باشم. در واقع، دلیلی دارم که در این مورد به خودم شک کنم. هر سال، وقتی زمان مالیات فرا میرسد، خودم را آماده میبینم که قوانین، نگرش دولت عمومی، دولت ایالتی و روحیه مردم را بررسی کنم تا بهانهای برای مطابقت با قوانین پیدا کنم.»
علاوه بر این، ثورو اذعان کرد که اگرچه قوانین از ایدهآل فاصله دارند، «قانون اساسی، با تمام کاستیهایش، بسیار خوب است و قانون و دادگاهها قابل احترام هستند. حتی دولت این ایالت و آمریکا از بسیاری جهات قابل تحسین و آنقدر نادر هستند که ما مدیون تشکر از آنها هستیم.»
اگرچه او از حکومت اکثریت انتقاد میکند، اما تا حدودی به حکومت مردمی اعتقاد دارد. از نظر او، قانونگذاری فاقد ظرفیت لازم برای رسیدگی موفقیتآمیز به «موضوعات نسبتاً جزئی مالیات، امور مالی، تجارت، صنعت و کشاورزی» است. اگر تمام اتکای ما به عبارات قانونگذاران کنگره برای هدایت ما باشد، عباراتی که با تجربیات فصلی یا شکایات تکاندهنده مردم اصلاح نمیشوند، آمریکا جایگاه خود را در میان ملتها برای مدت طولانی حفظ نخواهد کرد.
ثورو مقاله خود با عنوان «نافرمانی مدنی» را با بیانی از ایده خود در مورد حکومت بینقص و تأییدی قانعکننده بر باورش به کرامت و ارزش فرد به پایان میرساند.
برای اینکه قدرتهای حکومت به معنای واقعی کلمه عادلانه باشند... باید رضایت و تأیید حکومتشوندگان را داشته باشند. آنها نمیتوانند هیچ حق مطلقی بر شخص یا اموال من داشته باشند، مگر تا جایی که من به آن رضایت دهم. پیشرفت از سلطنت مطلق به سلطنت محدود، و از سلطنت محدود به دموکراسی، پیشرفتی به سوی احترام واقعی به فرد است... و آیا دموکراسی، آنطور که ما میشناسیم، آخرین پیشرفت ممکن در حکومت است؟ آیا نمیتوان گامی به سوی به رسمیت شناختن و تنظیم حقوق بشر برداشت؟ هیچ دولتی واقعاً آزاد و واقعاً روشن نخواهد بود، مگر اینکه سنا فرد را به عنوان یک قدرت برتر و مستقل که تمام قدرت و اقتدار خود را از آن میگیرد، به رسمیت بشناسد و با آن فرد بر این اساس رفتار کند. من خودم را با تصور حکومتی سرگرم میکنم که سرانجام میتواند برای همه انسانها عادلانه باشد و با فرد با این احترام رفتار کند که او همسایهای است که برای آسایش خود مناسب نمیداند که چند نفر جدا از حکومت زندگی کنند، در آن دخالت نکنند و توسط حکومتی که وظیفه خود را نسبت به همسایگان و همنوعان انجام داده است، پذیرفته نشود. حکومتی که چنین میوهای تولید کند و به محض رسیدن، آن را به زمین بیندازد، راه را برای حکومتی کاملتر و باشکوهتر هموار خواهد کرد، و من این را نیز تصور کردهام، اما آن را در هیچ کجا ندیدهام.
خلاصه اینکه، ادعای ثورو در نافرمانی مدنی این بود که حکومت برای افراد زندگی میکند، نه افراد برای حکومت. اگر اصول اخلاقی باید اصلاح شوند، اقلیت نباید تسلیم اکثریت شود. علاوه بر این، حکومت حق ندارد با مجبور کردن شهروندان به حمایت از بیعدالتیها، به آزادی اخلاقی توهین کند. وجدان انسان باید همیشه روح راهنمای برتر او باشد.
تأثیر «نافرمانی مدنی» در زمان ثورو را میتوان نادیده گرفت... معاصران او در نوشتههای خود هیچ اشارهای به آن نکردند. از آنجایی که جنگ داخلی کمی بیش از ده سال بعد رخ داد، میتوان فرض کرد که این مقاله مورد توجه عموم قرار گرفته است. بدیهی است که این مقاله در زیر موج گسترده ادبیات لغو بردهداری مدفون شد و تا قرن بعد مبهم و فراموش شد.
حالا صحنه به آفریقای جنوبی و هند تغییر میکند. در سال ۱۹۰۷، نسخهای از کتاب «نافرمانی مدنی» به دست یک وکیل هندی در آفریقا به نام موهانداس کارامچاند گاندی افتاد. گاندی پیش از آن، مزایای مقاومت فعال را به عنوان دفاعی برای مردمش در نظر گرفته بود. در اینجا شرحی از این رویداد، همانطور که مهاتما بیست و دو سال بعد برای هنری سالت، یکی از زندگینامهنویسان اولیهاش، بازگو کرد، آمده است :
فکر میکنم اولین برخورد من با آثار ثورو در سال ۱۹۰۷ یا بعد از آن بود، زمانی که در بحبوحه مبارزه فعال مقاومت بودم. دوستی نسخهای از مقالهای در مورد «نافرمانی مدنی» را برای من فرستاد که تأثیر عمیقی بر من گذاشت. بخشی از آن را برای خوانندگان «نظریه هندیها در آفریقای جنوبی» که در آن زمان مشغول ویرایش آن بودم، ترجمه کردم و برخی از بخشهای آن را برای بخش انگلیسی آن روزنامه رونویسی کردم. مقاله آنقدر قانعکننده و واقعی به نظر میرسید که احساس کردم باید درباره ثورو بیشتر بدانم. به تاریخچه زندگی او، کتاب «جنگل» و چند مقاله کوتاه دیگر شما برخوردم و همه آنها را با لذت و علاقه فراوان خواندم.
داستان دیگری، کمی متفاوت از این، توسط یکی از دوستان نزدیک گاندی در آفریقای جنوبی، هنری پولاک ، نقل شده است :
الان (۱۹۳۱) یادم نیست که آیا گاندی بود که نسخهای از مقاله ثورو (منتشر شده توسط کتابخانه اسکات ) را پیدا کرد یا من. اما هر دوی ما عمیقاً تحت تأثیر آن قرار گرفتیم و معنای اصول مقاومت مثبت و نافرمانی مدنی را... در مقالهای در مورد وظیفه نافرمانی مدنی شناسایی کردیم. پس از مشورت با آقای گاندی، مقالهای را برای ستونهای Indian Opinion نوشتم و به گجراتی، که در آن مقاله منتشر شده بود، و همچنین به انگلیسی ترجمه شد. بعداً، مقاله در کتابچهها یا بروشورها منتشر شد. در همان سال، Indian Opinion مسابقهای برای مقالهای در مورد فلسفه اخلاقی مقاومت مثبت، با اشاره ویژه به مقاله ثورو، برگزار کرد که توجه آقای گاندی را به خود جلب کرد.
گاندی که از اصطلاح «مقاومت فعال» ناراضی بود و نمیتوانست جایگزین مناسبی برای آن پیدا کند، به راحتی استعاره «نافرمانی مدنی» را برای توصیف جنبش خود پذیرفت. او تصمیم گرفت که این اصطلاح، اصل عدم خشونت قاطعانه، همراه با پایبندی به حقیقت و عدالت را بیان میکند - یک سیاست دیپلماتیک کاملاً مطابق با فلسفه گاندی. در دستان مهاتما گاندی، «نافرمانی مدنی» به انجیل عدم مقاومت تبدیل شد... گاندی برای پیروان هندوی خود اصطلاح معادل «ساتیاگراها » را ابداع کرد که از دو کلمه سانسکریت تشکیل شده است که به معنای «نیروی روح» یا «نیرویی که از حقیقت و عشق یا عدم خشونت زاده شده است» ترجمه میشود.
کریشنالال شریدهارانی ، زندگینامهنویس گاندی، میگوید : «مبارزه ثورو علیه تجارت برده در ایالات متحده، گاندی را به این باور رساند که تعداد افراد مقاوم در برابر «قدرت معنوی» مهم نیست، بلکه خلوص روح فداکاری مهم است.» گاندی تصمیم گرفت:
دستورات وقتی محدود به تعداد کمی از افراد ناراضی باشد، غیرممکن است و وقتی باید علیه بسیاری از افراد بیگناه و با روحیه بالا که از پرداخت مالیات در دفاع از یک اصل امتناع میکنند، اجرا شود، خستهکننده است. وقتی افراد غیرمسلح برای بیان اعتراض خود به این روش متوسل میشوند، ممکن است توجه زیادی را به خود جلب نکنند. اما نمونههای قابل مشاهده، روشهای عجیبی برای تکثیر خود دارند. آنها تبلیغات را تحمل میکنند و به جای تحمل نفرت، مورد تحسین قرار میگیرند... مردانی مانند ثورو، با آرمانهای شخصی خود به لغو تجارت برده دست یافتند.
گاندی با این سخنان، سخنان ثورو در مورد قدرت یک اقلیت کوچک و مصمم را تکرار میکرد. بنابراین، همانطور که شریدهارانی اظهار میکند، «ثورو نه تنها سلاح نافرمانی مدنی را که فرضیه مهم مقاله «نیروی روح» گاندی است، خلق کرد، بلکه قدرت عدم همکاری را نیز برجسته کرد، که گاندی بعداً آن را به عنوان وسیلهای برای نابودی یک دولت فاسد توسعه داد.»
گاندی در سراسر سال ۱۹۱۴ در آفریقای جنوبی ماند و با نیروهای دولتی به رهبری ژنرال جان اسماتس مبارزه کرد . این مبارزه با آزار و اذیت، انواع خشونت، زندان و سایر ابزارهای موجود برای یک دولت قدرتمند جهت سرکوب یک اقلیت نامحبوب مشخص میشد. روشهای گاندی از عدم همکاری، عدم مقاومت، نافرمانی مدنی یا «نیروی معنوی» استفاده میکرد. در نهایت، نخست وزیر اسماتس و دولتش با هر خواسته مهم هندیها، از جمله لغو قانون اثر انگشت، لغو مالیات سه پوندی بر سر، اعتباربخشی به ازدواج هندوها و مسلمانان، حذف محدودیتهای مهاجرت هندیهای تحصیلکرده و وعده حفاظت از حقوق قانونی شهروندان هندی، موافقت کردند.
اندروز ، یکی دیگر از مورخان زندگی گاندی، تصمیم گرفت که کمپین آفریقای جنوبی را باید «نه تنها اولین، بلکه نمونه کلاسیک استفاده از عدم مقاومت توسط تودههای سازمانیافته مردم برای پیشبرد شکایات» در نظر گرفت.
به گفته شریدهارانی، توضیح گاندی از نافرمانی مدنی این بود:
فقط کسانی که مایل به اطاعت از قانون هستند... حق دارند نافرمانی مدنی را علیه قوانین ناعادلانه انجام دهند. این کاملاً با رفتار قانونشکنان متفاوت است، زیرا این کار آشکارا و پس از هشدار مناسب انجام میشود... بنابراین، پرورش عادت به قانونشکنی یا ایجاد فضای بینظمی مناسب نبود. تنها زمانی به آن متوسل میشوند که همه راههای دیگر، مانند شکایت، مذاکره و داوری، نتوانسته باشند بیعدالتی را متوقف کنند.
گاندی در اوایل سال ۱۹۱۵ به هند بازگشت و تا زمان ترورش در سال ۱۹۴۸، به رهبری یک اراذل هندو، در آنجا ماند، در حالی که رهبری نیروهایی را بر عهده داشت که آزادی را برای هند و پاکستان به ارمغان آورده بودند. شورشها، قتل عامها، حبسهای طولانی مدت، سرکوب آزادیهای مدنی و قوانین ناعادلانهای که باید برای آنها مبارزه میشد، وجود داشت. نافرمانی مدنی در این سالها اغلب مورد استفاده قرار میگرفت و گاندی آن را به سلاحی معجزهآسا و مؤثر تبدیل کرد. اولین گامها شورش، تظاهرات و مذاکره بود، البته اگر میتوانستند به داوری برسند. اگر این اقدامات نتیجهای نمیدادند، به روشهای اقتصادی مانند اعتصاب، تحریم و تحصن متوسل میشدند. روشهای دیگر شامل عدم پرداخت مالیات بود.
در اوت ۱۹۴۷، بریتانیا به هند هندو و پاکستان اسلامی حق تعیین سرنوشت داد.
شکی نیست که آینده شاهد مزایای بیشتری از بهکارگیری اصول نافرمانی مدنی، آنگونه که توسط ثورو مطرح و توسط گاندی اصلاح شده است، خواهد بود. نیروهای مردم ستمدیده در همه جا، حتی در دیکتاتوریهای بیرحم مدرن، میتوانند از این ابزارها برای وادار کردن مقامات به احساس حمایت خود استفاده کنند. یک نمونه شناختهشده، مبارزه مردم رنگینپوست آفریقای جنوبی علیه دولت استریجدون است که تعریفی از مبارزه گاندی است.
گاندی گفت: «حتی مستبدترین حکومتها هم فقط با رضایت مردم میتوانند وجود داشته باشند، رضایتی که حاکم مستبد اغلب با زور به دست میآورد. بلافاصله رعایا دیگر از حاکم مستبد نمیترسند. باد آن استبداد فروکش کرده است و دلها ترس از او را با جسارت نسبت به او جایگزین میکنند.»
ثورو حکومت استبدادی و حکومت مطلقه را به هر شکلی رد میکرد. آموزههای او، به طور کلی، علیه کمونیسم، سوسیالیسم یا هر آموزه دیگری بود که حکومت را بالاتر از حقوق فردی قرار میدهد. باید توجه داشت که جهتگیری حکومت در اواسط قرن بیستم نشان میدهد که ایدههای ثورو در حال نبردی شکستخورده هستند. با این حال، در کل جهان، مسئله رابطه شهروند با حکومتش - یعنی ماهیت و میزان اطاعت او از آن - هرگز تا این حد ضروری نبوده است.
پارینگتون مینویسد : «فلسفه فردگرایی قرن هجدهم، لیبرتارینیسم قدرتمند ژان ژاک روسو ، از طریق ثورو در انگلستان به اوج خود رسید. او کاملترین تجسم واکنش لسهفر به نظم اجتماعی تقویتشده توسط نیروی نظامی و سختگیرترین منتقد اقتصاد نازلی بود که رویاهای آزادی انسان را نقش بر آب میکند. او خوششانس بود که وسعت آن آینده، آینده آزادی، را که امیدهایش را به آن بسته بود، پیشبینی نکرد.»