این مقاله ترجمهای از مقالهی زیرست:
https://gnosticismexplained.org/god-the-father-in-gnosticism/

برای گنوسیها، خدا چیزی شبیه به تصویر پیرمردی سختگیر اما مهربان در ابرها نبود، تصویری که درست یا غلط، بسیاری از ما هنگام فکر کردن به خدای مسیحی به ذهنمان میرسد. در عوض، او کاملاً غیرقابل توصیف و غیرانسانی بود - چیزی که نمیتوانست به طور دقیق در هیچ زبان انسانی توصیف شود. حتی نمیتوانستید بگویید که او جهان را آفریده است، زیرا این کار موجودی دیگر، پستتر و انسانمانندتر (دمیورژ) بود.
با این حال، گنوسیها در مورد خدا سکوت نکردند. آنها در مورد او به تفصیل و به شیوهای شاعرانه و برانگیزاننده نوشتند. اما توصیفات آنها از او تلاشی بود برای توصیف اینکه چرا او تا این حد وصفناپذیر است - شاهکاری که در نهایت غیرممکن است، همانطور که گنوسیها به راحتی اذعان داشتند. با این حال، آنها تمام تلاش خود را کردند به این امید که برخی از خوانندگانشان بتوانند معنای پشت کلمات آنها را درک کنند.
گنوسیها از خدا با عناوینی مانند «یگانه»، «یگانه که هست»، [1] «روح بزرگ نامرئی»، [2] «یگانه خاموش ناشناخته»، [3] «مغاک»، [4] «خدای ناهست» [5] و دیگر القاب مرموز این چنینی یاد میکردند.
وقتی آنها بیشتر در مورد او صحبت میکردند، عمدتاً از رویکردی استفاده میکردند که متکلمان آن را «الهیات سلبی» یا «الهیات آپوفاتیک» مینامند: صحبت در مورد خدا با گفتن آنچه او نیست به جای آنچه هست . [6] منطق این رویکرد این است که از آنجایی که خدا کاملاً فراتر از جهان دنیوی است، زبانی که ما برای توصیف جهان دنیوی استفاده میکنیم برای توصیف خدا کاملاً ناکافی است. ذات او ذاتاً هرگونه تلاشی برای توصیف او با استفاده از زبان زمینی را بیاعتبار میکند. [7] اما ما باید به نحوی به او اشاره کنیم، بنابراین میتوانیم او را به عنوان چیزی که حتی بالاتر از والاترین مفاهیم ماست، خطاب کنیم. گنوسیها همچنین توصیفات اساساً سلبی خود از خدا را با چند توصیف مثبت بسیار ساده و انتزاعی ترکیب کردند، که به عنوان تقریبهای بسیار خامی ارائه میشدند که نباید به معنای واقعی کلمه در نظر گرفته شوند و مبتنی بر ویژگیهایی بودند که خدا به وجود معنوی بخشیده بود - زندگی، سعادت و غیره. [8]
بسیاری از متون عرفانی بخشی را نشان میدهند که در آن راوی از داستانی که تعریف میکند (یا شاید او) مکث میکند تا توصیفی الهامبخش از خدا ارائه دهد. گزیده زیر از اوگنوستوس متبرک نمونهای بارز از این دست است:
آن که هست، وصفناپذیر است. از بنیاد جهان، هیچ قدرتی، هیچ مخلوقی، هیچ طبیعتی آن که هست را نشناخته است. تنها آن که هست، خود را میشناسد.
آن که هست، جاودانه، ابدی، بدون تولد است،زیرا هر که زاده میشود، خواهد مرد؛نامفهوم، بدون آغاز،زیرا هر که آغازی دارد، پایانی دارد؛نامتصل، بدون نام،زیرا هر که نامی دارد، توسط دیگری ساخته شده است؛نامناپذیر، بدون شکل انسانی،زیرا هر که شکل انسانی دارد، توسط دیگری ساخته شده است.
آن که هست، ظاهر خاص خود را دارد،نه مانند آنچه ما دریافت کردهایم و دیدهایم،بلکه ظاهری بیگانه که از همه چیز فراتر میرود و برتر از همه چیز در جهان است. به همه جا نگاه میکند و خود را در خود میبیند.یگانه، بینهایت،غیرقابل درکو همواره فناناپذیر است.
یگانه، بیهمتا، تغییرناپذیر،بیعیب و نقص،جاودان، مبارک،ناشناختنی است،با این حال خود را میشناسد.
یگانه، بیاندازه،غیرقابل ردیابی،کامل،بیعیب و نقص است.یگانه، مبارک،فناناپذیر استو پدر همه نامیده میشود. [9]
گنوستیکها در رویکرد عمدتاً منفی خود به توصیف خدا، تنها نبودند. افلاطون پیش از آنها این کار را انجام داده بود، [10] و الهیات منفی پس از رفتن گنوستیکها، دوران طولانی و درخشانی را در مسیحیت سپری کرد. مشهورترین نماینده آن مطمئناً شبه دیونیسیوس، متکلم و عارف مسیحی بسیار تأثیرگذاری است که در قرن پنجم یا ششم زندگی میکرد. شبه دیونیسیوس در رساله خود با عنوان «الهیات عرفانی»، الهیات منفی را مطرح میکند، که مطمئناً گنوستیکها با آن موافق بودند:
هر آنچه را که درک و دریافت میشود، هر آنچه را که قابل درک و فهم است، هر آنچه را که نیست و هر آنچه را که هست، پشت سر بگذار، و با کنار گذاشتن فهم خود... تا جایی که میتوانی به سوی اتحاد با او که فراتر از هر هستی و دانشی است، تلاش کن. با رها کردن کامل و مطلق خود و همه چیز، با رها کردن همه چیز و رهایی از همه چیز، به پرتو سایه الهی که بالاتر از هر چیزی است که هست، ارتقا خواهی یافت. [11]
او با توصیفی از خدا نتیجهگیری میکند که به طور سیستماتیک منفیتر از حتی توصیفات منفی گنوستیکها از خداست:
علت همه چیز بالاتر از همه چیز است و ناموجود، بیجان، بیکلام و بیذهن نیست. جسم مادی نیست و از این رو نه شکل دارد و نه صورت، نه کیفیت، نه کمیت و نه وزن. در هیچ مکانی نیست و نه دیده میشود و نه لمس میشود. نه ادراک میشود و نه قابل درک است. نه بینظمی و نه آشفتگی را تحمل میکند و نه تحت تأثیر هیچ شور و شوق زمینی قرار میگیرد. ناتوان و در معرض آشفتگیهای ناشی از ادراک حسی نیست. هیچ محرومیتی از نور را تحمل نمیکند. هیچ تغییر، زوال، تقسیم، فقدان، جزر و مدی را که حواس از آن آگاه باشند، تجربه نمیکند. هیچ یک از اینها را نمیتوان با آن یکی دانست و نه به آن نسبت داد.
باز هم، همچنان که بالاتر میرویم، این را میگوییم. آن نه روح است و نه ذهن، و نه صاحب تخیل، یقین، نطق یا فهم. و نه خود نطق است و نه خود فهم. نمیتوان دربارهاش سخن گفت و نه میتوان آن را با فهم درک کرد. نه عدد است و نه نظم، نه بزرگی و نه کوچکی، نه برابری و نه نابرابری، نه شباهت و نه عدم. بیحرکت، نه متحرک و نه ساکن. نه قدرتی دارد، نه قدرتی، نه نور. نه زنده است و نه حیات. نه جوهر است و نه ابدیت و نه زمان. نمیتوان آن را با فهم درک کرد زیرا نه دانش است و نه حقیقت. نه پادشاهی است و نه حکمت. نه یکی است و نه یگانگی، نه الوهیت و نه نیکی. و نه روح است، به معنایی که ما آن اصطلاح را میفهمیم. نه پسری است و نه پدری و نه چیزی است که برای ما یا هیچ موجود دیگری شناخته شده باشد. نه در محمول عدم قرار میگیرد و نه هستی. موجودات موجود آن را آنطور که واقعاً هست نمیشناسند و آن هم آنها را آنطور که هستند نمیشناسد. نه از آن سخنی هست، نه نامی و نه دانشی. تاریکی و روشنایی، خطا و حقیقت - هیچکدام از اینها نیست. فراتر از ادعا و انکار است. ما آنچه را که در کنار آن است، ادعا و انکار میکنیم، اما هرگز از آن چیزی نمیدانیم، زیرا او هم فراتر از هر ادعایی است، زیرا علت کامل و منحصر به فرد همه چیز است، و هم به واسطه ماهیت بسیار ساده و مطلق خود، از هر محدودیتی آزاد است، فراتر از هر محدودیتی؛ همچنین فراتر از هر انکاری است. [12]
اما چنین برداشتی از خدا، یک مشکل الهیاتی برای گنوسیها ایجاد کرد، مشکلی که در واقع ذاتی مسیحیت به خودی خود است: چگونه چنین موجود کامل و خودکفا میتواند «علت همه چیز» باشد، همانطور که شبه دیونیسیوس بیان کرد؟ چگونه و چرا او میتوانسته چیز دیگری را خارج از خود به وجود آورد؟ [13]
گنوسیها برای حل این مشکل از دو راه تلاش کردند.
اولاً، گنوسیها اعتقاد نداشتند که خدا جهان را آفریده است. این کارِ دمیورژ، موجودی کوچک، نادان و حتی بدخواه بود که وجود و اعمالش خلاف ارادهی خدا بود. گنوسیها میگفتند خدا بیش از حد کامل است که کاری انجام دهد، و مطمئناً بیش از حد کامل است که جهانی به این آشفتگی که ما داریم، آفریده باشد.
اما این سوال مطرح میشود: خالق هستی از کجا آمده است؟ اگر خدا علت همه چیز است، پس آیا او در نهایت علت خالق هستی نیز نیست؟
این ما را به دومین راهی میرساند که گنوسیها سعی داشتند از طریق آن مشکل خدای کامل و خلقت ناقص را حل کنند. آنها میگفتند که دمیورژ توسط خدا آفریده نشده است، بلکه آخرین موجود از سلسله طولانی موجوداتی است که از خدا فرود آمدهاند و هر کدام به دلیل فاصله بیشتر از خدا، از موجود قبلی خود ناقصتر بودند. این زنجیره موجودات نه با انتخاب آگاهانه خدا برای خلق چیزی و سپس بیان کلمات برای تحقق آن، مانند آنچه در سفر پیدایش آمده است، آغاز شده است؛ برای گنوسیها، این فرآیند «تجلی» الهی، همانطور که آنها آن را مینامیدند، قبل از شروع روایت خلقت در سفر پیدایش رخ داده است. (و برای گنوسیها، سفر پیدایش کار دمیورژ را توصیف میکرد، نه کار خدا.) فراوانی بینهایت اندیشه خدا سرریز شد و به مجموعهای از موجودات جدید تبدیل شد، [14] یا او به آبهای اولیه زیر خود خیره شد و انعکاس خود را دید که به موجودی جدید تبدیل شد و سپس موجودات بیشتری را به وجود آورد. [15] این توضیحات در واقع میگویند که خدا چیزی فراتر از خودش نیافریده است - همه چیز خود به خود به وجود آمده است، اگرچه خدا هنوز منبع نهایی آن است.
ظاهراً گنوسیها از چنین پاسخی راضی بودند و معتقد بودند که این پاسخ آنها را قادر میسازد تا تصورات خود را هم در مورد کمال خدا و هم در مورد ماهیت ناامیدکننده فاسد جهان حفظ کنند.
References:
[1] Funk, Wolf-Peter. 2008. “The First Revelation of James.” In The Nag Hammadi Scriptures. Edited by Marvin Meyer. HarperOne. p. 324.
[2] Turner, John D., and Marvin Meyer. 2008. “The Holy Book of the Great Invisible Spirit.” In The Nag Hammadi Scriptures. Edited by Marvin Meyer. HarperOne. p. 247-270.
[3] Turner, John D. 2008. “Marsanes.” In The Nag Hammadi Scriptures. Edited by Marvin Meyer. HarperOne. p. 636.
[4] Jonas, Hans. 2001. The Gnostic Religion: The Message of the Alien God and the Beginnings of Christianity. Beacon Press. p. 288.
[5] Ibid.
[6] Lewis, Nicola Denzey. 2013. Introduction to “Gnosticism:” Ancient Voices, Christian Worlds. Oxford University Press. p. 154-156.
[7] Jonas, Hans. 2001. The Gnostic Religion: The Message of the Alien God and the Beginnings of Christianity. Beacon Press. p. 288.
[8] Brakke, David. 2010. The Gnostics: Myth, Ritual, and Diversity in Early Christianity. Harvard University Press. p. 53-54.
[9] Scopello, Madeleine, and Marvin Meyer. 2008. “Eugnostos the Blessed.” In The Nag Hammadi Scriptures. Edited by Marvin Meyer. HarperOne. p. 275-276.
[10] Brakke, David. 2010. The Gnostics: Myth, Ritual, and Diversity in Early Christianity. Harvard University Press. p. 59.
[11] Pseudo-Dionysius. 1987. “The Mystical Theology.” In Pseudo-Dionysius: The Complete Works. Translated by Colm Luibheid. Paulist Press. p. 135.
[12] Ibid. p. 140-141.
[13] Lewis, Nicola Denzey. 2013. Introduction to “Gnosticism:” Ancient Voices, Christian Worlds. Oxford University Press. p. 154-156.
[14] Brakke, David. 2010. The Gnostics: Myth, Ritual, and Diversity in Early Christianity. Harvard University Press. p. 53-54.
[15] Lewis, Nicola Denzey. 2013. Introduction to “Gnosticism:” Ancient Voices, Christian Worlds. Oxford University Press. p. 154-156.
. تمامی حقوق محفوظ است.