
«پلروما» (به یونانی به معنای «پُری» [1] ) نامی است که گنوسیها به بهشت دادند. «آئون» چیزی است که گنوسیها به موجودی الهی که در پلروما ساکن است - کم و بیش تثلیث و فرشتگان - میگفتند. مانی که خود از فرقههای غنوصی بود به این میگفت باغهای نورانی(جنانالنور)و برای همین من از همین کلمه استفاده میکنم.
بسیاری از اصطلاحات عرفانی، مانند کلمات "Pleroma" و "aeon"، برای خوانندهی مدرن امروزی بسیار پیچیده و مبهم به نظر میرسند. به هر حال، دیگر کسی در مورد "Pleroma" صحبت نمیکند و ما کلمه "aeon" را به معنایی متفاوت از آنچه گنوسیها استفاده میکردند، به کار میبریم. این امر به این باور دامن میزند که غنوصیه چیزی واقعاً عجیب و غریب و منحرف بوده است، در حالی که مسیحیت اولیهی ارتدکس - نوعی مسیحیت اولیه که بعدها به مسیحیت "رسمی" و "عادی" تبدیل شد - همیشه سادهتر و بسیار عادیتر بوده است .
این برداشت تا حدودی حقیقت دارد، به این صورت که غنوصیه در واقع از نظر معنوی و فکری دقیقتر و سختگیرانهتر از مسیحیت اولیه ارتدکس بود. اما برای مخاطبان یونانی زبان باستان، غنوصیه و اصطلاحات آن بسیار آشناتر و بسیار کمتر عجیب و غریب به نظر میرسید تا برای اکثر ما امروز.
کلمات «پلروما» و «آئون» نمونههای بسیار خوبی در این زمینه هستند. متون عهد جدید، کُولُسیان و اِفِسُسیان(نامههای پَولُس رسول به رسولان)، چندین بار از کلمه «پلروما» استفاده میکنند. [2] «آئون» در دوران باستان معانی مختلفی داشت. بسته به متن، میتوانست به معنای یک دوره زمانی طولانی، یک موجود معنوی یا قلمرویی باشد که موجودات معنوی در آن زندگی میکنند. [3] بنابراین، کاربرد گنوسی آن در آن زمان کاملاً در چارچوب عرف رایج بود، اگرچه امروزه دیگر از این کلمه به آن معنا استفاده نمیکنیم.
روایتهای مختلف از اسطوره آفرینش گنوسی در متون مقدس گنوسیها، معمولاً توصیفات مفصل و دقیقی از چگونگی پیدایش اولیه پلروما و ائونها ارائه میدهند. جزئیات از متنی به متن دیگر متفاوت است، اما همه روایتها طرح کلی یکسانی دارند.
آئونها از خدای پدر(ملک الجنانالنور) به صورت منفعلانه پدید آمدند - یعنی، آنها از او سرچشمه گرفتند بدون اینکه او برای "خلق" آنها از مسیر خود خارج شده باشد. روش دقیق در متون مختلف متفاوت است: برخی میگویند که فراوانی بینهایت اندیشه خدا سرریز شد و به صورت موجودات جدید متبلور شد، [4] در حالی که برخی دیگر میگویند که خدا به آبهای اولیه خیره شد و انعکاس خود را دید، که به موجودی جدید تبدیل شد و موجودات جدید بیشتری را به وجود آورد. [5]
آئونها معمولاً از جانب خدا به صورت جفتهای مذکر-مونث به نام «سیزیگی» (syzygy مفرد) سرچشمه میگرفتند. [6] یکی از اعضای هر جفت، نامی از نظر دستوری زنانه و دیگری نامی از نظر دستوری مردانه داشت. اما متون غنوصی نیز به گونهای به آنها اشاره میکنند که نشان میدهد آنها فراتر از جنسیت هستند، بنابراین جنسیت آئونها ظاهراً به عنوان امری انعطافناپذیر یا مطلق تلقی نمیشد. [7]
متون مختلف غنوصی نیز روایتهای متفاوتی از تعداد، نامها، ترتیب و نقشهای اعیان ارائه میدهند، همانطور که در هر تلاشی برای ارائه یک مرور کلی سیستماتیک از فرشتگان و سایر موجوداتی که در هر نسخهای از اساطیر مسیحی در بهشت ساکن هستند، خواهید یافت. اما در اینجا نیز یک پایه مشترک وجود دارد که اکثر متون غنوصی، اگر نگوییم همه، بر آن بنا شدهاند: سهگانه خدای پدر، مادر (که در متون غنوصی کلاسیک " باربلو " نامیده میشود و احتمالاً با روح القدس یکی دانسته میشود) و مسیح پسر. این کهن الگوی الهی خانواده بود که خانوادههای زمینی و انسانی تنها میتوانستند آن را به شکلی ناقص و فاسد منعکس کنند. [8] بقیه اعیان تمایل داشتند موجوداتی تا حدودی پایینتر باشند که در خدمت این خانواده آسمانی اصلی بودند. در اینجا، دوباره میتوانیم ببینیم که مدل غنوصی بهشت، با وجود تمام ابهام ظاهریاش، تفاوت چندانی با مدل مسیحی شناختهشدهتر تثلیث و «لشکر آسمانی» فرشتگانی که در تثلیث حضور دارند و خواستههای آن را اجرا میکنند، نداشت. [9]
گنوسیها، ائونها را تنها موجوداتی نیمهمتمایز میدانستند که به نوعی با خدا یکسان باقی میمانند، امتداد بخشهای خاصی از وجود او که با این وجود میتوانند مستقل فکر و عمل کنند. [10] مانند سه عضو تثلیث، آنها مانند انگشتان مختلف در یک دست یا قلههای مختلف در یک کوه بودند.
هیچکس در دنیای باستان، به معنای امروزی کلمه، «یکتاپرست» واقعی نبود؛ توحید و شرک یک طیف بودند، نه یک دوگانه مطلق(هنوز هم نیست)، و «یکتاپرست» فقط کسی بود که معتقد بود یک خدا در میان مجموعهای از موجودات الهی دیگر برجسته و بر آنها حکومت میکند. [11] بنابراین، اگرچه مفهوم گنوسی پلروما و ائونها ممکن است برای برخی افراد به عنوان با شرک تلقی شود، اما با معیارهای زمان خود، کاملاً - حتی در اصل - توحیدی بود.
اگر آئونها تا حدودی مستقل بودند، در حالی که بخشی از خدای پدر بودند، آیا مانند او کامل بودند یا به دلیل اینکه چیزی غیر از او بودند، نقص داشتند؟ این یک تنش بزرگ در توصیفات عرفانی از پلروما است و متون عرفانی هرگز به طور واقعی آن را حل نمیکنند. یکی از آئونها، سوفیا، آخرین موجودی که به وجود آمد، با به دنیا آوردن موجودی بسیار ناقص (دمیورژ) به تنهایی و بدون دخالت شریک مرد خود یا رضایت پدر، از پلروما سقوط میکند. به نظر میرسد این بدان معناست که تصور میشد آئونها با به وجود آمدن نسلی از آئونها و افزایش فاصله از پدر اصلی، ناقصتر و ناقصتر میشوند. با این حال، فقط سوفیا به نوعی سقوط کرده توصیف میشود. آئونهای دیگر همگی به گونهای به تصویر کشیده شدهاند که گویی موجوداتی بکر هستند. میتوان هر دو طرف را به بحث گذاشت، [12] اما به نظر میرسد این یک موضوع مبهم است که غنوصیان هرگز کاملاً به آن نپرداختهاند.
در هر صورت، پلروما بسیار شبیه به جهان مُثُل در اندیشه افلاطون به تصویر کشیده شده است: قلمرویی ایدهآل، تغییرناپذیر و ابدی که جهان مادی کپی فاسد و پستتری از آن است، اگرچه گنوسیها معتقد بودند که جهان مادی بسیار دورتر از آن چیزی است که در اندیشه افلاطون بود. [13]
اهمیت معنوی پلروما
برای گنوسیها، بهشت فقط چیزی نبود که در آسمان بالا وجود داشته باشد، موضوعی برای گمانهزنیهای کلامی و امید به زندگی پس از مرگ شاد. «کاملیت» پلروما همچنین یک حالت درونی و معنوی از وجود بود که در این زندگی، از طریق تجربه مستقیم، قابل دسترسی بود. انجیل گنوسی فیلیپ میگوید: «آنچه در درون [یک فرد] است، کاملیت (پلروما) است و هیچ چیز دیگری در درون وجود ندارد. و این چیزی است که آنها آن را بالاترین مینامند.» [14]
رستگاری به معنای نجات از حالت نقص و پوچی وحشتناک و بازیابی این کمال الهیِ غیرقابل دسترس در درون خود بود. رساله رستاخیز معتقد است که وقتی روح کسی نجات مییابد، «کمال، کمبودهای آن را پر میکند.» [15] انجیل حقیقت توضیح میدهد:
بنابراین، کمال، که هیچ کمبودی ندارد اما کمبود را پر میکند، برای رفع نیاز فرد فراهم میشود تا فرد بتواند فیض را دریافت کند. در حالی که فرد کمبود داشت، فیضی نداشت و به همین دلیل، در جایی که فیضی وجود نداشت، نقصانی رخ داد. هنگامی که بخش نقصان یافته ترمیم شد، فرد نیازمند به صورت کمال آشکار شد. [16]
به همین ترتیب، در کتاب مخفی یعقوب، مسیح شنوندگان خود را ترغیب میکند که «پر شوید و هیچ فضایی را در درون خود خالی نگذارید.» [17] و نویسندهی گنوسی دعای پولس رسول ، گویی در پاسخ به این فرمان، به مسیح میگوید: «تو کمال من هستی.» [18]
بنابراین، کیهانشناسی گنوسیها به گونهای بود که دگرگونی معنوی درونی را تسهیل کند، آنها آن را «گنوسیس» مینامیدند، که ریشه کلمه «گنوسی» است.
References:
[1] Meyer, Marvin, and Elaine Pagels. 2008. “Introduction.” In The Nag Hammadi Scriptures. Edited by Marvin Meyer. HarperOne. p. 11.
[2] Lewis, Nicola Denzey. 2013. Introduction to “Gnosticism:” Ancient Voices, Christian Worlds. Oxford University Press. p. 53.
[3] Jonas, Hans. 2001. The Gnostic Religion: The Message of the Alien God and the Beginnings of Christianity. Beacon Press. p. 53-54.
[4] Brakke, David. 2010. The Gnostics: Myth, Ritual, and Diversity in Early Christianity. Harvard University Press. p. 53-54.
[5] Lewis, Nicola Denzey. 2013. Introduction to “Gnosticism:” Ancient Voices, Christian Worlds. Oxford University Press. p. 154-156.
[6] Ibid. p. 65.
[7] Brakke, David. 2010. The Gnostics: Myth, Ritual, and Diversity in Early Christianity. Harvard University Press. p. 57.
[8] Ibid. p. 55.
[9] King, Karen L. 2006. The Secret Revelation of John. Harvard University Press. p. 7.
[10] Thomassen, Einar. 2008. The Spiritual Seed: The Church of the “Valentinians.” Brill. p. 194.
[11] Brakke, David. 2010. The Gnostics: Myth, Ritual, and Diversity in Early Christianity. Harvard University Press. p. 61.
[12] So, for example, Hans Jonas argues that the aeons became more flawed as their distance from the father increased, while Dylan Burns asserts that they were all perfect up until Sophia. See:
Jonas, Hans. 2001. The Gnostic Religion: The Message of the Alien God and the Beginnings of Christianity. Beacon Press. p. 54.
Burns, Dylan M. 2014. Apocalypse of the Alien God: Platonism and the Exile of Sethian Gnosticism. University of Pennsylvania Press. p. 71.
[13] Brakke, David. 2010. The Gnostics: Myth, Ritual, and Diversity in Early Christianity. Harvard University Press. p. 54.
[14] Scopello, Madeleine, and Marvin Meyer. 2008. “The Gospel of Philip.” In The Nag Hammadi Scriptures. Edited by Marvin Meyer. HarperOne. p. 174.
[15] Thomassen, Einar, and Marvin Meyer. 2008. “The Treatise on Resurrection.” In The Nag Hammadi Scriptures. Edited by Marvin Meyer. HarperOne. p. 55.
[16] Thomassen, Einar, and Marvin Meyer. 2008. “The Gospel of Truth.” In The Nag Hammadi Scriptures. Edited by Marvin Meyer. HarperOne.
[17] Scopello, Madeleine, and Marvin Meyer. 2008. “The Secret Book of James.” In The Nag Hammadi Scriptures. Edited by Marvin Meyer. HarperOne. p. 25.
[18] Scopello, Madeleine, and Marvin Meyer. 2008. “The Prayer of the Apostle Paul.” In The Nag Hammadi Scriptures. Edited by Marvin Meyer. HarperOne. p. 17.