این مقاله ترجمهای از مقالهی زیرست:
https://gnosticismexplained.org/the-gnostic-demiurge/

دمیورگ (به یونانی demiurgos ، [1] "صانع" [2] ) موجودی است که جهان را خلق کرده است. گنوسیها او را با خدای عهد عتیق(یهوه،الوهیم) یکی میدانستند. متون مقدس گنوسی او را نادان، بدخواه و کاملاً فروتر از خدای حقیقی که مسیح را برای نجات بشریت از دنیای شیطانی دمیورگ(الوهیم) به زمین فرستاد، به تصویر میکشند.
در متون مقدس گنوسی به این خالق نامهای زیادی داده شده است، اما سه نام رایج عبارتند از: یلدباوث (که به صورت "یالدباوث" نیز نوشته میشود)، سمائل و ساکلاس. "ساکلاس" از کلمه آرامی به معنای "احمق" گرفته شده است و "سمائل" در زبان آرامی به معنای "خدای نابینا" یا "خدای نابینایان" است. [3] معنای "یلداوث" نامشخص است. متن گنوسی " درباره منشأ جهان" به طرز خیالی آن را به صورت "جوان، به آنجا برو" ترجمه میکند، اما هیچ کلمه یا رشتهای از کلمات که شبیه "یلداوث" به نظر برسد، در هیچ زبان مدیترانهای باستانی به این معنی نبوده است. [4] "یلداوث" تا حدودی به "فرزند آشوب" در آرامی نزدیک است، اما این هنوز اغراقآمیز است، [5] همانطور که این پیشنهاد شهودی محتمل است که میتواند شکل فشردهای از "یهوه، پروردگار سبتها" باشد. [6]
در اسطوره آفرینش گنوسی ، بهشت - که گنوسیها آن را «پلروما» به معنای «پُری»fullness مینامیدند - تنها چیزی بود که وجود داشت تا اینکه موجودی الهی به نام سوفیا سعی کرد به تنهایی و بدون دخالت شریک آسمانی خود یا رضایت خدا باردار شود. سوفیا پسری به دنیا آورد که محصول میل سرکش و کفرآمیزی بود که در درون او پدید آمده بود.
این پسر او، دمیورگ بود. متن گنوسی «واقعیت فرمانروایان» «او» را موجودی دوجنسیتی، «جانوری متکبر» توصیف میکند که هم از نظر ظاهر و هم از نظر شخصیت، شبیه جنین سقط شده بود. [7] کتاب مخفی یوحنا اضافه میکند که او بدن مار و سر شیر داشت و چشمانی مانند رعد و برق. [8] (در فلسفه یونان باستان، شیر اغلب نمادی از احساسات غیرمنطقی بود. گنوسیها غرق در سنت فلسفی یونان بودند، بنابراین توصیف آنها از دمیورگ به عنوان موجودی با سر شیر احتمالاً به این منظور بود که نشان دهد او موجودی است که نمیتواند یا نمیخواهد امیال پست خود را کنترل کند. [9] این قطعاً با شخصیت دمیورگ، همانطور که در متون آنها توصیف شده است، مطابقت دارد.)
وقتی سوفیا آن موجود وحشتناک و ناقص را که از درونش بیرون آمده بود دید، عمیقاً شرمنده و ترسید. او را طرد کرد و از بهشت بیرون راند.
از جایگاه تنهای خود که جنون و غرورش میتوانست مهار نشود، دمیورگ، آرکونها ("فرمانروایان" [10] ) یا ملائک(=فرمانروایان) را به وجود آورد، موجوداتی که مانند او بودند و میتوانستند در اداره جهان مادی به او کمک کنند. سپس او جهان مادی را آفرید، که مانند همه آفرینشها، بازتابی از شخصیت خالق آن بود.
سپس دمیورژ آدم و حوا را آفرید و جرقههای الهی را از بهشت نورانی در درون آنها زندانی کرد.(تو روایت مانویان آدم و حوا را دو آرکون خلق کردند یا بهتره گفت فرزند دو آرکون هستند) او به آنها گفت که او تنها خداست و ده فرمان را صادر کرد، اگرچه خودش تک تک آن فرامین را زیر پا گذاشت. به عنوان مثال، او دروغ گفت وقتی ادعا کرد که تنها خداست و اینکه آدم و حوا اگر میوه درخت دانش خیر و شر را بخورند، خواهند مرد؛ او با امتناع از پذیرش وجود آنها به مادر و پدرش توهین کرد؛ او وقتی جهان مادی را بر اساس سوءتفاهم فاسد و جاهلانه خود از بهشت مدل سازی کرد، تصویری تراشیده از الهی ساخت؛ و با تلاش برای تجاوز به حوا مرتکب زنا شد. [11]
ایده خالق عرفانی از کجا آمده است؟
چطور ممکن است غنوصیان به این ایده رسیده باشند که چنین موجودی زمین را آفریده است؟ این ایده با مسیحیتی که امروزه آن را درک میکنیم کاملاً نامتناسب به نظر میرسد. اما در زمانی که غنوصیه ظهور کرد (اواخر قرن اول یا اوایل قرن دوم میلادی)، واقعاً اینطور نبود. مطمئناً، یهودیان، بتپرستان رومی و مسیحیانِ گنوستیسیسم، ایده گنوستیسیسم مبنی بر وجود خالق شرور را تکاندهنده و کفرآمیز میدانستند. اما وقتی محیط فکری و معنویای را که گنوستیسیسم در آن ظهور کرد در نظر بگیریم - محیطی که تحت سلطه سایه بلند افلاطون بود و مسیحیان هنوز در تلاش بودند تا در مورد اصول دین جدید خود تصمیم بگیرند و آن را از یهودیت جدا کنند - مفهوم غنوصی از خالق هستی بسیار منطقیتر میشود.
کلمه «دمیورژ» (خالق هستی) از افلاطون گرفته شده است، اگرچه دمیورژ افلاطون به هیچ وجه شر نبود. برای افلاطون و دیگر فیلسوفان بتپرست یونانی و رومی که از او پیروی میکردند، جهان مادی مخلوق یک «صانع» الهی بود که جهان را به بهترین شکل ممکن از جهان معنوی کاملِ «فُرمها» که با توجه به محدودیتهای ماده ممکن بود، ساخته بود. [12]
در یهودیت، سنتی جاافتاده بود که قوای خاص خدا را از خود خدا جدا میکردند و آن موجودات الهی پایینتر، مانند حکمت، را به عنوان یاریرسان خدا در خلقت جهان معرفی میکردند، همانطور که در فصل هشتم امثال و فصل بیست و چهارم سیراخ آمده است. مسیحیان این سنت را به ارث برده و گسترش دادند، مانند زمانی که فصل اول انجیل یوحنا، مسیح را با کلمه(لوگوس) خدا یکی میداند و به او نقشی ضروری در خلقت میدهد. [13]
بنابراین، نسبت دادن عمل خلقت به کسی غیر از خدای متعال توسط گنوسیها، با توجه به معیارهای مسیحیت و یهودیت زمان آنها، به هیچ وجه رادیکال نبود - در واقع، کاملاً مرسوم بود. اما تأثیرات گنوسیها، این یاران الهی را خیرخواه و کار آنها را هماهنگ با خواستههای خدای متعال کاملاً خیر به تصویر میکشید. گنوسیها چگونه به این ایده رسیدند که خالق هستی، بدخواه است ؟
هر چقدر هم که در ابتدا عجیب به نظر برسد، این نیز احتمالاً تفسیری از روی حسن نیت از متون مقدس مسیحی بود که در زمان گنوسیها گسترده، محبوب و معتبر بودند. گذشته از همه اینها، انجیل لوقا (4:6) و انجیل متی (4:8) فرض میکنند که شیطان حاکم جهان است، زمانی که شیطان جهان را در ازای پرستش عیسی به او پیشنهاد میدهد. به همین ترتیب، انجیل یوحنا در حداقل سه جا (12:31، 14:30 و 16:11) از یک «حاکم ( آرکون،مَلَک) شیطانی این جهان» نام میبرد. انجیل لوقا (10:18) و انجیل یوحنا (12:31) هر دو از شیطان یا موجودی شبیه به شیطان صحبت میکنند که از آسمان بر زمین حکومت میکند و توسط رسالت عیسی مغلوب میشود. [14] اول یوحنا 5:19 حتی صریحتر است: «ما میدانیم که فرزندان خدا هستیم و تمام جهان تحت قدرت شیطان(دمیورگ و ارکونها) قرار دارد.» [15] (منظور غنوصیان خدای ادیان ابراهیمی(دمیورژ) و ملائک او هستند.)
مسیحیان قرن اول و دوم، از جمله گنوستیکها، وظیفه داشتند پروژه عظیم کشف کنند که با «عهد عتیق» که داشتند آن را با «عهد جدید» خودشان جایگزین میکردند، چه کنند. به گفته سیمون پترمان، آنها تلاش میکردند «ارزش عهد عتیق را در دینی که با این وجود آن را حفظ میکند، محدود کنند .» [16]
مسیحیان اولیه به شدت از بسیاری از جزئیات یهودیت انتقاد میکردند و ادعا میکردند که مسیح آمده است تا آنچه یهودیان اشتباه کردهاند را اصلاح کند. به سخنان پولس رسول به پطرس در مورد شریعت موسی، محور اصلی یهودیت، در غلاطیان ۲:۱۱-۲۱(از رسالات پَولُس رسول) توجه کنید:
ما خودمان یهودیِ مادرزاد هستیم و گناهکار غیریهودی نیستیم؛ با این حال میدانیم که انسان نه با اعمال شریعت، بلکه از طریق ایمان به عیسی مسیح عادل شمرده میشود. ... من با مسیح مصلوب شدهام؛ و دیگر من نیستم که زندگی میکنم، بلکه مسیح است که در من زندگی میکند. و زندگیای که اکنون در جسم دارم، با ایمان به پسر خدا است که مرا محبت کرد و خود را برای من فدا کرد. من فیض خدا را باطل نمیدانم؛ زیرا اگر عادل شمرده شدن از طریق شریعت حاصل میشود، پس مسیح بیهوده مرد. [17]
گنوسیها همه این قطعات را گرفتند و با هم ترکیب کردند. اگر جهان توسط موجودی پستتر به جای خدای نهایی آفریده شده بود، و اگر جهان در حال حاضر توسط موجودی شیطانی اداره میشد، و اگر مسیح برای اصلاح کاستیهای یهودیت آمده بود، چرا فرض نکنیم که خدای خالق یهودی، موجودی شیطانی بود که بر جهان حکومت میکرد - که مسیح به عنوان فرستادهای از سوی خدای نهایی برای نجات بشر از دست خالق آمد ؟
ضمناً توجه داشته باشید که گنوسیها حتی با وجود حفظ تقدس کتب مقدس یهود، میتوانستند به این موضع برسند: هر آنچه که آن کتابها میگفتند دقیق بود، اما نویسندگان آنها از معنای واقعی آنچه که در مورد آن نوشته بودند، بیاطلاع بودند. [18]
چنین دیدگاهی همچنین این تأثیر را داشت که گنوسیها را قادر ساخت تا چندین بخش از عهد عتیق را که مدتها مسیحیان و حتی یهودیان را نگران کرده بود، درک کنند. دیوید براک خاطرنشان میکند:
«خدای پیدایش»(منظورش مشخصا خدای ادیان ابراهیمی) در باغی زمینی قدم میزند و باید بپرسد آدم کجاست (سفر پیدایش ۳: ۸-۹)؛ او به این نتیجه میرسد که خلقت انسان و حیوانات یک اشتباه بوده و تصمیم میگیرد همه مردم را به جز یک خانواده و چند حیوان نابود کند (۶: ۵-۲۲)(طوفان نوح)؛ و بعداً با باران گوگرد و آتش بر شهرها، آنها را نابود میکند (۱۹: ۲۴-۲۵)(سدوم و عموره یا قوم لوط). [19]
گنوسیها کلام کتاب پیدایش را پذیرفتند و نتیجه گرفتند که این خدا صرفاً بدخواه، تندخو، احمق و بیعرضه بوده است.
References:
[1] Markschies, Christoph. 2003. Gnosis: An Introduction. Translated by John Bowden. T & T Clark. p. 17.
[2] Brakke, David. 2010. The Gnostics: Myth, Ritual, and Diversity in Early Christianity. Harvard University Press. p. 59.
[3] Lewis, Nicola Denzey. 2013. Introduction to “Gnosticism:” Ancient Voices, Christian Worlds. Oxford University Press. p. 137.
[4] Ibid.
[5] Ibid.
[6] Ehrman, Bart. 2003. Lost Christianities: The Battles for Scripture and the Faiths We Never Knew. Oxford University Press. p. 123.
[7] Meyer, Marvin. 2008. “The Nature of the Rulers.” In The Nag Hammadi Scriptures. Edited by Marvin Meyer. HarperOne. p. 196.
[8] Turner, John D., and Marvin Meyer. 2008. “The Secret Book of John.” In The Nag Hammadi Scriptures. Edited by Marvin Meyer. HarperOne. p. 115.
[9] Lewis, Nicola Denzey. 2013. Introduction to “Gnosticism:” Ancient Voices, Christian Worlds. Oxford University Press. p. 137.
[10] Ibid. p. 135.
[11] Ibid. p. 138.
[12] Brakke, David. 2010. The Gnostics: Myth, Ritual, and Diversity in Early Christianity. Harvard University Press. p. 59-61.
[13] Ibid.
[14] Pétrement, Simone. 1990. A Separate God: The Origins and Teachings of Gnosticism. Translated by Carol Harrison. Harper San Francisco. p. 53.
[15] 1 John 5:19, NRSV. https://www.biblegateway.com/passage/?search=1+john+5%3A19&version=NRSV Accessed on 3-18-2018.
[16] Pétrement, Simone. 1990. A Separate God: The Origins and Teachings of Gnosticism. Translated by Carol Harrison. Harper San Francisco. p. 46.
[17] Galatians 2:11-21, NRSV. https://www.biblegateway.com/passage/?search=galatians+2%3A11-21&version=NRSV Accessed on 3-18-2019.
[18] Brakke, David. 2010. The Gnostics: Myth, Ritual, and Diversity in Early Christianity. Harvard University Press. p. 64.
[19] Ibid.
۲۰۱۹-۲۰۲۱. تمامی حقوق محفوظ است.