این متن ترجمهایست از این مقاله:
https://gnosticismexplained.org/the-origins-of-gnosticism/

در حالی که دیدگاههای علمی در مورد خاستگاههای گنوستیسیسم، مجموعهای گیجکننده از نظریههای رقیب را ارائه میدهند، میتوان آنها را به طور کلی به دو مکتب فکری تقسیم کرد. مکتب اول معتقد است که گنوستیسیسم از خارج از مسیحیت سرچشمه گرفته و بعداً در قالبی مسیحی پیچیده شده است. مکتب دوم معتقد است که گنوستیسیسم از درون مسیحیت سرچشمه گرفته و گنوستیکها همیشه خود را مسیحی میدانستهاند. هر دو مکتب فکری، متفکران بزرگ زیادی را در کنار خود داشتهاند و استدلالهای هر دو طرف باید جدی گرفته شود. با این حال، وزن شواهدی که اکنون در اختیار داریم به نفع کسانی است که گنوستیسیسم را یک جنبش کاملاً مسیحی میدانند.
برای اینکه این بحث به اندازه کافی طولانی باشد (در حال حاضر بیش از ۴۰۰۰ کلمه است)، متأسفانه فضای کافی برای ارائه چیزی شبیه به یک بررسی کامل از مواردی که توسط برجستهترین محققان هر دو طرف مطرح شده است، وجود ندارد. در عوض، من استدلالی ارائه خواهم داد که چرا اکنون میتوانیم به طور معقول مطمئن باشیم که ریشههای عرفان در مسیحیت - و به طور خاص مسیحیت اواخر قرن اول میلادی - یافت میشود. در طول مسیر، امیدوارم حداقل برخی از رئوس مطالب کلی دیدگاههای اردوگاه مخالف را نشان دهم، و این کار را به روشی انجام دهم که اعضای آن اردوگاه منصفانه بدانند.
همه موافقند که گنوستیسیسم باید مدتها قبل از سال ۱۸۰ میلادی سرچشمه گرفته باشد. دلیلش این است که اسقف ایرنائوس لیونی ، از مخالفان سرسخت گنوستیکها، در کتابی که درست در همان زمان نوشته شده است، آنها را در حال شکوفایی در سراسر امپراتوری روم توصیف میکند. [1]
مورخ فرانسوی، سیمون پترمان، استدلال بسیار قانعکنندهای ارائه داده است مبنی بر اینکه الهیات عرفانی مبتنی بر تفاسیر هوشمندانه و حساس از نوشتههای اولیه مسیحی منسوب به رسولان پولس و یوحنا است که بعدها بخشی از «عهد جدید» را تشکیل میدهند. به گفته پترمان، «صرف نظر از عجیب بودن برخی از نوشتههای عرفانی، اندیشه پولس و یوحنا همیشه در ریشههای آنها یافت میشود.» [2]
در طول این مقاله شواهد زیادی برای این ادعا خواهیم دید. اگر این ادعا درست باشد، پس عرفان نمیتوانسته زودتر از 90-95 میلادی سرچشمه گرفته باشد، زیرا در آن زمان آخرین آثار مرتبط منسوب به پولس و یوحنا نوشته شده است. [3] بنابراین، عرفان در ابتدا در اواخر قرن اول یا اوایل قرن دوم میلادی شکل گرفته است.
بنابراین، پس چه میتوان در تأیید و رد تز پترمان گفت؟
شواهد عرفان غیر مسیحی
بیایید با طرح این سوال شروع کنیم: چه شواهدی وجود دارد که نشان دهد اشکال غیرمسیحی عرفان در جهان باستان وجود داشته است؟ از این گذشته، اگر ریشههای عرفان در خارج از مسیحیت باشد، مطمئناً آن اشکال پیش از مسیحیت عرفان، ردپایی از خود به جا گذاشتهاند.
اگرچه شواهدی وجود دارد که به اندازه کافی مبهم هستند که به برخی از محققان اجازه میدهند با حسن نیت به نفع یک عرفان غیرمسیحی استدلال کنند، اما هیچ مدرک روشن و مستقیمی برای چنین چیزی وجود ندارد. هیچ متن عرفانی وجود ندارد که صریحاً غیرمسیحی باشد، و هیچ نویسنده باستانی که در مورد عرفانیان نوشته باشد، آنها را به عنوان چیزی جز مسیحی توصیف نمیکند.
برای مثال، بدعتگذاران - نویسندگان مسیحی غیرعرفانی که گنوسیها و دیگر گروههای مسیحی رقیب را محکوم میکردند - همگی گنوسیگرایی را به عنوان جنبشی در درون مسیحیت تلقی میکنند، نه به عنوان یک تهدید خارجی. اگر بدعتگذاران گمان میکردند که گنوسیگرایی خارج از مسیحیت سرچشمه گرفته است، یا اگر از وجود گنوسیهای غیرمسیحی مطلع بودند، مطمئناً به این موضوع اشاره میکردند، زیرا این امر به پیشبرد هدف آنها در به تصویر کشیدن گنوسیگرایی به عنوان چیزی بیگانه با مسیحیت «واقعی» کمک زیادی میکرد. تا آنجا که میتوانیم بگوییم، چنین احتمالی هرگز به ذهن آنها خطور نکرده است. [4]
در قرن سوم، گنوسیها توجه و محکومیت فیلسوف بتپرست افلاطونی، فلوطین و شاگردانش را به خود جلب کردند. آنها گنوسیها را به خاطر اینکه از همان سنتهای بتپرستی که آنها استفاده میکردند، به شدت الهام گرفته بودند، اما به نتایج نادرست و کفرآمیز رسیده بودند، مورد انتقاد قرار دادند. مطمئناً این گنوسیها نمیتوانستند مسیحی باشند، درست است؟ نه به این سرعت. یکی از شاگردان مشهور فلوطین، پورفیری اهل صور، در مورد این گنوسیها نوشت و او نیز به طور کنایهآمیزی از آنها به عنوان «مسیحی» یاد میکند. [5]
چرا مسیحیان از هر نوعی باید از مطالب بتپرستانه برای تهذیب و الهام استفاده کنند، و شاید حتی به عنوان بخشی از آموزش خود، نزد فیلسوفان بتپرست به مطالعه بپردازند؟ سنت بتپرستی خاصی که گنوسیها از آن الهام گرفتند، افلاطونگرایی بود، مکتب فکری فلسفی که پیرامون فلسفه افلاطون رشد کرده بود. مسیحیت در خلاء ظهور نکرد؛ همانطور که مسیحیان اولیه در پی توسعه و تعریف دین نوپای خود بودند، طبیعتاً به منابعی روی آوردند که در فرهنگ فکری جهان مدیترانهای که در آن زندگی میکردند، به راحتی در دسترس آنها بود. آنها به ویژه از تفکر یهودی و افلاطونی بهره زیادی بردند. [6] موارد ثبت شدهای از مطالعه مسیحیان غیر یهودی با معلمان یهودی وجود دارد، [7] پس چرا مطالعه با معلمان افلاطونی نیز ممنوع بوده است؟
پورفیری به طرز آشکاری از گنوسیها به خاطر «ادعای اینکه افلاطون واقعاً به عمق جوهر معقول نفوذ نکرده است» ابراز انزجار میکند. [8] گنوسیها آشکارا افلاطون و افلاطونگرایی را دارای حقیقتی میدانستند که برای گنجاندن در تفکر خود برایشان مفید بود، اما تفکر خودشان در نهایت به سنت دیگری تعلق داشت که حتی از انتقاد از خود افلاطون هم ابایی نداشت.
وامهای فکری مسیحیت به افلاطونگرایی و یهودیت به دلیل دیگری نیز با اهداف ما در اینجا مرتبط است. محققانی که استدلال میکنند عرفان در برههای از زمان جدا از مسیحیت وجود داشته است، مانند جان دی. ترنر [9][10][11] و بیرگر ای. پیرسون، [12][13]، اغلب به این واقعیت اشاره میکنند که برخی از متون عرفانی، تأثیر قابل توجه یهودی و/یا افلاطونی را نشان میدهند و این نشان میدهد که اشکال خاص یهودی و/یا افلاطونی عرفان زمانی وجود داشتهاند. اما از آنجایی که مسیحیان از هر نوع، به شدت و مستقیماً از یهودیت و افلاطونگرایی وام گرفتهاند، شواهد چنین تأثیری بر هر متن خاص، به خودی خود شواهد کافی برای اثبات این نیست که متن توسط یهودیان یا افلاطونیان و نه مسیحیان نوشته و استفاده شده است.
پیرسون و ترنر احتمالاً با این گفته موافق خواهند بود. اما اضافه میکنند که اگر متنی تأثیر زیادی از یهودیت و/یا افلاطون را نشان دهد ، اما هیچ عنصر مسیحی نداشته باشد، یا فقط عناصر سطحی داشته باشد که گویی توسط ویراستاران پس از نگارش و استفاده اولیه متن اضافه شدهاند، در این صورت محتملتر است که متن در ابتدا توسط یهودیان یا افلاطونیان نوشته و استفاده شده باشد تا مسیحیان. این قطعاً منطقی منطقی است. با این حال، مشکل این است که هیچ متن عرفانی باقیمانده با چنین ویژگی مطابقت ندارد.
برای مثال، اثری را در نظر بگیرید که هم ترنر [14] و هم پیرسون [15] آن را در اصل «عرفانی یهودی» و متعاقباً «مسیحیشده» توصیف میکنند: کتاب مخفی یوحنا .
عناصری از کتاب مخفی یوحنا که برای خواننده مدرن به عنوان عناصری بیواسطه و بدون شک مسیحی به نظر میرسند، مانند اشاره به عیسی و حواریونش، عمدتاً به چند بخش خاص از متن محدود میشوند. پیرسون [16] و ترنر [17] استدلال میکنند که این بخشهای متن توسط مسیحیانی اضافه شدهاند که پس از خلق اولیه آن توسط یهودیان، از متن استفاده کردند. و در واقع، اگر آن بخشها حذف شوند، اثر باقیمانده میتواند به عنوان یک مونولوگ مکاشفهای آزاد، به تنهایی بایستد. [18] همانطور که پیرسون اشاره میکند، در این صورت بسیار شبیه یک متن عرفانی دیگر، اوگنوستوس متبرک ، خواهد بود که بعداً در یک اثر آشکارا مسیحیتر به نام حکمت عیسی مسیح، گنجانده شد . [19]
قضاوت در مورد مسیحی بودن یا نبودن یک متن بر این اساس، مرا به یاد یک جوک رایج در مورد موسیقی پاپ مسیحی میاندازد که بارها در دوران کودکیام در نشویل، تنسی، مرکز این نوع موسیقی، شنیدهام. گفته میشد که مسیحی بودن یک آهنگ را میتوان با واحدهایی به نام «JPM» - تعداد دفعات ذکر «عیسی» در دقیقه - سنجید. هرچه JPM بیشتری در یک آهنگ وجود داشته باشد، مسیحیتر است.
البته، یک آهنگ میتواند کاملاً مسیحی باشد بدون اینکه حتی یک بار صریحاً نام عیسی را ذکر کند - و همچنین یک متن باستانی نیز میتواند. صرف نظر از این سوال که آیا بخشهای مسیحیِ کتاب مخفی یوحنا که به طور واضحتری به نظر میرسند، اضافات بعدی به متن هستند یا خیر، هیچ دلیل خاصی وجود ندارد که باور کنیم حتی نسخه خلاصهشده متنی که ترنر و پیرسون فرض کردهاند، توسط کسی غیر از مسیحیان نوشته شده باشد، و دلایل خوبی وجود دارد که باور کنیم در واقع توسط مسیحیان نوشته شده است.
همانطور که کارن ال. کینگ در مطالعهی جامع خود از متن که به صورت کتاب در آمده است، مینویسد: «فقط به این دلیل که [ کتاب مخفی یوحنا ] از بسیاری جهات نوعی مسیحیت را ارائه میدهد که عمدتاً رد شده است، نمیتوانیم فرض کنیم که در زمان خودش مسیحی تلقی نمیشد.» [20] او خاطرنشان میکند که تمام زمینههایی که کتاب مخفی یوحنا از آنها شناخته میشود، زمینههای مسیحی هستند: شکلی که به ما رسیده است، توصیف آن توسط ایرنائوس، متخصص بدعت، و کشف آن در کتابخانهای از متون عمدتاً مسیحی که در صحرای مصر دفن شده است، احتمالاً توسط راهبان یک صومعه مسیحی در همان نزدیکی. علاوه بر این، او اشاره میکند که کل متن - نه فقط چند بخش - مسیحیت را به عنوان معصوم به تصویر میکشد، اما تمام سنتهای مذهبی دیگری که از آن گرفته شده است، از جمله یهودیت و افلاطونگرایی، را به عنوان خطاپذیر و در واقع، در نکات مهم عمیقاً اشتباه به تصویر میکشد. [21] او نتیجه میگیرد: «هیچ مدرکی وجود ندارد که یهودیان این اثر را نوشته یا استفاده کردهاند. همه شواهد به زمینههای مسیحی اشاره دارند.» [22]
تقریباً همین مورد را میتوان در مورد متون دیگری که برخی از محققان به آنها به عنوان محصولات «عرفان یهودی» یا «عرفان افلاطونی» اشاره کردهاند، مطرح کرد، مانند مکاشفه آدم ، حقیقت فرمانروایان ، انجیل مصریان ، آلوژنس ، زوستریانوس ، مارسانوس و حتی ائوگنوستوس متبرک .
البته، هیچ یک از آنچه تاکنون گفته شده به طور قطعی نشان نمیدهد که عرفان همیشه یک پدیده مسیحی بوده است. این فقط نشان میدهد که هیچ مدرک روشنی وجود ندارد که عرفان هرگز چیزی جز یک پدیده مسیحی نبوده است.
حال بیایید ببینیم آیا میتوانیم پا را فراتر بگذاریم و فعالانه استدلال کنیم که عرفان از درون مسیحیت سرچشمه گرفته است - اینکه تنها راه معقول برای توضیح بسیاری از جنبههای اصلی عرفان، این است که آنها را به عنوان تحولاتی از درون مسیحیت ببینیم، و نه هیچ دین یا جنبش باستانی دیگری. اگر بتوانیم این کار را انجام دهیم، تقریباً قطعی است که تمام متون عرفانی ظاهراً مسیحی - یعنی تمام متون عرفانی موجود - در واقع از ابتدا متون مسیحی بودهاند.
پس چگونه عرفان در مسیحیت سرچشمه گرفت؟
عیسی تاریخی، پیامبر یهودی آخرالزمانی بود. مانند دیگر آخرالزمانگرایان یهودی زمان خود، آموزههای او حول پیشبینیهای یک فاجعهی جهانیِ در حال تغییر متمرکز بود که در طی آن نظم اجتماعی توسط خدا داوری خواهد شد و وارونه خواهد شد: «آخرین، اولین و اولین، آخرین خواهند بود.» [23] او حتی یک جدول زمانی مشخص برای تأسیس این «پادشاهی خدا»ی جدید و فیزیکی بر روی زمینی پاکشده ارائه داد: این اتفاق در طول عمر مردمی که او در اوایل قرن اول شخصاً با آنها صحبت میکرد، رخ خواهد داد. سخنان او را که در قدیمیترین انجیل باقیمانده، مرقس (8:38-9:1) حفظ شده است، در نظر بگیرید:
هر که در این نسل زناکار و گناهکار از من و سخنان من شرمنده شود، پسر انسان نیز هنگامی که در جلال پدرش با فرشتگان مقدس بیاید، از او شرمنده خواهد شد... به راستی به شما میگویم، برخی در اینجا ایستادهاند که تا زمانی که پادشاهی خدا را با قدرت نبینند، طعم مرگ را نخواهند چشید. [24]
این یک پیشبینی قابل آزمایش در مورد آینده نزدیک بود. دههها گذشت و خیلی زود، نسلهایی که عیسی برای آنها صحبت میکرد، همگی مردند. با این حال، پادشاهیای که عیسی ظهورش را پیشبینی کرده بود، هنوز محقق نشده بود. آیا عیسی از همان ابتدا اشتباه میکرد؟
پیروان او در اواخر قرن اول میلادی به این سوال با یک «نه» قاطع پاسخ دادند. آنها تفاسیر جدیدی از پیام عیسی ارائه دادند که بیشتر و بیشتر از آنچه ناصری تاریخی واقعاً گفته و منظورش را داشت، فاصله میگرفت، اما آنها را قادر میساخت تا از معضلات تاریخی، وجودی و معنوی زندگی خود سر در بیاورند. این تغییرات در پیام مسیحیت در طول قرن اول میلادی در نوشتههایی که در نهایت در عهد جدید گنجانده شد، قابل ردیابی است. [25][26]
این فرآیند در انجیل یوحنا، آخرین انجیل از عهد جدید که نوشته شده است، به اوج خود رسید. در نوشتههای نویسندهای که امروزه برای راحتی کار او را «یوحنا» مینامیم (هیچ راه قابل قبولی وجود ندارد که یوحنا، رسول عیسی، هنوز در سال ۹۰-۹۵ میلادی زنده بوده و در حال نوشتن بوده باشد)، پادشاهی خدا به یک قلمرو معنوی، فرازمینی و جاودان تبدیل شده است. هر فردی که آموزههای عیسی را میشنود و به آنها ایمان میآورد، به محض ایمان آوردن، عضوی از آن پادشاهی میشود. [27]
برای مثال، یوحنا ۳:۳۶ را در نظر بگیرید: «کسی که به پسر ایمان دارد، حیات جاودان دارد.» یا ۵:۲۴: «کسی که کلام مرا میشنود و به فرستندهی من ایمان میآورد، حیات جاودان دارد؛ او به داوری نمیآید، بلکه از مرگ به زندگی منتقل شده است.» یا ۱۲:۳۱: « اکنون داوری جهان است.» یا ۳:۱۸: «کسی که به [مسیح] ایمان دارد، محکوم نمیشود؛ کسی که ایمان ندارد، از قبل محکوم شده است.» [۲۸]
آخرالزمانگرایان یهودی مانند عیسی تعلیم میدادند که جهان اساساً خوب است، اما عصری که آنها در آن زندگی میکردند، شریرانه بود. جهان در گذشته کم و بیش خوب بوده است و در آینده کاملاً خوب خواهد شد. [29] با این حال، انجیل یوحنا دیدگاه تاریکتری دارد: جهان ناامید و سقوط کرده ذاتاً شریر است. در یوحنا 17:25، عیسی دعا میکند: «ای پدر عادل، جهان تو را نمیشناسد.» [30] یوحنا 1:10 همین را در مورد عیسی میگوید: «جهان او را نشناخت.» [31] در یوحنا 15:18، عیسی به شاگردانش میگوید: «اگر جهان از شما نفرت دارد، بدانید که قبل از شما از من نفرت داشته است.» [32] و در یوحنا 16:33، او اعلام میکند: «این را به شما گفتهام تا در من آرامش داشته باشید. در جهان با آزار و اذیت روبرو میشوید. اما شجاع باشید؛ من بر جهان پیروز شدهام!» [33]
کتاب اول یوحنا، که توسط همین نویسنده نوشته شده است، [34] موضع مشابهی را اتخاذ میکند (در 2: 15-16): «دنیا یا آنچه در دنیاست را دوست نداشته باشید. محبت پدر در کسانی که دنیا را دوست دارند نیست؛ زیرا هر آنچه در دنیاست - خواهش جسم، خواهش چشم، غرور ثروت - نه از پدر بلکه از دنیاست.» [35]
این دیدگاه با «درونیسازی» پادشاهی خدا همراه بود. اگر کسی فقط نیاز داشت از یک دوره خاص از این جهان نجات یابد، همانطور که آخرالزمانگرایان یهودی تعلیم داده بودند، پس تغییر در امور زمینی او - اینکه «آخرین نفر اول و اولین نفر آخر» باشد - برای رسیدن به رستگاری کافی بود. اما اگر رستگاری به معنای ورود به قلمرویی دیگر بود، نه یک پادشاهی زمینی در حال ظهور، پس این جهان به خودی خود باید همان چیزی باشد که فرد باید از آن نجات مییافت.
بنابراین، نوشتههای یوحنا، به شکلی نوپا، ایده اصلی گنوستیسیسم را در خود جای دادهاند: نوعی دوگانهگرایی که به عنوان « ضد کیهانگرایی » شناخته میشود. همانطور که از کلمه «ضد کیهانگرایی» برمیآید، گنوستیکها مخالف («ضد») خود جهان («کیهان») بودند، نه فقط یک جنبه یا دوره زمانی خاص از جهان. آنها رنج را به ماهیت ذاتی جهان نسبت میدادند، نه به هیچ شرایط تاریخی خاصی. و آنها رستگاری (که آن را « عرفان » مینامیدند) را تعالی خود جهان میدانستند، نه فقط تغییر از یک نوع وجود دنیوی به نوع دیگر. [36]
یوحنا پیش از این این دیدگاهها را پیشبینی کرده بود؛ آخرالزمانگرایان یهودی که برخی از محققان مایلند آنها را به عنوان بنیانگذاران مستقیم عرفانگرایی معرفی کنند، این دیدگاهها را پیشبینی نکرده بودند. [37]
مسیحیت اواخر قرن اول میلادی همچنین تنها منشأ محتمل یکی دیگر از آموزههای اصلی گنوسیها است: این ایده که خدای کتب مقدس عبری، که این جهان وحشتناک را آفریده و به حکومت بر آن ادامه داده است، موجودی بدخواه و نادان است که از خدای حقیقی که عیسی را فرستاده، پایینتر است . خدای خالق - " دمیورگ " - گروهی از نوچهها به نام " آرکونها " (از کلمه یونانی به معنای "حاکم" [38] ) داشت که به او در اداره حکومت وحشتناکش کمک میکردند.
یوحنا قاطعانه معتقد است که جهان توسط چنین موجودی اداره میشود، هرچند البته او این حاکم ظالم کیهانی را با خدای عبری یکی نمیداند. بنابراین او در اول یوحنا 5:19 میگوید: «ما میدانیم که فرزندان خدا هستیم و تمام جهان تحت قدرت شیطان قرار دارد.» [39] یوحنا در سه جا (یوحنا 12:31، 14:30 و 16:11)، به طور خاص این موجود را «رئیس این جهان» مینامد. [40] پولس نیز بارها از اصطلاح «رئیس این جهان» و سایر اصطلاحات مشابه برای اشاره به موجودات شروری که از بخشی از آسمان زیر بالاترین بهشت بر جهان حکومت میکنند، استفاده میکند. [41]
درست است که شکل محدودتری از همین ایده را میتوان در آخرالزمانگرایی یهودی یافت - «محدودتر» زیرا آخرالزمانگرایان یهودی، سلطنت «شیطان» و نیروهایش بر این جهان را یک تحول اخیر میدانستند، نه یک ویژگی پایدار جهان. [42]
اما چگونه ممکن است که یکی دانستن این «شیطان» با خدای عبری توسط گنوسیها مستقیماً از درون یهودیت برخاسته باشد؟ به دلیل آزار و اذیت یهودیان توسط مقامات رومی، از نظر فرضی، غیرممکن نیست که چیزی شبیه به ضد کیهانگرایی از درون یهودیت برخاسته باشد. در واقع، آخرالزمانگرایی جنبشی بود که برخی از ویژگیهای نیمه ضد کیهانی را نسبت به حساسیتهای مذهبی طرفدار کیهان غالب آن زمان نشان میداد . با این حال، آخرالزمانگرایان در مواجهه با سرکوب رومیها، جسورانه هویت یهودی را مطرح کردند. این ایده که آنها در این فرآیند علیه ستون اصلی یهودیت روی آوردهاند، پوچ است. خدای یهودیان آخرین چیزی بود که آنها به عنوان شر معرفی میکردند، نه اولین. اگر ضد کیهانگرایی تمام عیار از درون یهودیت برمیخاست، مطمئناً به خدای کتب مقدس عبری نقشی متضاد با نقشی که گنوسیها به او داده بودند، میداد. [43]
در مقابل، میتوان استدلالی سرراست و کاملاً موجه ارائه داد مبنی بر اینکه تحقیر خدای خالقِ سفر پیدایش توسط گنوسیها، ریشه در مسیحیت دارد.
یکی از مواضع اصلی که مسیحیت اولیه را از یهودیت جدا میکرد، این بود که مسیحیت نمایانگر یک وحی جدید، یک «عهد جدید» بود که جایگزین «عهد عتیق» یهودیت شد. [44] منجی مسیحی نجاتی را به ارمغان آورد که در شریعت یهود یافت نمیشد، به این معنی که شریعت ناکافی بود و مسیح برای اصلاح این نارسایی آمده بود. [45] به سخنان پولس خطاب به پطرس در غلاطیان 2: 11-21 توجه کنید:
ما خودمان یهودیِ مادرزاد هستیم و گناهکار غیریهودی نیستیم؛ با این حال میدانیم که انسان نه با اعمال شریعت، بلکه از طریق ایمان به عیسی مسیح عادل شمرده میشود. ... من با مسیح مصلوب شدهام؛ و دیگر من نیستم که زندگی میکنم، بلکه مسیح است که در من زندگی میکند. و زندگیای که اکنون در جسم دارم، با ایمان به پسر خدا است که مرا محبت کرد و خود را برای من فدا کرد. من فیض خدا را باطل نمیدانم؛ زیرا اگر عادل شمرده شدن از طریق شریعت حاصل میشود، پس مسیح بیهوده مرد. [46]
گنوسیها این انتقاد موجود مسیحی از شریعت را گسترش دادند تا خدایی را که شریعت را به موسی داده بود، شامل شود. آنها همچنین استدلال کردند که اگر، همانطور که یوحنا گفته بود، جهان ذاتاً شر است، پس خالق جهان نیز باید خود شر باشد. مسیح باید از قلمرویی متفاوت، بالاتر و بهتر از قلمرو خالق و قانونگذار آمده باشد. از نظر اجتماعی، این ممکن است یک گام رادیکال بوده باشد. اما منطقاً از دیدگاههای رایج مسیحی آن زمان پیروی میکرد - دیدگاههایی که در هیچ شکلی از یهودیت قرن اول که در سوابق تاریخی دیده میشود، یافت نمیشوند. [47]
برخورد گنوسیها با خدای یهودیت، نشاندهندهی نگرش کلیتر آنها نسبت به یهودیت و شیوههای استفاده از مطالب یهودی در آثارشان است. آنها به پیشینهای از یهودیت و کتب مقدس یهودی متکی بودند، اما آن پیشینه را در بهترین حالت به عنوان چیزی ناقص که نیاز به اصلاح دارد، ارائه میدادند. به گفتهی پترمان، گنوسیگرایی
... به جایگاهی که یهودیت باید در دین دیگری داشته باشد مربوط میشود، و این دین دیگر نمیتواند چیزی غیر از مسیحیت باشد. عرفان از یهودیت سرچشمه گرفته است، اما نه مستقیماً؛ تنها میتوانسته از یک انقلاب بزرگ سرچشمه گرفته باشد، و در زمانی که عرفان باید ظهور میکرد، چنین انقلاب بزرگی در یهودیت نمیتوانسته چیزی جز انقلاب مسیحی باشد. ... [میل به محدود کردن ارزش عهد عتیق در دینی که با این وجود آن را حفظ میکند ]، ساختار اسطوره عرفانی را توضیح میدهد و تنها چیزی است که میتواند توضیح دهد. [48]
تنوع مسیحیت اولیه
در این مرحله، شما، خواننده عزیز، ممکن است چیزی شبیه به این فکر کنید: «اما عرفان آنقدر با هر شکلی از مسیحیت که من تا به حال دیدهام متفاوت است که به طور شهودی به نظرم بسیار بعید میرسد که عرفان بتواند از دل مسیحیت سرچشمه گرفته باشد.» چنین شهودی کاملاً قابل درک است.
با این حال، آنچه که در این میان کم است، تشخیص این نکته است که مسیحیت اواخر قرن اول و اوایل قرن دوم هنوز یک جنبش جوان و بیثبات بود. در حالی که در آن زمان توافق گستردهای - اما نه به هیچ وجه جهانی - در مورد برخی از خطوط کلی و مبهم این دین وجود داشت، چیزهای زیادی وجود داشت که مسیحیان آن دوره هنوز در مورد آنها تصمیم نگرفته بودند و هنوز در تلاش برای کشف آنها بودند.
همانطور که کینگ به درستی بیان میکند، «در آغاز مسیحیت، هیچ چیز از آنچه بعدها آن را تعریف کرد، وجود نداشت: هیچ قانون ثابتی [از کتاب مقدس]، عقیده یا آیین، هیچ نهاد یا سلسله مراتب ثابتی از اسقفها و عوام، هیچ ساختمان کلیسا یا هنر مقدسی. داستان ریشههای مسیحیت، داستان شکلگیری این ایدهها و نهادها است. این داستانی مملو از درگیری و جنجال است.» [49]
در آن زمان، هیچ کلیسای مرکزی با قدرت تعیین اینکه چه چیزی «ارتدکس» و چه چیزی «بدعتگذار» است، وجود نداشت. این مفاهیم، اگر در آن زمان معنایی داشتند، صرفاً مربوط به نظر شخصی بودند. ارتدکس بودن یک فرد یا گروه، بدعتگذاری دیگری بود و برعکس. [50]
بنابراین، فضای زیادی برای مسیحیان وجود داشت تا احتمالات مختلف را برای معنای «مسیحی» بودن بررسی کنند. از طریق این فرآیند، چندین گونه متمایز از مسیحیت پدیدار شد که به نظر میرسد همه آنها تلاشهایی با حسن نیت برای کشف، تدوین و اجرای یک دیدگاه جامع از آنچه دقیقاً مسیحیت بود، بودهاند. [51] یکی از این گونهها، گونهای بود که امروزه ما آن را «عرفان» یا «مسیحیت عرفانی» مینامیم.
وقتی در قرنهای بعد، کلیسای «ارتدکس» و «کاتولیک» ظهور کرد، عرفان «بدعتآمیز» اعلام شد. اما گنوسیها به نسخه خودشان از مسیحیت اینگونه فکر نمیکردند. برای آنها، «عرفان» خود مسیحیت بود ، خالص و ساده، و انواع دیگر آن انحرافاتی از الگوی حقیقی بودند که به آنها وحی شده بود.
نتیجهگیری
بنابراین، علیرغم اینکه عرفان در مقایسه با آنچه امروزه «مسیحیت» مینامیم چقدر عجیب به نظر میرسد، این عجیب بودن ظاهری وقتی در چارچوب مسیحیت اواخر قرن اول و اوایل قرن دوم، که به نظر میرسد از آن ظهور کرده است، در نظر گرفته شود، از بین میرود.
References:
[1] Layton, Bentley. 1995. The Gnostic Scriptures. Yale University Press. p. 8.
[2] Pétrement, Simone. 1990. A Separate God: The Origins and Teachings of Gnosticism. Translated by Carol Harrison. Harper San Francisco. p. 14.
[3] Ehrman, Bart. 2004. The New Testament: A Historical Introduction to the Early Christian Writings, Third Edition. Oxford University Press. p. xxxii.
[4] Pétrement, Simone. 1990. A Separate God: The Origins and Teachings of Gnosticism. Translated by Carol Harrison. Harper San Francisco. p. 15-16.
[5] Burns, Dylan M. 2014. Apocalypse of the Alien God: Platonism and the Exile of Sethian Gnosticism. University of Pennsylvania Press. p. 2.
[6] MacCulloch, Diarmaid. 2009. Christianity: The First Three Thousand Years. Penguin. p. 30-34.
[7] King, Karen L. 2006. The Secret Revelation of John. Harvard University Press. p. 15.
[5] Burns, Dylan M. 2014. Apocalypse of the Alien God: Platonism and the Exile of Sethian Gnosticism. University of Pennsylvania Press. p. 2-3.
[9] Turner, John D. 2001. Sethian Gnosticism and the Platonic Tradition. Les Presses de l’Université Laval.
[10] Turner, John D. 2008. “The Sethian School of Gnostic Thought.” In The Nag Hammadi Scriptures. Edited by Marvin Meyer. HarperOne. p. 784-789.
[11] Turner, John D. 1986. “Sethian Gnosticism: A Literary History.” In Nag Hammadi, Gnosticism, and Early Christianity. Edited by Charles W. Hedrick and Robert Hodgson. Hendrickson Publishers. p. 55-86.
[12] Pearson, Birger A. 2007. Ancient Gnosticism: Traditions and Literature. Fortress Press.
[13] Pearson, Birger A. 1986. “The Problem of ‘Jewish Gnostic’ Literature.” In Nag Hammadi, Gnosticism, and Early Christianity. Edited by Charles W. Hedrick and Robert Hodgson. Hendrickson Publishers. P. 15-35.
[14] Turner, John D. 1986. “Sethian Gnosticism: A Literary History.” In Nag Hammadi, Gnosticism, and Early Christianity. Edited by Charles W. Hedrick and Robert Hodgson. Hendrickson Publishers. p. 58.
[15] Pearson, Birger A. 1986. “The Problem of ‘Jewish Gnostic’ Literature.” In Nag Hammadi, Gnosticism, and Early Christianity. Edited by Charles W. Hedrick and Robert Hodgson. Hendrickson Publishers. P. 19-25.
[16] Ibid.
[17] Turner, John D. 1986. “Sethian Gnosticism: A Literary History.” In Nag Hammadi, Gnosticism, and Early Christianity. Edited by Charles W. Hedrick and Robert Hodgson. Hendrickson Publishers. p. 55-86.
[18] King, Karen L. 2006. The Secret Revelation of John. Harvard University Press. p. 10.
[19] Pearson, Birger A. 2007. Ancient Gnosticism: Traditions and Literature. Fortress Press. p. 11.
[20] King, Karen L. 2006. The Secret Revelation of John. Harvard University Press. p. 16.
[21] Ibid.
[22] Ibid. p. 24.
[23] Matthew 20:16, NRSV. https://www.biblegateway.com/passage/?search=matthew+20%3A16&version=NRSV Accessed on 3-15-2019.
[24] Ehrman, Bart. 1999. Jesus: Apocalyptic Prophet of the New Millennium. Oxford University Press. p. 129.
[25] Ehrman, Bart, 2014. How Jesus Became God: The Exaltation of a Jewish Preacher from Galilee. HarperOne.
[26] Ehrman, Bart. 1999. Jesus: Apocalyptic Prophet of the New Millennium. Oxford University Press.
[27] Ibid. p. 131.
[28] Pétrement, Simone. 1990. A Separate God: The Origins and Teachings of Gnosticism. Translated by Carol Harrison. Harper San Francisco. p. 162-163.
[29] Ehrman, Bart. 1999. Jesus: Apocalyptic Prophet of the New Millennium. Oxford University Press.
[30] John 17:25, NRSV. https://www.biblegateway.com/passage/?search=john+17%3A25&version=NRSV Accessed on 3-15-2019.
[31] John 1:10, NRSV. https://www.biblegateway.com/passage/?search=john+1%3A10&version=NRSV Accessed on 3-15-2019.
[32] John 15:18, NRSV. https://www.biblegateway.com/passage/?search=john+15%3A18&version=NRSV Accessed on 3-15-2019.
[33] John 16:33. https://www.biblegateway.com/passage/?search=john+16%3A33&version=NRSV Accessed on 3-15-2019.
[34] Ehrman, Bart. 2004. The New Testament: A Historical Introduction to the Early Christian Writings, Third Edition. Oxford University Press. p. 181.
[35] 1 John 2:15-16, NRSV. https://www.biblegateway.com/passage/?search=1+john+2%3A15-16&version=NRSV Accessed on 3-15-2018.
[36] Pétrement, Simone. 1990. A Separate God: The Origins and Teachings of Gnosticism. Translated by Carol Harrison. Harper San Francisco. p. 171-172.
[37] Ehrman, Bart. 2003. Lost Christianities: The Battles for Scripture and the Faiths We Never Knew. Oxford University Press. p. 116-120.
[38] Lewis, Nicola Denzey. 2013. Introduction to “Gnosticism:” Ancient Voices, Christian Worlds. Oxford University Press. p. 135.
[39] 1 John 5:19, NRSV. https://www.biblegateway.com/passage/?search=1+john+5%3A19&version=NRSV Accessed on 3-18-2018.
[40] Pétrement, Simone. 1990. A Separate God: The Origins and Teachings of Gnosticism. Translated by Carol Harrison. Harper San Francisco. p. 53.
[41] Ibid. p. 52-53.
[42] Ehrman, Bart. 1999. Jesus: Apocalyptic Prophet of the New Millennium. Oxford University Press. p. 120-121.
[43] Pétrement, Simone. 1990. A Separate God: The Origins and Teachings of Gnosticism. Translated by Carol Harrison. Harper San Francisco. p. 10-11.
[44] Ibid. p. 21.
[45] Ibid. p. 31.
[46] Galatians 2:11-21, NRSV. https://www.biblegateway.com/passage/?search=galatians+2%3A11-21&version=NRSV Accessed on 3-18-2019.
[47] Pétrement, Simone. 1990. A Separate God: The Origins and Teachings of Gnosticism. Translated by Carol Harrison. Harper San Francisco. p. 31.
[48] Ibid. p. 12, 46.
[49] King, Karen L. 2006. The Secret Revelation of John. Harvard University Press. p. 1.
[50] Lewis, Nicola Denzey. 2013. Introduction to “Gnosticism:” Ancient Voices, Christian Worlds. Oxford University Press. p. 42.
[51] Pétrement, Simone. 1990. A Separate God: The Origins and Teachings of Gnosticism. Translated by Carol Harrison. Harper San Francisco. p. 24.