تا به حال حکایت تراژیک دارث پلیگوس خردمند را شنیدی؟
این سوالی بود که شیو پالپاتین از آناکین اسکایواکر جوان میپرسد. سوالی که با معیارهای یک جدای باید بیمعنی به نظر برسد. چگونه یک ارباب سیث میتواند خردمند تلقی شود؟ کسانی که با دراغوش کشیدن امیال و احساسات خود، به دنبال چیرگی بر دیگران هستند؟

دیدگاه جدایها درمورد مسئله خردمندی بسیار به دید افلاطون و فلسفه رواقی نزدیک است. در نظر افلاطون، خرد ارتباطی ناگسستنی با عدالتطلبی و متانت دارد و در فلسفه رواقی، انسان خردمند با مهار عواطف و امیال خود، به دنبال برقراری صلح در وجود خود و جهان است. چنین شخصی همچنین تن خود را صرفا ابزاری در جهت رسیدن به هدف خود میبیند و درهنگام مرگ، با آغوش باز آن را میپذیرد. جدایها نیز از فلسفه مشابهی پیروی میکنند، چنانکه میتوان این موضوعات را در قوانین جدای دید:
هیچ احساساتی نیست، صلح هست. هیچ جهلی نیست، دانش هست. هیچ اشتیاقی نیست، متانت هست.هیچ اشوبی نیست، توازن هست. هیچ مرگی نیست، نیرو هست.
در رواقیگری، به افراد توصیه میشود تا نسبت به حوادث و سختی ها آرامش وجود خود را حفظ کنند و درگیر عواطف و احساساتی چون خشم نگردند. هدف نهایی افراد، قرار دادن خود در جهت قدرت یگانه جهان (در خصوص جدایها خواست نیرو) میباشد و لازمه آن، بیاعتنایی به امیال و خواستههای شخصی است. به این دلیل است که محفل جدای غالبا هنرآموزان خود را از سنین خاصی به خدمت میگیرد؛ زیرا افراد به مرور زمان، نسبت به مسائل مختلفی وابستگی پیدا میکنند که آنان را از درک و انجام هدف نهایی محفل جدای وا میدارد (برای مثال وابستگی آناکین به مادر خود که باعث تردید یودا نسبت به آینده وی گردید). مفاهیمی چون "برقراری صلح" و یا "توازن در نیرو"، تنها با عمل به خواست نیرو محقق میگردند و افراد برای رسیدن به آن، باید از تمام داشته های خود مایه بگذارند؛ حتی از جان خود!
برای جدایها، مرگ موضوعی ناراحت کننده نیست، بلکه مایه خوشحالیست؛ همانگونه که استاد یودا به آناکین اسکایواکر پریشان توصیه میکند:
" مرگ بخش طبیعی زندگی است. شادمانیکن، برای کسانی که به نیرو بدل میگردند...".
جدایها نگرش منفی نسبت به مرگ ندارند، بلکه آن را وحدت افراد با نیرو تلقی میکنند که سرنوشت تمام افراد است؛ آنها از مرگ ابایی ندارند، زیرا مرگ نیز خواست نیرو است و سبب میگردد تا افراد تا ابد در نیرو حفظ گردند.
اما محقق سازی خواست نیرو به تنهایی کار آسانی نیست. به همین جهت است که به عقیده جدایها، نیرو به آنان تواناییهای خاصی را اهدا میکند. بهرهمندی از این تواناییها به معنی کنترل سرنوشت دیگران توسط جدای ها نیست، بلکه آنان باید در هنگام رویارویی با شرایط دشوار، خردمندانه داوری کرده و از صلح و توازن پاسداری کنند. به همین دلیل است که محفل جدای وظیفه پاسداری از صلح کهکشان را برعهده گرفت و وظیفه حکومت بر آن را به سنای کهکشان سپرد؛ از دلایلی که استاد یودا به لوک میآموزد:
"یک جدای از نیرو برای دانش و دفاع استفاده میکند، نه هیچوقت برای حمله".

با این تعاریف، شخصی چون دارث پلیگوس که آگاهانه برای رسیدن به امیال خود دست به پلیدترین اعمال میزند، هیچگاه نمیتواند شخصی خردمند قلمداد شود. چنین شخصی با پذیرش احساساتی همچون خشم وامیالی چون قدرتخواهی، بیشتر و بیشتر در ژرفای تاریکی سقوط میکند؛ طمع برای او زندانیست که هیچگاه نمیتواند از آن رهایی پیدا کند، اما دارث پلیگوس دچار این نفرین نمیگردد.
به راحتی میتوان دارث پلیگوس را از بیرحمترین افراد کهکشان دانست که بدون کوچکترین توجهی به اخلاقیات، به دنبال خواستههای خود رفته و برای رسیدن به آنها از انجام هیچ عملی امتناع نمیکند. به مانند دیگر سیثها، پلیگوس عواطف و احساسات خود را دراغوش میگیرد و ازخشم خود برای رسیدن به قدرت استفاده میکند، با این حال پلیگوس خصوصیات خردمندانه زیادی از خود نشان میدهد: وی صبورانه سالها به طرح ریزی نقشه خود برای نابودی جمهوری کهکشانی میپردازد. و هیچگاه عملی ناعاقلانه از وی سر نمیزند. دارث پلیگوس هیجگاه زمام امور را به عواطف خود واگذار نمیکند، بلکه با کنترل آنها تلاش میکند تا به هدفش نزدیکتر شود.(یعنی او هم عین جدایها برای رسیدن به هدفش به آموزههای همینها عمل میکند).
در بررسی فلسفه پلیگوس و سیتها بهتر است اول نگاهی به قوانین این محفل بیاندازیم:
صلح دروغی بیش نیست، فقط اشتیاق هست. با اشتیاق، من توانایی کسب میکنم. با توانایی، من قدرت کسب میکنم. با قدرت، من پیروزی کسب میکنم. با پیروزی، زنجیرهایم شکسته خواهند شد. باشد که نیرو من را ازاد کند.
هدف نهایی سیتها، رهایی از محدودیت هاییست که بر آنان اعمال شدهاست. یکی از این محدودیتها برای مثال، مرگ است؛ یکی از اهداف پلیگوس در طول عمر خود، غلبه بر مرگ و یافتن راز زندگی جاویدان بود. به گونهای که در کتاب وی میخوانیم:" هدف من گستراندن زندگیم تا بینهایت است، چیرگی بر مرگ!".

پلیگوس برخلاف جدایها، مرگ را مفهومی خجسته نمیدانست و از این رو میتوان فلسفه وی را مشابه فلسفه نیچه درنظر گرفت. برای این افراد، زندگی طبیعیترین موضوعی است که وجود دارد و مرگ غیرطبیعیترین. چگونه میتوان با آغوش باز به استقبال چیزی رفت که پایانی بر وجود یک فرد است؟ چگونه میتوان توصیه استاد یودا به شادمانی از مرگ عزیزان را طبیعی دانست؟ درعوض پلیگوس به دنبال زندگی بیپایان برای به دست اوردن قدرت و تسلط بیشتر است، موضوعی که نیچه آن را ستایش میکند همانگونه که در کتاب خود میگوید:" این جهان اراده قدرت است و دیگر هیچ، شما اراده قدرت هستید و دیگر هیچ". جدایها به خود اجازه ایجاد تغییرات را نمیدهند، زیرا هدف از وجود قدرت در وجود خود را ایجاد و حفظ صلح و براوردهکردن خواسته های نیرو میدانند، اما سیثها به گفته پلیگوس "همانند سیاهچالهای هستند که فضا و زمان را مطابق میل خود به یکدیگر میبافند".
در دید نیچه و سیثها، قدرت طلبی خویی طبیعی است و آنها میتوانند به کمک قدرت، به افراد نابخرد که توانایی کنترل امور زندگی خود را ندارند، کمک کنند. پلیگوس معتقد است که تلاش جدایها برای حفاظت از جمهوری که فساد تا اعماق آن نفوذ کرده، رقت انگیز است. جدایها در طول سالها به قدری در توهم استفاده از تواناییهای خود در جهت "خیر" گرفتار شده بودند که کوچکترین درکی از سطح مشکلات جامعه و جمهوری کهکشان نداشته و با تفریط به حمایت از آن ادامه میدهند. شاید بتوان این موضوع را از تفاوتهای اساسی دو فکریت دانست: از یک سو افلاطون و جدایها معتقد به مفاهیم خیر و شر هستند و از طرف دیگر، نیچه و سیتها خود را فراتر از این موضوع میدانند. از طرفی پاسداران صلحی که خیر را در عدم دخالت در سیاست های کهکشان میبینند و در سوی دیگر امپراطورانی که مستبدانه به دنبال حکمرانی هستند.
نیچه مینویسد:" درخواست من از یک فیلسوف این است که فرای نیکی و شر موضع بگیرد و توهم داوری اخلاقی را از سر بیرون کند...زیرا اخلاق صرفا تفسیری شخصی از پدیدهها میباشد". اینگونه است که پلیگوس اعمال خود را خوب و یا بد تلقی نمیکند و این موضوعات را صرفا حاصل ذهن درماندگان میشمارد؛ کسانی که هر آن چیزی که به نفع خود باشد را خوب میپندارند و خود را محدود به اخلاقیات میکنند. اینگونه است که پلیگوس در اخرین دیدار خود با ارس ورنا پس از انکه وی پلیگوس را شخصی "بد" قلمداد کرد به او گفت:" برای ما هایی که از مفهوم خوب و بد وارهیدهایم، چه اهمیتی دارد؟". درنهایت اینگونه است که نیچه و پلیگوس هم نظر، بزرگی و عظمت را مفهومی فرای خوبی و بدی میدانند و آن را مرتبط با توانایی و اراده افراد در به دست اوردن امیال و ازادی از محدودیت های خویش معرفی میکنند. پلیگوس معتقد است که جدایها به درک اشتباهی از مفهوم خرد رسیدهاند؛ خرد در تلاش برای ایجاد صلحی بیمعنی و محدود کردن زندگی به مرگ خلاصه نمیشود، بلکه تلاش برای رهایی خود از محدودیتها است. وی هدف از زندگی را در تکامل میداند و نه در سکون رضایتمندانهای که جدایها در آن به سر میبرند.
با توجه به این تفاسیر، آیا یک ارباب سیت میتواند حقیقتا خردمند باشد؟ بله.
این نوشته برگرفته از مطالب کتاب هایی چون "Star Wars: Darth Plagueis" و "The Ultimate Star Wars and Philosophy" میباشد.
منبع: